Vrijdag 27/05/2022

'Wij zijn hier maar tijdelijk'

neil young over zijn nieuwe rockplaat, over 11 september en over het leven in de ruimte

De man is een buffel - stevig op zijn poten, sterk en koppig. De laatste overlevende van een uitstervend ras. Neil Young draaft onverdroten voort. En in een van zijn almaar schaarser wordende interviews praat hij over rockcritici, zijn politieke ideeën, vlucht 93 op 11 september en zijn nieuwe cd, Are You Passionate?

Boston / IFA

Wolfgang Doebeling

Het is middag en Neil Young slaapt nog. Hij was gisteren laat op, zegt Elliot Roberts, zijn manager en trouwe vriend. We moeten echter niet wanhopen, het interview zal wat later plaatsvinden. "Zorg dat je klaarstaat, verlaat je hotelkamer niet en kom elk uur eens kijken of hij al wakker is."

Een uur. Neil slaapt nog steeds. De persdame van Warner Bros., die elk half uur belt, zucht: "Of ik weet hoe moeilijk het is om Neil een langer interview te doen geven? Je moet dan wel de beslissing van de artiest respecteren over het waar en het wanneer." Over het 'waar' - Boston, een heerlijke stad - heb ik niet te klagen. Het 'wanneer' is een groter probleem.

Twee uur. Neil is wakker, meldt het Ritz Carlton. Een uur later heeft hij zelfs zijn ontbijt al achter de kiezen en daarna gaat het allemaal snel. Neil is goed gezind en - zo meldt een opgewekte Roberts - hij wil me ontmoeten. Onmiddellijk.

De grote excentriekeling van de rock, de troubadour en de talentrijke feedbackzaaier zet een vrolijk gezicht op voor de vervelende klus: interviews geven. Nee, zo zal hij me later zeggen, hij is niet geïnteresseerd in wat ik al over hem geschreven heb. Hij leest zelden recensies. En als hij dat wel doet, leest hij alleen de eerste en de laatste zin. "Het is allemaal zo vreselijk subjectief", zegt hij. "Als ik zing, luister ik naar de stem binnen in mezelf. Dát is wat telt. Of wanneer het publiek wild wordt en je wordt één met hen. Dat telt, niet wat een of andere reporter erin ziet. Enkele dagen geleden las ik - uitzonderlijk - toch een recensie. De criticus schreef hoe prachtig 'Helpless' wel geweest was. We hadden het nummer niet eens gespeeld. Die gast had zijn recensie geschreven zonder dat hij er geweest was." Youngs gezicht verraadt misprijzen. Big deal, Neil. Laat er dan slechte recensenten zijn, er zijn ook slechte muzikanten. "Yeah", geeft Young toe, "maar ik wil met geen van beiden iets te maken hebben."

Uiteindelijk is het moeilijk om precies te achterhalen waar Neil Youngs aversie voor recensies vandaan komt. Zijn manager Roberts zegt dat Neil altijd al wantrouwig heeft gestaan tegenover iedereen die een oordeel wil vellen over zijn muziek. En hij kent Neil Young al dertig jaar. Toch blijft het vreemd, vooral als je bedenkt hoeveel respect deze muzikant krijgt van andere artiesten of van critici. En dat allemaal ondanks het feit dat zijn carrière een even grillig verloop kende als de loop van een schichtig konijn en dat hij zichzelf vaker opnieuw heeft uitgevonden dan David Bowie. De eenling Young heeft zich bovendien niet bepaald populair gemaakt bij de industrie, omdat hij een hang heeft naar het onverwachte en omdat hij zich verzet tegen elke vorm van carrièreplanning.

En toch is de man geliefd. Neil Youngs fans behoren tot de trouwste en onverstoorbaarste ter wereld. Dat betekent niet dat ze zich alle nukken zomaar laten welgevallen. De kloof tussen rockabilly en synthesiserexperimenten, tussen country en bluesrock, melodieuze balladen en onstuimige grunge is nu eenmaal te groot. Geen enkele levende muzikant kan het geduld van zijn fans zo op de proef stellen en tegelijk blindelings blijven rekenen op hun loyaliteit. Toegegeven, Young heeft zich ook al wel eens bezondigd aan een rock-'n-rollcliché, vaak met veel zelfspot en sarcasme. Rockin' in the free world! Maar dan baggert hij weer in wat diep onder het oppervlak verborgen ligt, toont hij de fans zijn hartsgeheimen: intiem zonder mededogen en dronken van sentiment en honingzoete melodieën.

