Dinsdag 20/04/2021

'Wij' tegen de Microsofties

De 'Microsoft way': de cultus van Bill

Bill Gates schiep de Microsoft-werknemer naar eigen beeld en gelijkenis. Dat wil zeggen: slim maar saai en fantasieloos. Althans volgens 'hen', de inwoners van Seattle, de stad van Nirvana. Daartegenover staan de Eastsiders, de Microsofties. Het is er echt 'wij' tegen 'zij'. Hélène Schilders schetst de clanoorlog.

Dinerconversatie tussen vrienden in Seattle:

Man: "Zo, ik las dat de gemeente Microsoft gaat aanklagen omdat ze geen belasting betalen?"

Microsoft-werkneemster 1, handen in een afwerend gebaar: "Oh nee, ik ga geen discussie voeren over Microsoft." "I'm sóóó over that!", verzucht een andere gaste.

Microsoftie 1: "Iedereen begint tegen ons over Microsoft, maar wij vinden het gewoon leuk om daar te werken. Wat is daar mis mee?"

Man: "Niets. Maar het valt me elke keer weer op dat Microsoft-werknemers geen discussie over het bedrijf kunnen voeren. Het lijkt wel of jullie zijn gehersenspoeld, als religieuze fundamentalisten."

Microsoftie 2 mengt zich in het gesprek: "Luister, het is een fantástisch bedrijf! Ze betalen goed, laten je vrij, mannen en vrouwen hebben er gelijke kansen. En er werken heel creatieve mensen. Ze maken producten die de wereld veranderen."

Man: "Ach, kom nou. Da's een illusie. Jullie maken het jezelf wijs omdat het werk zo geestdodend is. Het enige wat jullie doen, is programmeren, getallen malen. Jullie zijn niets meer dan klerken, goedbetaalde secretaresses."

Microsoftie 2 loopt rood aan. Haar collega richt zich na lang zwijgen opeens met een gezicht als een oorwurm tot de man: "Je stelt je moreel superieur op. Ik voel me alsof je me seksueel beledigt!"

Man, onverstoorbaar: "Jullie werk is een veilige haven in deze onzekere tijden, daarom vinden jullie het fijn om zestig uur per week te werken en al jullie vrije tijd met elkaar door te brengen. Maar als jullie niet in je baan zouden vluchten, konden jullie misschien een innerlijk leven hebben. Boeken lezen, reflecteren."

Microsoftie 1 roept wanhopig uit: "Ik ben daar gewoon gelukkig!" Man sist haar toe: "Ben jij daar maar fijn gelukkig." Einde gesprek. Einde diner. Einde jarenlange vriendschap.

Het is wij en zij. 'Wij' wonen in Seattle, in art-decoappartementen en houten Pippi Langkous-huizen in felle kleuren. 'Wij' houden van deze stad omdat die onpretentieus is, een cynisch, bijna Brits gevoel voor humor heeft en een eclectische bevolking: vissers, punks, houthakkers, indianen en ecohippies leven er zij aan zij. 'Wij' zijn begaan met de daklozen, de verslaafden, kortom de minder bedeelde medemens. 'Wij' brachten Nirvana voort, hebben piercings, drinken espresso's.

'Zij' wonen in de Eastside. Een halfuur over de snelweg, aan de andere kant van Lake Washington. De Eastside, het domein van Microsoft, is een doolhof van eenvormige beige en grijze huizen en gated communities met muren errond. 'Zij' winkelen in anonieme shopping malls en laten hun kinderen paardrijden op ranches die aan lange lanen opdoemen.

Tenminste, zo overzichtelijk was het tot een paar jaar geleden. Tot de internetindustrie verrees, waardoor Seattle Silicon Forest werd en 2.500 hightechbedrijven zich hier vestigden. Toen veranderde alles.

Natuurlijk, de echte rijken bouwen hun landhuizen nog steeds in de Eastside. Alleen al op een gebied van 37 vierkante kilometer identificeerde het blad Forbes 4.480 van de geschatte 10.000 miljonairs die in Seattle en omgeving leven. En 'wij' mijden de Eastside nog steeds als de pest.

Maar ondertussen zijn 'zij' wel aan een invasie van 'onze' stad begonnen. Op elke willekeurige dag kun je honderden Bill Gates-klonen downtown zien rondlopen. Lijnrechte zijscheiding in het haar en gekleed in het Microsoft-uniform: beige bandplooibroek met een blauw overhemd. Quasi-informeel, maar wel stijf gestreken.

