Donderdag 20/01/2022

'Wij zullen hier geen loopgravenoorlog beginnen'

De nieuwe speler die zich in 2003 op het terrein van het gezondheidsbeleid begaf, is nu nog moeilijk weg te denken. Het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg schopte al tegen heel wat heilige huisjes. Van het vaak zinloze gebruik van dure cholesterolverlagers tot de soms onverantwoorde terugbetaling van het borstkankermedicijn Herceptin. De Morgen maakt een stand van zaken op met directeur Dirk Ramaekers. 'De gezondheidszorg is big business.'

Door Nathalie Carpentier / Foto 'Cia Jansen

"Ons rapport over het borstkankermedicijn Herceptin was een bittere pil voor de producent. Wij zeiden: jullie hebben je huiswerk niet goed gemaakt. Hier is een studie die een veel kortere en goedkopere behandeling toont dan wat jullie ons voorstelden. Dat heeft veel stof doen opwaaien. Zelfs tot in Nieuw-Zeeland wordt ons rapport nu gebruikt in terugbetalingsdiscussies."

Met het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE) kreeg België, later dan elders, een onafhankelijke instelling die onder meer nieuwe medische technologieën evalueert op hun werkzaamheid en kosteneffectiviteit. Met hun rapporten moest de overheid haar beslissingen in de gezondheidszorg en de ziekteverzekering wetenschappelijk kunnen onderbouwen. Toch hield ook directeur Dirk Ramaekers in het begin stilletjes zijn hart vast voor die onafhankelijke positie.

"Onterecht, nu ben ik persoonlijk wel tevreden. Er zijn nog enkele kwatongen die beweren dat het KCE een verlengstuk is van de minister van Volksgezondheid. Ik zeg u: zij dwalen. Onze rapporten bewijzen dat ook. Als ik zou merken dat ze zaken in het KCE politiek willen beïnvloeden, ben ik weg."

Sommigen zeggen: het KCE schopt wel tegen wat schenen, maar echt veel brokken maken ze niet.

Ramaekers: "We hebben zeker tegen een aantal heilige huisjes gestampt. Eén keer zijn we echt op weerstand van de sector gestuit, met ons rapport over de winstmarges op de tandprothesen. We vegen in geen enkel rapport iets onder de mat. We zullen de zaken soms wel expliciet nuanceren. Zwart-witantwoorden bestaan vaak niet. Neem de wiegendoodtest bij zuigelingen. In de pers verscheen dat die test nutteloos was. Dat hebben wij niet gezegd. Wel dat die test nuttig is voor een klein aantal zuigelingen, maar voor een heleboel anderen niet. Die nuance is belangrijk."

Dreigt een te genuanceerde of te technische boodschap soms niet verloren te gaan?

"Ja, maar u zult ons niet kunnen verwijten de techniek te gebruiken die we bij anderen bekritiseren. We zijn wel bezig met de vraag wat we bereiken met een rapport dat desinformatie aan het licht brengt. We onderzoeken nu de kwaliteit van de geschreven informatie van de geneesmiddelenindustrie die artsen toegestuurd krijgen. Stel dat we besluiten dat die niet waarheidsgetrouw is. Wij gaan hier geen loopgravenoorlog beginnen. Nee, wij vragen aan de industrie om oplossingen. Je moet je partners serieus nemen, dan krijg je ook praktische aanbevelingen die kans maken om tot een verandering op het terrein te leiden. Misschien gaat dat nog niet ver genoeg, maar het blijft tenminste niet bij een steriel rapportje dat in een kast staat te bestoffen."

Uw rapporten zijn kritisch, maar wegen ze ook genoeg op het beleid?

"Misschien is de perceptie dat we niet ver genoeg gaan in onze conclusies. Je mag niet vergeten dat het KCE is gestart in een complexe context: een uitgebreid besluitvormingssysteem met belangengroepen die allemaal hun impact hebben. Als politieke beslissingen echt haaks zouden staan op wetenschappelijke bevindingen, hebben we een probleem. Dat is tot nu niet zo. Wij bieden wetenschappelijke ondersteuning, voor iedereen toegankelijk en daarnaast heb je de eigenlijke besluitvorming. Die complementariteit hebben wij expliciet gezocht.

"Je kunt oordelen dat louter op basis van onze rapporten beslist moet worden om iets terug te betalen of niet. In het Verenigd Koninkrijk doen ze dat. In de Belgische context was dat weinig realistisch geweest. Nu hebben we een modus vivendi gevonden die wel werkt. Het Riziv en de ziekenfondsen vinden onze rapporten vaak erg nuttig in terugbetalingsdossiers, we werken ook goed samen."

Onlangs hekelden jullie het zinloze gebruik van dure cholesterolverlagers ter preventie van hart- en vaatziekten. Komt zo'n rapport niet te laat als al driehonderdduizend gezonde mensen die al ten onrechte nemen?

"Die kwestie verzandt helaas in een pure terugbetalingsdiscussie van één soort geneesmiddel. Cholesterolverlagers zijn inderdaad een gigantische blockbuster en de promotie ervan is enorm, maar dat rapport ging over cardiovasculaire preventie in het algemeen. Onze hoofdboodschap was dat roken het grootste probleem is en daarna de ongezonde levensstijl. En ook dat veel informatie die je nu hoort over cardiovasculaire preventie desinformatie is. Ik vind het pijnlijk dat we bijna elke dag geterroriseerd worden door de cholesteroltest. Daar schuilen enkel commerciële belangen achter.