Een eenling? Alleen wat zijn muzikale autonomie betreft, maar niet in andere zaken. In de loop van zijn carrière heeft Young een fijnmazig netwerk geweven van vriendschappen en professionele banden die niet altijd makkelijk te verzoenen zijn. Veel van zijn bands zijn weg, maar niet vergeten: The Blue Notes, The Stills/Young Band, The Shocking Pinks, The International Harvesters, 10 Men Working, The Trans Band, Gone With the Wind Orchestra, The Lost Dogs, The Ducks, The Santa Monica Flyers en Young and the Restless. Andere herrezen uit hun as wanneer hij ze nodig had, zoals de Stray Gators. Young nam het succesalbum Harvest op met die groep en hij dreef ze af en toe weer bijeen voor platen in dezelfde stijl: Harvest Moon en Silver and Gold. Youngs activiteiten in de groepen zijn natuurlijk van levensbelang voor de muzikanten in kwestie: Crazy Horse en Booker T. & the MGs, met wie hij zopas zijn nieuwste cd, Are You Passionate?, opnam en met wie hij jarenlang toerde; en natuurlijk Crosby, Stills, Nash & Young (CSNY). Zonder Young gebeurt er weinig in die bands. Crazy Horse graast op de weide terwijl CSNY door het land trekt en vice versa. Op zijn volgende toer - die ook Europa zal aandoen - zal Neil begeleid worden door Frank 'Poncho' Sampedro, Booker T., zijn vrouw Pegi en zijn zus Astrid. Crazy Horse en CSNY zullen hun tournee moeten onderbreken.

Het trio Crosby, Stills & Nash voerde de hitlijsten aan toen Neil nog een nobele onbekende was en zij hem vroegen om groepslid te worden. Nu zijn de krachtsverhoudingen danig gewijzigd. "We wachten op Neil", zei David Crosby enkele maanden geleden toen hem werd gevraagd wanneer er nog eens een CSNY zou toeren. "Als hij klaar is, zijn wij ook klaar." Ook de drummer van Crazy Horse, Ralph Molina, heeft ermee leren leven. "Neil is een genie", zegt hij. "Hij moet de weg volgen die hij wil volgen."

Deel de last

Ik vraag Young of het geen last is te weten dat een hele reeks muzikanten afhankelijk is van zijn beslissingen. "Ik zou het geen last noemen", zegt hij ernstig, "veeleer een verantwoordelijkheid. Maar wat kan ik doen? Ik doe wat me het juiste lijkt. Maar het is waar dat het de beslissingen niet altijd makkelijk maakt. Na 11 september is die vraag nog complexer geworden. Eerst raakten de emoties verhit en toen gingen heel wat mensen zich opsluiten. Eigenlijk was ik van plan om de nieuwe songs te spelen met de muzikanten die ook op het album speelden. Maar de muziek wekte emoties op, zelfs toen de tijden nog niet zo emotioneel waren. Ik wilde dus niet alleen onderworpen worden aan die stortvloed. Met CSNY wordt het allemaal beter verdeeld. Het is een beetje zoals bij de laatste Super Bowl. Het ene team kwam tevoorschijn met sterke individuele spelers, terwijl het andere een hecht blok vormde. Dat was blijkbaar het statement dat de tijdgeest weerspiegelde. Het had veel meer te maken met wat er vandaag in ons land gebeurt. Ik denk dat onze gezamenlijke tour een weerspiegeling is van dat idee: deel de last." In het algemeen, zegt Neil, brengen mensen het er veel beter af sinds de aanval. Ze worden dichter tot elkaar gebracht. Volgens Young heeft het ook een gunstige invloed gehad op de interne relaties bij CSNY. Zodra iedereen zijn ego opzijgeschoven had, hadden ze een onbelemmerde kijk op het gemeenschappelijke doel: de muziek. Het klinkt toch een beetje vreemd uit de mond van de man die ooit in Rolling Stone zei dat spelen bij CSNY was als lid zijn van de Beatles en spelen bij Crazy Horse te vergelijken was met spelen bij de Rolling Stones. Dat was nog diplomatisch, maar daarna zei hij doodleuk: "The Stones zijn mijn favoriete band." Het CSN-kamp was not amused. Maar dat was 25 jaar geleden. Nu lacht Neil en zegt hij dat hij zich nooit bewust is geweest van enige animositeit. "Ik zou die uitspraak op elk moment herhalen." Hij heeft altijd een voorkeur gehad voor hardere muzikale stijlen, zegt hij, al heeft de oude tweespalt allang plaatsgemaakt voor een vreedzame coëxistentie. En je wordt ook milder met de jaren, voegt hij eraan toe. Neil wordt 57 in november.