Sommige Microsofties willen maar wat graag net zo cool zijn als 'wij'. Daarom betalen ze zoveel voor een art-decoappartement dat 'wij' de stad moeten verlaten. Omdat ze naar de Eastside moeten forenzen, hebben ze files gecreëerd die nog erger zijn dan in Los Angeles. 's Avonds komen ze naar 'onze' hippe clubs, waardoor die niet langer hip zijn. En sloeg opper-Microsoftie Paul Allen niet een glazen gitaar stuk toen hij zijn muziekmuseum opende? "We rest our case."

Het irritantst is nog dat 'zij' zo zelfvoldaan zijn. Microsoft heeft Seattle gemaakt tot wat het nu is, zeggen 'zij'. Maar ondertussen hebben 'ze' wel de ziel uit 'onze' stad gerukt. Die is nu karakterloos, vaal, als dertien in een dozijn... Als een Microsoft-product.

Van alle 35.000 Microsoft-werknemers in de wereld werkt de helft in de regio Seattle. Daarmee is de softwareonderneming grotendeels verantwoordelijk voor het economische succes van het gebied. En toch, laat de naam Microsoft vallen en menig Seattleite reageert met afkeer. In Silicon Valley, waar tal van bedrijven samenwerken met Microsoft, wordt naar de kolos verwezen als Godzilla, The Evil Empire, het beest van Redmond en Don Corleone. "Microsoft heeft geen vrienden", zei Oracle topman Larry Ellison en huurde een privé-detective in om Microsofts geheime banden met lobbygroepen te onderzoeken. "Niemand schiet hun te hulp als ze problemen hebben."

Zelfs de rechter in de antitrustzaak, die aanvankelijk welwillend tegenover Microsoft stond, verloor na vijf jaar zijn geduld. In juni besliste Thomas Penfield Jackson dan ook dat de gigant in tweeën moet worden gezaagd. De meedogenloze concurrentiemethodes, de wijze waarop Microsoft over alles heen dendert wat op zijn weg komt, hebben de onderneming op zijn zachtst gezegd niet populair gemaakt. Maar het vonnis van Jackson onthulde meer over de antipathie tegen The Evil Empire. "Microsoft is niet bereid om te accepteren dat het de wet heeft overtreden of om een bevel te aanvaarden zijn gedrag te verbeteren", schreef de rechter.

Dat verzet is meer dan een juridische strategie - het is de Microsoft way. Microsoft is een religie. Met aanhangers die er diep van overtuigd zijn dat ze bijdragen aan een betere wereld - ze maken immers "great products". Kritiek van buitenstaanders wordt daarom niet alleen resoluut afgewezen, ze wordt simpelweg niet begrepen. Als bij een echte cultus. "Meestal kun je binnen een bedrijf wel bronnen vinden, maar bij Microsoft is dat heel moeilijk", zegt een journalist die zoals bijna iedereen in dit verhaal anoniem wil blijven, "anders krijg ik geen interviews meer."

Het roept de vraag op: wat is de Microsoft way precies? Waaruit komt die voort? En hoe verandert die Seattle?

Het begint bij de slopende sollicitatieprocedure waar de onderneming prat op gaat en die de zoektocht naar Het Microsoft-type inzet. "Naar true blue-materiaal", zegt een voormalig werknemer, verwijzend naar de blauwe passen van vast personeel. Rekruteerders gaan elk jaar naar tientallen Amerikaanse en buitenlandse universiteiten om veelbelovende mensen op te sporen. Een klein deel mag door naar de volgende fase: vier tot zes gesprekken van een uur, achter elkaar, waarin vragen moeten worden beantwoord als hoeveel water stroomt er door de Mississippi en waar ter wereld kun je een kilometer in alle windrichtingen lopen en ben je nog steeds op dezelfde plek? Het juiste antwoord is niet zo belangrijk, wel de gedachtegang erachter.

