Dinsdag 17/05/2022

'Wij voelen ons absoluut geen stalinisten of maoïsten'

Voor de verkiezingen had geen mens het kunnen voorspellen: in het Antwerpse district Hoboken is niet het 'doorbreken van het cordon sanitaire' met het VB een issue, maar wel de vraag of de Partij van de Arbeid (PVDA) democratisch genoeg is om mee te doen. Neen, zeggen uiteenlopende stemmen als N-VA-voorzitter Bart De Wever of Noël Slangen: democraten doen geen zaken met stalinisten of maoïsten.

Walter Pauli / Foto Filip Claus

Noël Slangen waarschuwde kort maar duidelijk in De Morgen: de PVDA is een linkse variant op het VB, even extreem, even totalitair. De PVDA-verkozenen weerleggen dat met klem. De Morgen ondervroeg twee kopstukken: Mie Branders, het PVDA-gezicht te Hoboken, en Frans Van Acoleyen, die in Zelzate al sinds de jaren tachtig in de gemeenteraad zetelt en op 8 oktober tot ieders furore dik 20 procent haalde. Beiden zijn arts bij Geneeskunde voor het Volk. Net zoals de PVDA-verkozenen te Genk, Lommel, Deurne, Herstal of La Louvière; in merendeel zijn het allen artsen van Geneeskunde voor het Volk.

Branders: "Trek niet te snel conclusies. In Hoboken is er al 36 jaar een groepspraktijk, en toch is het politieke succes pas van recente datum. Dokters zijn één zaak, maar een goede politieke strategie is belangrijker. Het volstaat niet om elke dag aan de fabriekspoort te staan of aan goede gezondheidszorg doen."

Van Acoleyen: "Tijdens deze campagne hebben we in Zelzate zelfs niet gesproken over gratis geneeskunde voor het volk. Niet één woord. En toch, of juist daarom, behalen we ineens 20 procent van de stemmen, van twee naar zes zetels. Dat kwam niet door die aloude groepspraktijk. Wel omdat we naar de mensen luisteren."

Branders: "In Hoboken is het net zo. We hebben de methode van Zelzate en Herstal gekopieerd: vraag wat de mensen willen. Hadden wij onze eisen zelf mogen bepalen, als dokters van Geneeskunde voor het Volk, dan draaide ons programma rond gezondheidszorg. Maar we stelden, in Hoboken alleen, in een enquête aan 1.400 mensen de vraag: 'Wat moet het zijn?' Plots staat de hoge gas- en elektriciteitsfactuur op nummer één. En wat zagen we in Deurne, met een andere enquête: gas en elektriciteit. In Herstal: wéér gas en elektriciteit! Dus stond die eis centraal in onze folder (met een foto van dokter Mie Branders met een stethoscoop tegen een elektriciteitsmeter, WP).

"Het gaat dus om een nieuwe politieke koers. Al hebben huisartsen één voordeel, zelfs op andere politici: je komt écht in de huiskamer van mensen. En je begrijpt zoveel beter waar die VB-stem vandaan komt. Als je merkt dat in zo'n sociale woningblok de bel van de voordeur niet meer werkt, en je moet gsm'en om te vragen of je patiënt de deur niet wil openen, zestien verdiepen lager, dan weet je het wel. Dat zijn de meeste klassieke partijen verleerd, inclusief de sp.a. Ze voelen niet meer waarom mensen vaak zo ontevreden zijn met het beleid, en ze reageren dan verongelijkt. Toen ik op de districtsraad die toestand wilde aanklagen, kwamen tachtig sociale huurders met mij mee. Maar het enige wat de voorzitter die dag zei, was: 'Mevrouw Branders, wilt u het wat korter maken?'

"Vroeger gingen we vaak met antiracistische argumenten in tegen VB-stemmers. Dat werkt vandaag echt niet meer. Heel belerend de mensen voorhouden dat ze niet boos mogen zijn op de Marokkanen, dat is contraproductief. Wij zijn de eersten om jonge kadees die zich misdragen, allochtoon of niet, streng toe te spreken: 'Mannekes, zo niet, hé!' Wijzelf denken niet 'wij-zij'. Wij denken in termen van de werkende bevolking.

