Zaterdag 11/07/2020

Wij zijn de culturele blauwhelmen

Paul Dujardin is CEO van BOZAR. Hij werd gisteren benoemd tot ridder in de Orde van de Kunsten en de Letteren op de Franse ambassade.

Het was een akelig gevoel, vorige week. Het Paleis voor Schone Kunsten was, net zoals het gros van de Brusselse cultuurhuizen, dagenlang gesloten. Tientallen activiteiten werden afgelast, duizenden bezoekers die een ticket hadden gekocht stonden voor een gesloten deur. Soldaten hielden de wacht. Tijdens zulk een culturele black-out voel je pas hoe belangrijk kunstenaars zijn voor een gezonde samenleving.

We voelden ons machteloos. We hadden graag onze deuren opengehouden. Mijn collega's en ik zijn ervan overtuigd dat cultuur een krachtig wapen is om de huidige dreiging het hoofd te bieden. De Italiaanse premier Matteo Renzi noemt ons niet voor niks 'culturele blauwhelmen'.

We voelden ons gesterkt door de uitspraken van EU-Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker tijdens de Brusselse Dagen bij BOZAR. Die vonden plaats na de aanslagen in Parijs, maar net voor de lockdown van vorig weekeinde. "Cultuur," zo zei Juncker, "is cruciaal in het uitdragen van onze waarden: vrijheid, waardigheid van de persoon en solidariteit."

Hoe is het mogelijk dat jongeren zich tegen de samenleving keren waarin ze zijn geboren, opgegroeid en opgeleid? "De terroristen komen lang niet allemaal uit den vreemde", zei Juncker. "Ze komen uit ons nest." In deze bange dagen is solidariteit meer dan ooit aan de orde.

Tijdens diezelfde Brusselse Dagen wisselden jongeren uit heel het land van gedachten met politici en kunstenaars over de toekomst van Europa. De nieuwe generatie Europeanen snakt ook naar een nieuw Europees verhaal. Frappant was de tussenkomst van de jonge moslim Karim Neemrani uit Molenbeek die, na een warm pleidooi voor Europa door Herman Van Rompuy, met kracht affirmeerde dat hij zich thuis voelt in Molenbeek en dat hij zijn stad en zijn geloof niet herkent in de karikatuur die de politiek en de pers er vandaag van maken.

Kunst en cultuur kunnen een 'zachte kracht' zijn die meer slagkracht heeft dan de 'hard power' van kanonnen en geweren. Kunst en cultuur kunnen een bindmiddel zijn tussen landen en continenten die politiek of economisch uit elkaar drijven. Laten we zoeken naar wat ons bindt en niet naar wat ons scheidt. "De taal van de muziek is universeel", zei Paavo Järvi van het Orchestre de Paris, toen hij daags na de aanslagen 'La Valse Triste' opdroeg aan de slachtoffers in 'zijn' Parijs. Hij stond er in die bange uren op om het concert in Brussel niet af te gelasten.

De strenge veiligheidsmaatregelen die dezer dagen worden getroffen om drukke publieke plaatsen te beveiligen, kosten geld. Veel geld. Er is sprake van vele tientallen miljoenen. Het zou een kapitale fout zijn om de (ongetwijfeld legitieme) meerkosten voor politie, justitie en het leger te verhalen op de zogenaamde 'zachte' departementen zoals onderwijs, cultuur en de sociale sectoren.

Hopelijk neemt Europa een voorbeeld aan Italië. Daar besliste premier Renzi om voor elke euro die geïnvesteerd wordt in de bestrijding van terrorisme er ook een in cultuur en innovatie te steken. De geplande verlaging van de vennootschapsbelasting wordt een jaar uitgesteld om dat te financieren.

Er komen extra studiebeurzen, jongeren krijgen een cultuurpas van 150 euro en de burgers kunnen 2 procent van hun belastinggeld zelf toekennen aan een culturele instelling of organisatie. Het voorstel van Renzi heeft een krachtige symbolische betekenis. "Zij vernielen standbeelden, wij willen culturele blauwhelmen. Zij verbranden boeken, wij bouwen bibliotheken. Zij zaaien terreur, wij antwoorden met cultuur."

Wij hopen dat we de deuren van cultuurhuizen nooit meer hoeven te sluiten. Want ons belangrijkste wapen tegen de ongrijpbare vijand is cultuur. Er rust een grote verantwoordelijkheid op onze schouders. Hoe kan de kunst- en cultuursector helpen om van onze wijken en steden opnieuw een warm nest te maken in plaats van bewaakte no-gozones?

Laten we samen met kunstenaars, wetenschappers, intellectuelen, ondernemers, politici, leerkrachten, straathoekwerkers, vrijwilligers én jongeren munitie aandragen die niet vernietigt maar heelt. Laten we het debat voor een Europese islam grondig voeren. Dat dit niet evident is blijkt dezer dagen opnieuw. Het debat bij BOZAR op 5 december tussen de islamoloog Tariq Ramadan en Johan Leman, voorzitter van het integratiecentrum Foyer in Molenbeek, is volgens sommigen niet opportuun. We kregen 'goede raad' om het af te blazen. Dat doen we dus niet. Het democratische debat hoort vrij te zijn. Laten we als culturele blauwhelmen met open vizier de strijd aanbinden tegen de kiemen van terreur.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234