Slechts 2 tot 3 procent van de sollicitanten wordt aangeworven. "Het is een hoogst verfijnd, extreem geformuleerd proces", zegt een Microsoft-kenner. "Uiteindelijk nemen ze mensen in dienst die op henzelf lijken en allemaal dezelfde achtergrond hebben: optimistisch, doelgericht en energiek. Manisch bijna. Daardoor ontstaat een geïsoleerde cultuur. Een cultuur die zichzelf voedt. Er is een houding van: wij tegen de rest van de wereld. Dat wordt aangemoedigd omdat Microsoft denkt dat dat mensen motiveert en de productiviteit bevordert." Om die hoog te houden, zijn afdelingen consequent onderbemand. Ongeveer de helft van het aantal benodigde personeelsleden wordt in dienst genomen. Microsoftie Mike: "Er bestaat een grap over een man die tegen Bill Gates klaagt: 'Ik ben zo moe, ik kan morgen niet komen.' Waarop Bill snauwt: 'Blijf dan zondag ook maar weg.'"

Microsofties slijten hun lange dagen op een campus die in bijna alles, op een crèche na, voorziet. Er zijn spelletjes, sportclubs, douches, een theatergroep, een koor en een symfonieorkest dat in de conferentieruimtes repeteert. De kantine blijft tot zeven uur open, zodat het gezin met vader of moeder kan komen eten als die moet overwerken. Er rijdt zelfs twee keer per jaar een bus voor waarin vrouwen een mammogram kunnen laten maken. "Je kunt je hele leven met Microsoft-mensen doorbrengen als je dat zou willen", zegt Mike. "En dat doen sommigen ook." Want waarom zou je tijd besteden aan mensen die niet tot de intellectuele elite horen? "Ik ben altijd begaafd geweest en het prettige van Microsoft is dat iedereen er zo slim is. Werkelijk iedereen is er meer dan gemiddeld intelligent", meent Mike. "Terwijl je in het gewone leven weleens denkt: sommige mensen zijn zo... stom."

Het is de mentaliteit van de nerds, de pienterste maar ook meest sociaal onbeholpen jongetjes - driekwart van het personeel is man - van de klas. Wie bij Microsoft als dom te boek staat, kan zijn carrière bij het oud vuil zetten. Een Microsoft-manager ergert zich er dood aan: "Veel mensen hier geloven echt dat ze recht hebben op zo'n groot inkomen omdat zij zo'n hoog IQ hebben en zo hard werken. Alsof dat niet voor anderen geldt."

Deze übermenschcultuur is een directe afspiegeling van Bill Gates. Het is de cultus van Bill, de man die niet snapt waarom de rest van de wereld het nou niet ziet zoals hij. "Hij is een arrogante man die het bedrijf naar zijn beeld heeft gevormd", meent de journalist. "Zijn houding is: ik ben de beste en de slimste, en iedereen moet doen wat ik zeg. Bij Microsoft zullen ze daarom nooit ofte nimmer toegeven dat ze een fout hebben gemaakt. Ze hebben een nieuwe invulling gegeven aan het begrip 'arrogant'."

Gates kon al jong niet tegen zijn verlies. Wanneer hij zag dat hij een potje schaken met Paul Allen, medeoprichter van Microsoft, niet kon winnen, gooide hij het bord omver. In zijn puberteit begon hij fanatiek de loopbaan van Napoleon te bestuderen. Behalve alle overwinningen en prestaties van de Franse leider kon hij ook diens geïsoleerde, ongelukkige jaren in ballingschap op het eiland St.-Helena opdreunen. Net als zijn vroegere idool is Gates zelf vaak megalomaan genoemd. Zijn woede-uitbarstingen, met bijbehorende scheldpartijen, zijn legendarisch. "Hij heeft geen respect voor mensen die niet terugvechten en hem overtuigen van hun idee", weet Seattle P-I-journalist James Wallace. "Die mensen worden door Gates steevast 'stom' genoemd. Of 'hersendood'. Of ze hebben 'ongebruikte bandbreedte'."

"En dit is Lake Bill." Het kittige geklikklak van Lori MacKenzie houdt stil voor een aangelegd meertje in het nauwkeurig aangeknipte grasveld achter gebouw 8, waar Bill Gates op de tweede verdieping zijn kantoor heeft. "Als er een deadline is gehaald, gooien de teams hun managers erin", zegt de petieterige pr-woordvoerster. "Ze doen zulke wilde dingen hier!" De campus in Redmond heeft nog het meest weg van een bedrijventerrein. Achter de ingang, waarop aan weerszijden in bescheiden, goudkleurige letters de bedrijfsnaam staat, leidt een hoekig wegennet naar 82 gebouwen. Sinds rechter Thomas Penfield Jackson besloot dat Microsoft de antimonopoliewetten heeft geschonden en half Seattle de Microsofties erop aanspreekt, voelt het personeel zich onder vuur liggen. De gelederen hebben zich hermetisch gesloten. "De rechtszaak leeft hier niet. Daarvoor is het werk te leuk", reageert een vrouwelijke manager ontwijkend.