Door altijd in verschillende samenstellingen te spelen houdt hij de verveling op afstand, zegt hij. Trouwens, de verschillen zijn niet zo extreem als sommigen willen doen geloven. "De albums met Crazy Horse zijn allemaal stappen in één evolutie. De akoestische platen zijn met elkaar verbonden. Er zijn meer overeenkomsten dan verschillen. En er zijn organische redenen waarom het soft-romantische Harvest Moon volgde op de rauwe albums Arc/Weld, Ragged Glory en Freedom. Om precies te zijn: een tijdelijke overgevoeligheid van de gehoorzenuwen, "veroorzaakt door veel te lang veel te luid te spelen". Het was rampzalig geweest indien de gehoorstoornis chronisch was geworden.

"Ben je gepassioneerd?", vraagt Neil Young in de titelsong van zijn nieuwe album. "Leef je zoals je praat?" Het is een vraag die, als je ze aan hem stelt, alleen maar retorisch kan zijn. Neil Young, het mag niet verbazen, is uitzonderlijk blij met zijn nieuwste spruit. Hij beschouwt Are You Passionate? als een van de vijf beste platen in zijn carrière. En die carrière is niet gespeend van hoogtepunten. Misschien is 66 minuten een beetje te lang, maar dat kan tegenwoordig gezegd worden van de meeste platen. "Ze maken de damn records zo lang tot ze vervelend worden. Je moet ervoor zorgen dat er een beetje spanning en genoeg variatie is." Kan het toch ook niet anders, probeer ik, tenminste wat die variatie betreft? Waren zijn beste platen niet die waarin hij vooral eenheid nastreefde, zoals Tonight's the Night en Zuma? Hoewel beheerste, gloedvolle nummers met Booker T. & the MGs domineren op de plaat, komt 'Going Home' erdoorheen geraasd als een orkaan.

Neil grinnikt: "Nee, ik denk niet dat de belangrijkste vraag is of een plaat nu coherent is, dan wel put uit verschillende bronnen. Alle nummers werden geschreven in 2001, allemaal met het idee dat ze zouden samensmelten tot een geheel dat meer zou zeggen dan de som van zijn delen. 'Going Home' moest een eigen leven leiden in dat kader. Ik bedoel, het is Crazy Horse."

Bush-retoriek

Een andere song zorgt voor meer controverse. 'Let's Roll' is een commentaar op de aanslagen van 11 september en ontleent zijn titel aan de laatste woorden van een passagier van vlucht 93. De song, gevaarlijk in meerdere opzichten, wordt nu al maandenlang door Amerikaanse radiostations gespeeld, en deed al veel mensen de wenkbrauwen fronsen. Dat heeft vooral te maken met de tekst, die woorden bevat waarop Bush wel het copyright lijkt te hebben genomen. "Let's roll for freedom, let's roll for justice, let's roll for truth." Young wuift de bezwaren weg. "O, dat! Er zit wel wat cynisme in die song en dat lijkt sommige mensen te ontgaan." Dat vrees ik ook, meneer. "Maar toch nam je 'Rockin' in the Free World' niet letterlijk", zegt de ongeduldige poëet. "Dit gaat niet over Bush, maar over de heroïek van de mensen op die vlucht. Ik schreef de lyrics toen ik nog zeer onder de indruk was van de gebeurtenissen, en ik had geen vat op wat er nadien nog allemaal gebeurd is. Natuurlijk sta ik persoonlijk achter wat ik zing, maar er is die woede in mijn lijf die ik enkel kan uitdrukken door een poëtische overdrijving. 'Going after Satan on the wings of a dove', komaan, hoe dom moet je zijn om dát letterlijk te nemen? Het zou een dilemma moeten uitdrukken over hoe je de vrede kunt stichten met geweld. Eigenlijk verwachtte ik dat er van alle kanten tientallen songs over de aanslagen zouden opduiken. Countrysongs, r&b-songs, raps, rocksongs. Maar dat gebeurde niet. De schok was blijkbaar te groot. Daarom besloot ik om het zelf te doen. Je hebt hier te maken met een van de meest legendarische heldendaden aller tijden. We weten nog niet precies wat er op dat vliegtuig gebeurd is en ik heb mijn verbeelding dus moeten gebruiken. Op de beschuldiging dat ik Bush-retoriek gebruik, wil ik alleen maar zeggen dat termen als 'waarheid' en 'gerechtigheid' niet het exclusieve bezit zijn van Bush." En hij heeft ook niets vandoen met patriottisch vlaggenvertoon, zegt Young. Hij is tenslotte een Canadees.

'Ik dacht dat er na 11 september tientallen songs over vlucht 93 gemaakt zouden worden. Niet dus. Daarom besloot ik het zelf te doen'

'Dit is een van de vijf beste platen uit mijn carrière'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234