"We weten wat er leeft, omdat bijna al onze mensen zelf in een sociale woning wonen. Alleen zo kon Kris Merckx weten dat de waterprijs ineens met 300 procent gestegen was. Het heeft ons honderden telefoons gekost, maar uiteindelijk konden we aantonen dat het om een rekenfout ging, veroorzaakt door een lek. En ik verzeker je, je moet een keikop zijn om vol te houden. Zelfs ik word gek van al die 'wachtmuziekjes' aan de telefoon bij de 'klantendienst'."

De PVDA van vandaag twijfelt aan het nut van blind 'antiracisme', diezelfde PVDA kiest het liefst voor lokale, concrete campagnes. Dan is het niet zo vreemd dat in 2003 de beruchte Resistlijst, een alliantie tussen de PVDA en de AEL van Abou Jahjah, absoluut niet werkte.

Branders: "Ik beken, ik heb me toen vergist. Driekwart van mijn patiënten in Hoboken zijn Marokkanen, en die waren dolenthousiast. Mijn grassroots zeiden me dus: 'Jullie zijn goed bezig.' Ik vond vooral: de Marokkaanse jongeren hebben eindelijk iets 'pro' in plaats van iets 'tegen'. Tenslotte hechtte de PVDA toen veel belang aan de internationale politiek. Met de invasie in Irak zagen we de Derde Wereldoorlog eraan komen.

"Achteraf zie ik dat haast niemand Resist heeft begrepen, dat het weinig meer was dan rollen bij spierballen, en dat internationale thema's niet aanslaan bij nationale verkiezingen. Nu leg ik uit aan de mensen: 'Sorry, we waren fout. Daarom moeten jullie nu onze thema's bepalen, om nog eens zo'n stommiteit te verhinderen.

"De Resistepisode had één voordeel voor de PVDA: we zijn er slimmer door geworden. We werken nooit meer met een puur theoretisch model dat we dan aan de mensen willen verkopen. Resist was een gezonde breuklijn met het verleden.

"De tijd is voorbij dat de PVDA altijd als enige gelijk had. In de strijd om het Kiwimodel hebben we aangetoond dat we met de KWB kunnen samenwerken. Die 'sektarische' opstelling moet voorbij zijn. We willen, zoals de Portugese KP dat zegt, 'een huis met glazen deuren' zijn. Kom maar kijken. Wat hebben wij te verbergen? Op ons nieuwe congres, in de herfst van 2007, zullen we voor het eerst wellicht de pers uitnodigen. U ziet, wij zijn geen extremistische partij. Ik versta ook niet waarom men het voortdurend over 'extreem links' heeft. De PVDA is nooit extreem geweest.

U meent het?

Branders: (echt boos) "Je moet me uitleggen waarom ik extreem ben. Wat aan mijn eisen of mijn voorstellen is extreem? Ja, de PVDA is veranderd, maar toch zeker niet in extremistische richting. Onze communicatie is op nieuwe leest geschoeid, en ook onze inhoud is veranderd. We willen niet langer een partij zijn die honderd kilometer voor de mensen uitloopt en zich dan verwonderd omdraait: 'Waar blijven ze toch?' Vroeger waren wij een belerende partij. Vandaag is het principe: de werkmensen bepalen onze koers."

Over democratie gesproken...

Branders: "Je wilt over Stalin beginnen. Ik zie het wel. Ik ben in 1964 geboren, ik wil er níét op antwoorden. níét."

Ik ben in 1965 geboren en je mag mij heus vragen stellen over Hitler.

Branders: "Goed dan. Al durf ik te wedden dat je het over het boek Een andere kijk op Stalin van Ludo Martens wilt hebben."

Dat klopt, want Martens is nog altijd PVDA-voorzitter. In zijn boek corrigeert hij foute cijfers over Stalin maar kan hij ook nooit de aandrang weerstaan om Stalin over de hele lijn te verdedigen. En, niet het minst, hij raadt zijn partijleden aan om de koers van Stalin te blijven volgen. Nou.