In plaats van in cubicles werkt iedereen in zijn of haar eigen kantoor, soms zonder ramen. Bijna alle contact verloopt via e-mail. Driehonderd per dag is het gemiddelde voor een werknemer. "Na een week vakantie hoor je mensen uitroepen: 'Gelukkig, ik had maar duizend e-mails!'", vertelt Lori. Ze maakt de afwezige, gespannen indruk van de ware Microserf. Contact wordt nog eens bemoeilijkt door het enorme aantal verhuizingen: 18.000 per jaar. Personeel wordt voortdurend verplaatst om te voorkomen dat mensen het te veel naar hun zin krijgen en achterover gaan leunen.

Lori kan zich niet eens herinneren hoe vaak ze van plek is veranderd. "Maar er zijn dozen die ik niet meer uitpak", zegt ze, terwijl ze bij een kantoor stopt om het bezoek aan te kondigen. De vrouw achter het bureau blijkt een bekende te zijn. "Ben jij nou Lynn!", roept Lori uit. Lynn kijkt verwonderd: "Ben jíj Lori?" Ze kennen elkaar alleen van e-mail, hoewel er nog geen tien kamers tussen hun kantoren in zitten. Nergens gedijt competitie beter dan in isolatie. Want Microsoft concurreert niet alleen bikkelhard op de markt. Columnist David Brewster vergeleek de sfeer binnen het bedrijf eens met een "oorlogstijd, waarin gepassioneerde winnaars worden beloond". Zelfs over een dagje uit wordt geconcurreerd. "De teams proberen elkaar af te troeven met de nieuwste, greatest trip. Een cruise bijvoorbeeld", babbelt Lori en trippelt een brede trap af.

Vooral de ruim vijfduizend uitzendkrachten ondervinden dagelijks aan den lijve dat er achter het informele, egalitaire gezicht van Microsoft een strakke hiërarchie heerst. Marcus Courtney werkte er bijna twee jaar als uitzendkracht. "Het management creëert een verdeel-en-heerssfeer, waarin mensen tegen elkaar worden opgezet", zegt hij. "Er wordt tegen je gezegd: 'Je concurreert niet alleen met andere bedrijven, maar ook met degene naast je voor een vaste baan.'"

Volgens uitzendkrachten ofwel temps worden ze voortdurend herinnerd aan hun status. Een ex-werkneemster herinnert zich de keer dat een programmeur hen aanwees als little people. "En wanneer vaste mensen zien dat je een oranje in plaats van een blauwe personeelspas hebt, word je al meteen als tweederangs behandeld", zegt Courtney.

De temps komen niet in aanmerking voor een ziekteverzekering, aandelenopties, pensioen of andere extra's, al werken ze soms jaren achtereen voor Microsoft. Feestjes en vergaderingen zijn niet toegankelijk voor hen. Courtney: "Zelfs de T-shirts die ze uitdelen, krijg je niet. Dan hoor je opeens over de intercom: 'Alleen voor vaste mensen!'"

Klagen over de slechte betaling gebeurt zelden en alleen fluisterend, met de deur dicht. "Mensen zijn bang dat het hun carrière schaadt of dat ze worden ontslagen", verklaart Courtney. Of dat er een aantekening van hun 'ontrouw' wordt gemaakt in het personeelsdossier. Toen Courtney een interview aan The Wall Street Journal gaf over zijn eigen omstandigheden, werd er prompt genoteerd dat hij niet met 'gevoelige informatie' was te vertrouwen. Toen na bijna twee jaar zijn uurloon met een schamele 37 cent werd verhoogd tot 18,37 dollar, vertrok de uitzendkracht. Hij richtte een vakbond op voor hightechwerknemers, de eerste in zijn soort. De Washington Alliance for Technology Workers heeft nu 260 leden en 1.700 abonnees op de elektronische nieuwslijst.

