Woensdag 20/01/2021

Wij-zij-denken nog nooit zo sterk

Beeld BELGA

Het conflictdenken, het wij-zij-denken, was nooit eerder zo sterk in Vlaanderen en leeft het sterkst bij laagopgeleide mensen. Dat blijkt uit een onderzoek van de VUB. "Hoogopgeleiden kijken neer op laagopgeleiden, laaggeschoolden denken dat iedereen tegen hen is."

Het conflictdenken is niet nieuw, maar was nooit zo sterk als nu. Het gaat daarbij om vage tegenstellingen als "wij gewone mensen tegen de politiek" of "wij als eigen volk tegen migranten". Dat denken in conflictrelaties is sterker aanwezig bij laagopgeleiden, zegt socioloog Bram Spruyt van de onderzoeksgroep TOR aan de VUB. "Mensen in een kwetsbare positie gebruiken dat conflictdenken als een verwerkingsstrategie om problemen waarmee ze worden geconfronteerd, op te lossen."

Daarbij wordt de verantwoordelijkheid van het probleem buiten de eigen persoon gelegd, in een wij-groep die dan als een veilige paraplu fungeert.

Het onderzoek van Spruyt is opgenomen in Gescheiden Werelden, een Nederlands boek over sociaal-culturele tegenstellingen, dat eind vorige week werd voorgesteld. Daaruit blijkt dat er een enorme sociaal-culturele kloof gaapt tussen mensen die hoger opgeleid zijn en mensen met een lager diploma. Laagopgeleiden leven in hun wereld, hoogopgeleiden sluiten zich dan weer in hun kring op. De kloof is zodanig dat beide werelden zelden met elkaar te maken hebben. Hoogopgeleiden trouwen met een partner die ook hogere studies deed, zien in hun vrije tijd mensen met een hoger diploma, hebben ook een groter netwerk.

"Die kloof is duidelijk ook merkbaar in België", zegt Spruyt. "Je ziet het tegenwoordig zelfs in de oprichting van speciale datingbureaus, waarbij de slogan voor singles met niveau wordt gehanteerd. Je moet al een diploma hebben om lid te worden."

Beeld vub

Stereotypen

Opvallend is ook hoe hoog- en laagopgeleiden vorm geven aan dat verschil tussen de twee groepen. Spruyt: "Je ziet dat hoogopgeleiden andere stereotypen gebruiken dan laagopgeleiden. Dat er een verschil is tussen beide groepen heeft volgens hoger opgeleiden te maken met competenties; ze vinden dat lager opgeleiden maar beter hun best op school moeten doen. Hoogopgeleiden hebben een paternalistische visie, die typisch is voor dominante groepen. Een beetje neerkijken op en zeggen dat zij de problemen van laagopgeleiden wel zullen oplossen.

"Meer conflictgeladen is hoe laagopgeleiden de verschillen tussen beide groepen beschrijven. Zij zullen eerder termen gebruiken als warmte en respect. Ze menen bijvoorbeeld dat hoogopgeleiden geen respect voor hen hebben en dat deze groep ook plannen heeft voor de samenleving die niet in hun belang zijn."

Die kloof tussen hoog- en laagopgeleiden zorgt steeds meer voor een 'diplomasamenleving'. "We zijn extreem diplomagericht", zegt Spruyt. "Heb je geen certificaat, dan lig je er onverbiddelijk uit. Maar moeten mensen die tussen hun vijftiende en vijfentwintigste geen succes hadden in het onderwijs, daar levenslang voor boeten? Bovendien is het net de overheid die het meest diplomagericht is: zonder diploma kom je er niet in, ongeacht je capaciteiten en ervaringen die je hebt opgedaan."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234