Branders: "Ik ben zestien jaar lid van de Partij van de Arbeid! Al die jaren draai ik als dokter mijne nikkel af om dingen te veranderen in een wereld die niet goed gaat. Ik ben geen historicus. Ik ben arts. Ik stel vast dat journalisten in 1988 dezelfde vragen stelden als jij nu. Vraag je Johan Vande Lanotte of Steve Stevaert ook waarom BWP-voorzitter Hendrik De Man voor de collaboratie met Hitler koos? Moet CD&V-voorzitter Yves Leterme zich verantwoorden voor de honderdduizenden doden van de inquisitie? Nee toch. Je durft hen die vraag zelfs niet te stellen, want je zou je belachelijk maken. Waarom dan wel aan mij? Ik heb minder met Stalin te maken dan Vande Lanotte met De Man."

In 1992 heb ik als student meegewerkt met de Objectiefpetitie. Die wilde rond een wetsvoorstel van Agalevsenator Cécile Harnie evenveel handtekeningen verzamelen als het Vlaams Blok op Zwarte Zondag stemmen had behaald. Het 'eindfeest' van Objectief vond plaats in de Stadsbeurs in Antwerpen en werd verzorgd door PVDA'ers. Tot mijn immense verbazing hingen daar twee reusachtige draperieën: één van Lenin, en één van Stalin. Ik wist niet waar te kruipen.

Branders: "Dat zullen we dus nooit meer doen. Tijdens de marsen voor werk in Clabecq liepen er ineens ook zo'n paar Stalinvlaggen achter ons. Ik kreeg haast een beroerte. Ter plekke hebben we beslist dat dit soort zaken niet meer kunnen."

Maar is de PVDA nog stalinistisch of maoïstisch?

Branders: (héél fel) "Ik ben dat nooit geweest! Voilà! Ik ben al vijftien jaar lid van de PVDA. Ik heb mij niet één dag stalinist of maoïst genoemd, of zo beschouwd. Er is mij zelfs nooit gevraagd of ik wel een stalinist of zo zou zijn."

Van Acoleyen: "Ik geef toe: de communistische beweging heeft een geschiedenis, en dus een erfenis, en we aanvaarden die. In het andere geval zouden we aan geschiedenisvervalsing doen. De communistische geschiedenis heeft heel mooie kanten maar gruwelijke misdaden. Waarom dat ontkennen?"

De vraag is: waarom die misdaden verdedigen, of goedpraten?

Van Acoleyen: "Nu spreek ik even uit persoonlijke naam. Ik denk niet dat vandaag binnen de PVDA nog een boek zou geschreven worden als Een andere kijk op Stalin.

"Ik heb het eerste boek van Jung Chang gelezen, Wilde zwanen. Bon. Ik denk dat de auteur een stuk van de realiteit van de Culturele Revolutie beschrijft zoals het geweest is. En ik vind dus dat we die Culturele Revolutie niet moeten verdedigen, of goedpraten.

"Maar ga ik daarom de dertig jaren maoïsme volledig verwerpen? Ik heb ook het beroemde boek van Horn gelezen, Verjaag alle plagen, hoe de Chinezen onder Mao hun gezondheidszorg organiseerden, in uiterst primitieve omstandigheden. Als ik dat vergelijk met hoe al die Afrikaanse staten vandaag blijven aanmodderen, dan kun je toch niet anders dan besluiten dat die Chinezen dat oneindig beter deden."

Ik citeer Jonathan Spence, hoogleraar te Yale en een man die uiterst genuanceerd staat tegen het China van Mao - hij is zeker niet zo kritisch als Jung Chang. Spence citeert Mao zelf, die toegaf: 'Tussen 1950 en 1952 hebben we 700.000 mensen geëxecuteerd. Dat waren plaatselijke dwingelanden en allerlei misdadigers.' Een paar pagina's verder telt hij de slachtoffers van de Culturele Revolutie: '20 miljoen doden.'

Van Acoleyen: "Ik ga niet ontkennen dat de Communistische Partijen onder Stalin en Mao daarin zware verantwoordelijkheden droegen. Maar wie eerlijk is, moet toegeven dat het nooit eenvoudig is om massa's in toom te houden als die met hun woede in beweging komen. Dat gaat er nooit proper aan toe. In China niet, in Rusland niet, in Frankrijk niet. Als jij als journalist hier op dit ogenblik vrijelijk kan praten met twee communistische dokters, dan komt dat door de Franse Revolutie. Niemand zal het heilzame effect van die Revolutie in twijfel trekken. Maar ook dat is geen propere geschiedenis, met 'de terreur', de guillotines.