"De hype over omega-3 is hetzelfde. Mensen krijgen het idee dat ze zeker langer en gezonder zullen leven als ze dat nemen. Welnu, daar is niets van bewezen. Het enige dat bewezen is, is een goedkoop vetarm dieet. Voor de statines hebben we besloten dat ze enkel maatschappelijk verantwoord zijn voor personen met een hoog risico."

Het idee leeft nog dat de invloed van de farmaceutische industrie op beleidsbeslissingen groot is. Klopt die indruk?

"Dat kan ik niet objectiveren, ik heb daar geen gegevens over. In het KCE praten we met iedereen, maar de regel is dat geen van ons individueel communiceert met iemand van een lobbygroep. Wij stellen hen vragen, zij stellen gegevens ter beschikking. Daar houdt het voor ons op. Van hun kant is er tot nu geen actieve beïnvloeding naar ons geweest. Ik merk ook een professionalisering van de industrie. Ofwel verbied je elk gelobby, ofwel heb je wél contacten met de belangengroepen maar doe je dat met maximale transparantie zoals wij. Zijn er belangenconflicten bij dossiers dan worden die aangegeven."

Zijn overheidsbeslissingen al meer gebaseerd op 'evidence-based medicine'?

"Ik zie lichtpunten in de tunnel. Ons Belgisch gezondheidssysteem was sterk 'authority-based'. Als een professor oordeelde dat die behandeling de beste was, dan was dat ook zo. Omdat hij het zei. Dat begint te veranderen. Met onze rapporten hebben artsen ook meer in handen om in te gaan tegen de autoritaire visie van sommige experts. Sommige overheidsbeslissingen zijn meer 'evidence-based', andere niet. Je kunt dat zien als druppels op een hete plaat, of als een positieve evolutie. Ik kies voor het laatste."

Waar zitten de grootste uitdagingen de komende jaren?

"Medische technische evoluties blijven de grootste uitdaging. Het borstkankermedicijn Herceptin was maar het topje van de ijsberg. Er is een hele reeks biologisch ontwikkelde medicijnen op komst met één vast kenmerk: de hoge kostprijs. Per behandeling vaak meerdere tienduizenden euro's. Sommigen werken zeer goed, maar een heleboel andere producten bieden amper enige meerwaarde. Het zal de kunst zijn de 'good guys' van de 'bad guys' te scheiden. Want elke producent zal zijn geneesmiddel ophemelen. En de verdeling van de kosten van de gezondheidszorg tussen de maatschappij en de patiënt belooft ook nog erg moeilijk te worden. Wij maken die keuzes niet, we moeten ze wel mee onderbouwen."

Epidemioloog Luc Bonneux zei: we evolueren van een ziekteverzekering naar een gezondheidsverzekering.

"Dat klopt. Er gebeurt van alles in de gezondheidszorg dat twintig jaar geleden niet kon. Er worden ziektes gecreëerd, vaak om commerciële redenen. Neem de mannenkliniek in Limburg. Gezonde mannen worden aangezet tot allerlei tests zonder ook maar enige bewezen meerwaarde. Je kunt nog verdedigen dat mensen vanaf een bepaalde leeftijd preventief naar de huisarts stappen, maar er klinieken voor creëren? Dat is maatschappelijk totaal niet verantwoord.

"Maatschappelijke problemen zijn gemedicaliseerd geraakt. Het groeiende idee dat de geneeskunde ook wel een oplossing zal bieden tegen lichamelijke en psychische onvolkomenheden gaat zeer ver. Ik heb meerdere discussies meegemaakt tussen mensen met enig overgewicht over de vraag bij wie ze hun maagbandje gaan laten plaatsen. Dat de ziekteverzekering waar ze toch al jaren een bijdrage voor leveren dat niet terugbetaalt, vinden ze een schande. Een heel vreemde tendens: als jij iets wilt hebben, moet de ziekteverzekering het maar terugbetalen ook al heeft het niets met ziekte te maken."

Jullie kritische rapporten zijn slechts één stem in een massa commerciëlere informatie. Wordt u daar nooit moedeloos van?

"Moedeloos niet, Rome is ook niet op een dag gebouwd. We zetten stappen in de goede richting, maar ze blijven bescheiden. Onze communicatiebudgetten zijn erg beperkt in vergelijking met multinationals die een gedachtegoed kunnen introduceren in enkele maanden tijd. Toch denk ik dat veel mensen puur commerciële boodschappen kunnen onderscheiden van informatie met enig waarheidsgehalte. Maar het is onstopbaar. Ik maak mij daar geen illusies over. De gezondheidszorg is big business."

Tot 15 mei kan iedereen studievoorstellen indienen bij het KCE voor 2008 (kenniscentrum.fgov.be).

Er zijn nog kwatongen die beweren dat het KCE een verlengstuk is van de minister van Volksgezondheid. Ik zeg u:

zij dwalen

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234