Vrijdag 17/09/2021

'Wij voelen niks voor 'zie ons eens grappig doen'-toneel'

jeugdtheater

noel fischer en marianne burgers (blauwe engel) over 'villa fink'

Herinnert zich nog iemand Peer? De kleuterproductie van Laika en Blauwe Engel schopte het twee seizoenen geleden tot het Theaterfestival met eenvoudig, beeldend spel en een draaiend huisdecor. Hetzelfde recept, maar anders, willen regisseur Noël Fischer en vormgever Marianne Burgers nu toepassen in Villa Fink, een stuk voor heel jonge kinderen, over de leefwereld van heel oude mensen. Aan gekke ideeën geen gebrek.

Borgerhout

Van onze medewerker

Wouter Hillaert

Fischer en Burgers richtten hun tweevrouwscollectief op in 2001. De Nederlandse Fischer leerde de knepen van het vak als regieassistente en later dramaturge bij heel wat repertoiregezelschappen voor volwassenen. Ze hield er een grote fascinatie voor klassieke scènemiddelen aan over, zoals het draaitoneel of de coulissen. Binnen Blauwe Engel richt Fischer zich vooral op de tekst en de regie, terwijl Burgers vanuit haar achtergrond als beeldend kunstenaar meer de vormgeving in het oog houdt. Tegelijk is dat onderscheid heel relatief. De specifieke stijl die Fischer en Burgers samen ontwikkelen, stoelt immers op een visuele en fysieke theatertaal waar nauwelijks tekst in voorkomt en waarvan alle elementen subtiel in elkaar opgaan.

Hoe ontstaat zo'n beeldende voorstelling zonder tekst eigenlijk?

Fischer: "Het begint bij een soort van scenario, vol ideeën en spelingangen en met een zekere lijn in voor de personages. Veel meer dan acht A4'tjes is dat niet, gewoon een partituur met een dunne handelingslijn. Die neem je mee naar de repetities en daar ga je dan mee aan de slag. Want veel scènes, zoals alle sterf- en afscheidsmomenten in Villa Fink, kun je alleen maar ontwikkelen met de acteurs erbij. Zij creëren stemmingen en voegen ook nieuwe scènes toe. Uiteindelijk blijft er maar zo'n 60 à 70 procent van het oorspronkelijke idee over. Hoe wij theater maken, is dus evenzeer een vorm van schrijven, maar dan samen met de acteurs. "

Ging Villa Fink op die manier erg verschillen van Peer?

Burgers: "Niet echt, nee. In Villa Fink gaat het om het onaangepaste gedrag van mensen die hun greep op de werkelijkheid verliezen. Je ziet drie 100-jarige ex-artiesten die samen in een speciaal bejaardentehuis zitten. Soms beginnen ze hun kunsten van weleer te vertonen."

Fischer: "De werkelijkheid van het tehuis wordt dus voortdurend doorsneden met verbeelding, fantasie en geschiedenis. Dat is wel een ontwikkeling ten opzichte van Peer. In Villa Fink zitten twee realiteitslagen, waar de per-sonages heel snel tussen switchen. En dan is er ook nog dat hele leger van poppen. We zouden ze eerst niet gebruiken, maar ze zijn een eigen leven gaan leiden. Spontaan vroegen ze een eigen plek in de voorstelling. We zijn ook echt met hen moeten gaan onderhandelen. Dat beschouw ik als een artistieke stap voorwaarts."

Wat hebben kleuters eigenlijk met zulke bejaarde mensen?

Fischer: "Er zijn toch een paar raakvlakken, vind ik. Beide partijen hebben bijvoorbeeld het vermogen om in het moment zelf te zijn en op een onbevangen, bijna naïeve manier te genieten van kleine dingen. Het is misschien een cliché, maar oude mensen komen weer bij hun jeugd uit, omdat die levensballast wegvalt. Ze kunnen plots weer een halfuurtje met een stom vogeltje bezig zijn. In Nederland bestaan er zelfs kindercrèches die speciaal aan bejaardentehuizen gekoppeld zijn."

Burgers: "Een kind heeft nog een heel beperkte leefomgeving, en dat geldt voor oude mensen ook weer. Ze worden in een bejaardentehuis in zo'n piepklein kamertje gestopt en plots met al hun spullen opeen gepropt. Hun bestaan krimpt ineen, zowel fysiek als mentaal. Dat beeld hebben we gebruikt voor de vormgeving van deze voorstelling. Die drie stokoude artiesten zitten elk op hun klein platformpje, dat ook als een rolwagentje kan gaan rijden."

Maar hoe weet je wat echt aanslaat bij jonge toeschouwertjes? Bestaat daar een soort van recept voor?

Burgers: "Kijk, ik vind niet dat je specifiek moet gaan nadenken over wat een kleuter interessant vindt. Je moet vertrekken bij je eigen fascinatie en dat in de juiste vorm gieten. Het is dus best mogelijk om op een volwassen manier theater te maken voor niet-volwassenen. Anders krijg je weer van dat 'zie ons eens grappig doen'-toneel."

Dat zegt tegenwoordig elke jeugdtheatermaker, maar het blijft toch ongeloofwaardig klinken dat je werkelijk geen rekening houdt met 'wat een kleuter interessant vindt'.

Fischer: "We 'vertrekken' niet vanuit hun leefwereld, maar we houden natuurlijk wel met een aantal dingen rekening. In een kindervoorstelling mogen de spanningsbogen niet te lang zijn. Er moet sowieso genoeg beweging en variatie in zitten. En objecten die plots tot leven komen en een eigen leven gaan leiden. Zo hebben we in Villa Fink een klassieke buikspreekpop, Little Tony. Hij komt recht uit Amerika. De Belgische douane heeft hem zelfs een tijdje vastgehouden, omdat ze dachten dat we er verboden dingen in smokkelden. Hij vraagt heel veel aandacht. We moeten hem soms echt het zwijgen opleggen. Maar in elk geval is Tony voor kinderen een direct referentiepunt, dat bovendien erg fascinerend werkt. Ik zoek dus wel degelijk naar middelen om het publiek mee te bereiken, liefst via codes uit de variété, maar ik blijf wel mijn eigen verhaal vertellen."

U maakt Villa Fink met het Vlaamse Laika. Is er een verschil tussen het jeugdtheater in Nederland en in Vlaanderen?

Burgers: "In Vlaanderen lijkt een opener en meer beweeglijke structuur te bestaan, terwijl in Nederland iedereen veel meer op zijn eigen eilandje bezig is. Elke provincie heeft er zijn gezelschap. Wij als nieuwe groep vallen snel tussen wal en schip."

Fischer: "Je steekt ook ontzettend veel energie in het bijeenschrijven van een volledig uitgewerkt subsidiedossier, omdat in Nederland alles zo overgeorganiseerd is. In Vlaanderen is er meer ruimte om te experimenteren en samen te werken. Voor ons zit de affiniteit met Laika in de interesse om los van conventies theater te maken in een lichte en humoristische stijl."

Villa Fink speelt vanavond om 19.30 uur, morgen en zondag om 15 uur in Rataplan, Wijnegemstraat 27, Antwerpen (03/235.04.90). Daarna volgt een tournee tot begin januari. Info: www.laika.be

'In het Vlaamse jeugdtheater is er meer ruimte om te experimenteren dan in Nederland'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234