"Lees het Geuzenboek van Louis-Paul Boon. Die geuzen waren geen doetjes. Hoe ze de voeten verbrandden van hun tegenstanders. Als je die geuzen zou afmeten aan de interpretatie van de mensenrechten van vandaag, ze zouden er niet goed uitkomen. Maar natuurlijk begrijpen we in het geval van de geuzen de historische context.

"In de beoordeling van de communistische beweging vraag ik geen voorkeursbehandeling. Ik vraag hetzelfde: hou ook rekening met de context. Niet om fouten achteraf goed te praten, maar wel om de daden van toen nu te verklaren. Elke oorlogssituatie is een clash. En bij uitstek de communisten bevonden zich midden in de clashes van hun tijd. Ja, Mao heeft in China zevenhonderdduizend mensen geëxecuteerd. In Frankrijk zijn er in de jaren na de bevrijding ook tienduizenden mensen tegen de muur gezet. Is De Gaulle daarom een massamoordenaar?

"En ik wil niet alles van het communisme ongenuanceerd veroordelen. Mijn zoon is geen communist. Hij studeert in Cambridge, fundamentele fysica. De beste handboeken die ze ginds gebruiken, van Landau en consorten, werden in de jaren zestig uitgegeven in de Sovjet-Unie. Maar wie dat feit aanhaalt, maakt zich al verdacht."

Branders: "Amper zeventien jaar na de val van de Muur is de levensverwachting van de mannen in Rusland met tien jaar verminderd. Wie doet dat na? Dát is pas extreem, op uiterst korte periode, en alleen door te wisselen van maatschappelijk systeem.

"Ik ben in 1992 lid geworden van de PVDA, juist na de val van de Muur. Ik kwam hier stage lopen bij Geneeskunde voor het Volk in Hoboken, en de poetsvrouw vroeg mij: 'Wa vinde gaai van Timisoara'? (bulderlach) Ik wist van toeten: ik dacht dat ze het over een nieuwe lijn van H&M had.

"Ik had toen immers zes maanden met de rugzak door Zuid-Amerika gestapt, nadat ik een stage had gelopen in Santa Cruz, Bolivia. Die ervaringen hebben me doen nadenken. Ik zag dat er veel dokters als taxichauffeur werkten, omdat de regering niet wilde investeren in eerstelijnsgezondheidszorg, laat staan dat ze geld had om dokters op het platteland te laten werken. Daarom kwamen die allemaal naar de stad, waar ze al snel te veel waren. Daar nog eens als Europese dokter te willen werken, was onzin. Toen ontdekte ik ook dat er in Bolivia meer dan duizend ngo's werkten, allemaal met hun eigen sociale projectjes. In plaats van druk uit te oefenen op de Boliviaanse regering om verdorie zelf iets te doen. Ik wilde echt niet mee doen aan dat nieuwsoortig kolonialisme van ngo's. En dus kwam ik naar België.

"Weet u, ik ben een arbeiderskind. Mijn vader heeft gewerkt als zetelstoffeerder in een klein bedrijfje in Aarschot. Na het faillissement werkte hij als magazijner in een lokale Brico, De Tent. Mijn afkomst is ook mijn rijkdom. Ik heb goede contacten met gewone mensen, ik hou de benen op de grond. En na enige tijd merkte ik dat de verhoudingen hier ook niet in orde waren. Maar dat werkt traag in mijn hoofd. Het heeft jaren geduurd voor mijn nikkel is gevallen. U ziet: ik ben eigenlijk een trage madam (lachje)."

Mie Branders:

Vroeger gingen we vaak met antiracistische argumenten in tegen VB-stemmers. Dat werkt vandaag echt niet meer

Frans Van Acoleyen:

In de beoordeling van het communisme vraag ik geen voorkeursbehandeling. Ik vraag: hou rekening met de context

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234