Woensdag 22/01/2020

Israël-Palestina

"Wij willen best over vrede dromen, maar we geloven er niet meer in"

Palestijnse demonstranten gaan op de loop voor Israëlisch traangas tijdens de bloedige protesten van maandag. Beeld EPA

Nu de wanhoop in Israël-Palestina weer bijzonder groot is, zou je verwachten dat er figuren met morele autoriteit opstaan om verzoeningspogingen op te starten. Maar experts geven hierover een ontnuchterende analyse. "Ik vind het erg om te zeggen, maar aan beide kanten zien veel jonge politieke leiders geen gemeenschappelijke doelstellingen meer."

Zelfs wanneer een conflict een dieptepunt beleeft, zijn er meestal toch uitzonderlijke figuren die aan toenadering en verzoening werken en daardoor hoop creëren voor een politieke oplossing. In Zuid-Afrika waren dat Nelson Mandela en Frederik Willem de Klerk. In het geheim voerden ze gesprekken die het einde van het apartheidsregime inluidden.

Ook het Israëlisch-Palestijnse conflict had bijna zo’n mirakelmoment. In september 1993 schudden de Israëlische premier Yitzhak Rabin en PLO-leider Yasser Arafat elkaar de hand om de Oslo-vredesakkoorden te bekrachtigen. Met de moord op Rabin door een Israëlische extremist ontplofte de vrede en gleden Israël en Palestina opnieuw af naar een zeer bloedige confrontatie die deze week met Bloedige Maandag opnieuw een dieptepunt beleefde.

Net op zo’n moment zou je verwachten dat aan beide kanten politieke zwaargewichten met moreel gezag opstaan om de impasse te doorbreken.

“Maar ik zie momenteel niets bewegen”, zegt Midden-Oosten-experte Brigitte Herremans. “In 1993 was er nog een gemeenschappelijk platform waar Israëli’s en Palestijnen elkaar ontmoetten en met elkaar onderhandelden. Ik vind het heel erg om te zeggen, maar aan beide kanten zien veel jonge politieke leiders geen gemeenschappelijke doelstellingen meer.”

"Verpletterd"

Herremans’ stelling wordt bevestigd tijdens een gesprek met Alaa Daraghme, een populaire Palestijnse journalist die door velen beschouwd wordt als een beloftevolle opiniemaker. “Gaza wordt nu al meer dan elf jaar belegerd: twee miljoen Palestijnen leven er in een openluchtgevangenis. Op de Westelijke Jordaanoever gaat er geen dag voorbij zonder dat de Israëli's hun illegale nederzettingen op Palestijnse grond uitbreiden. En nu met de Amerikanen die hun ambassade naar Jeruzalem verhuizen, lijkt alle hoop verloren. Eerlijk gezegd: wij willen best over vrede dromen, maar we geloven er niet meer in. We worden verpletterd.”

Ook een Europese diplomaat in Israël kan enkel maar met een dosis cynisme reageren op de vraag of er nog vredesfiguren zijn. “De Israëlische vredesduiven kan ik op een hand tellen en ze worden binnen hun eigen samenleving steeds meer gemarginaliseerd.” De diplomaat haalt de mensenrechtenactivisten van kritische organisaties als B’Tselem aan. “Zij worden in toenemende mate als verraders afgeschilderd, zelfs binnen hun eigen familie- en vriendenkring.”

De diplomaat vertelt dat de kloof tussen Israëli’s en Palestijnen waarschijnlijk onherstelbaar diep is. “En dat heeft vooral te maken met de wederzijdse ontmenselijking. Als je leest dat al die Palestijnse doden aan het Gaza-hek omschreven worden als terroristen kun je enkel maar besluiten dat wederzijds begrip bijna onmogelijk is geworden. Ook de bouw van die enorme muur tussen Israël en de Palestijnse gebieden heeft de diabolisering in de hand gewerkt. Beide gemeenschappen hebben amper nog menselijk contact met elkaar, de enige Israëli's waarmee jonge Palestijnen in aanraking komen zijn militairen en radicale kolonisten.”

Vijfmaal levenslang

Een figuur van wie veel Palestijnen nog steeds dromen dat hij ooit een leidende rol zal spelen, is Marwan Barghouti, een icoon die de belangrijkste leider was van de eerste en de tweede intifada maar door een Israëlische rechter beschuldigd werd van terrorisme en vijfmaal levenslang kreeg. Sommigen omschrijven hem als de Palestijnse Nelson Mandela. Tegelijk lijkt het pessimisme te overheersen dat Barghouti nooit levend zijn cel zal verlaten. “Barghouti is een droom geworden”, hoor je vaak in Palestina, “Maar als we ’s morgens uit onze droom ontwaken, beseffen we dat hij wellicht nooit meer zal vrijkomen.”

Dat verklaart waarom gematigde Israëli's en Palestijnen vooral naar minder bekende en apolitieke figuren kijken als het over toenadering en verzoening gaat.

Een daarvan is de onvermoeibare Israëlische mensenrechtenadvocaat Michael Sfard die de wetsovertreding van het Israëlische leger telkens weer met veel juridische precisie aan de kaak stelt.

Een Palestijn maakt een muurschildering van Marwan Barghouti in de straten van Gaza-Stad. Beeld EPA

Verdriet als positieve energie

Ook Eyad Sarrajs initiatief wekt enige prille hoop op. Eyad Sarraj was een Palestijnse psychiater en vredesonderhandelaar die in 2010 de Olaf Palme-vredesprijs won. Zijn zogenaamde 'Hudna-initiatief' is gebaseerd op een eeuwenoude Palestijnse verzoeningsmethode. Concreet willen Sarrajs navolgers dat een internationale bemiddelingscommissie een minimale verzoening bewerkstelligt waarbij Israël en Palestina op elkaars grondgebied diplomatieke posten openen, opnieuw handelsbetrekkingen aangaan en uiteindelijk ook een werkbaar politiek akkoord bereiken. De hete hangijzers van het vredesakkoord zoals de status van Jeruzalem en de terugkeer van alle Palestijnse vluchtelingen moeten voor dertig jaar in de koelkast.

Dat de verzoeningsambities van de weinige vredesduiven erg realistisch zijn, blijkt ook uit het gesprek met Rami Elhanan, codirecteur van het Parent’s Circle Families Forum, een Israëlisch-Palestijnse organisatie die ouders verenigt die bij het conflict een kind verloren. “Ons ultieme doel is dat er een druppel bloed minder wordt vergoten”, zegt Elhanan, die in 1997 zijn veertienjarige dochter verloor bij een Palestijnse zelfmoordaanval op een winkelcentrum in Jeruzalem. “Wij verenigen zeshonderd families die de hoogste prijs betaalden voor dit conflict: een kind verliezen. Maar we zetten dat verdriet om in positieve energie en ik kan u zeggen dat zo’n immens verdriet voor een soort nucleaire energie zorgt. We geven honderden lezingen, organiseren zomerkampen voor jongeren, organiseren demonstraties. Op die manier tonen we aan dat menselijke contacten tussen Israëli's en Palestijnen wel degelijk mogelijk zijn.”

Hoewel Rami Elhanan heel vaak genoemd wordt als de ultieme verzoener, weigert hij in de poltitiek te stappen. “Mijn ervaring met Israëlische politici is dat hoe dichter je ze benadert hoe kleiner ze worden: ze zijn vooral bedreven in het oppoken van het conflict; en nu de VS hen volledige straffeloosheid geeft en de Europeanen aan de kant blijven staan, zal dat niet veranderen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234