Courtney: "De onvrede begint als hete lava in beweging te komen." Begin dit jaar behaalden de uitzendkrachten hun overwinning op Microsoft. Na een rechtszaak die acht jaar had aangesleept, besliste de rechter dat de onderneming het uitzendleger 20 miljoen tot een miljard dollar moet nabetalen.

Hoe het topmanagement over de uitzendkrachten dacht, had Greg Maffei, indertijd verantwoordelijk voor de financiën bij Microsoft, toen al duidelijk gemaakt. "We houden heel hoge normen aan als het gaat om het in dienst nemen van personeel", zei hij, "maar we hebben dat niet gedaan met de temps. Ze zijn niet zo goed als de fulltimemensen."

Dezelfde neerbuigendheid toonde de top, die zichzelf met samoeraikrijgers pleegde te vergelijken in de antitrustzaak. Geregeld hielden Gates en zijn opvolger Steve Ballmer via de televisie in de kantine hun peptalk voor het personeel: "Wij gaan winnen! Microsoft heeft niets verkeerds gedaan! Het ministerie van Justitie heeft gewoon geen verstand van technologie!" Maar in zijn libertijnse natte droom onderschatte Gates de macht van de regering. Het gebrek aan schuldbesef, Gates' vijandige getuigenverklaring en de beruchte opmerking "Janet Reno kan m'n rug op" van Ballmer maakten de aanklagers vastbesloten om de onderneming af te straffen.

Na het vonnis zat Gates, altijd blakend van zelfvertrouwen, "boos en bitter in vergaderingen", vertelde een voormalige Microsoft-manager in The Seattle Times. De rijkste man van de wereld had "veel medelijden met zichzelf." Opeens bespeurde hij een samenzwering: in een interview met Red Herring enkele weken geleden zei hij dat onder anderen zijn aartsrivaal Larry Ellison "er vanaf het begin achter heeft gezeten". En de regering was niet zomaar dom, maar "erger dan dom. Kwaadaardig".

Die schizofrenie is typerend voor de Microsoft way. Dominant en hooghartig als Gates is, voelt hij zich niettemin de underdog. "Gates heeft goed gekeken naar andere bedrijven. Als underdog word je niet gemakzuchtig", legt de Microsoft-kenner uit. "Maar er heerst zeker een bepaalde paranoia daar. Dat komt omdat ze diep in hun hart wel weten dat ze niet de vernieuwers zijn. Ze hebben niet veel goede ideeën en proberen de echte innovators in Silicon Valley bij te benen."

"Microsoft is evengoed een groots marketingbedrijf als een groots technologiebedrijf", zei een Fortune-journalist ooit. En dus begon Microsoft vlak voor het vonnis, met behulp van zijn pr-tank, dat waarin ze uitblinkt: een reclame- en lobbycampagne. In kranten verschenen paginagrote advertenties, en Gates en Ballmer hielden op tv de Amerikanen voor: "Ons doel is te blijven vernieuwen. Het beste moet nog komen!" De Democratische en Republikeinse partijen kregen in anderhalf jaar samen 2,2 miljoen dollar van Microsoft, aanzienlijk meer dan in de voorafgaande vijf jaar.

Vanuit een onopmerkelijk gebouw aan een drukke weg in Seattle, waar geen naambordje op de deur hangt, maar een parkeerwacht doorgeeft wie er precies het terrein oprijdt, wordt een ander offensief ingezet. Hier zetelt de Gates Foundation, met 21,8 miljard dollar in kas de grootste liefdadigheidsinstelling ter wereld. Behalve software schenkt de stichting jaarlijks ruim een miljard dollar weg, onder meer voor onderwijs en het ontwikkelen van vaccins. Bill en Melinda Gates hebben nu al meer gegeven dan bekende filantropen als Rockefeller en Carnegie in hun leven.

Maar hun timing is verdacht, vinden critici. Sinds Microsofts positie in de antitrustzaak anderhalf jaar geleden verslechterde, hebben de Gateses de donaties aan hun stichting fors opgevoerd, soms tot 5 miljard dollar per kwartaal. Thuisstad Seattle, die enkele jaren geleden klaagde dat Microsoft niets deed voor de sociaal zwakkeren, ontving tientallen miljoenen. Eind vorige maand nog gaven de Gateses 40 miljoen dollar om daklozen te huisvesten. In The Cult of Bill wordt het grote gebaar uitgebreid gekopieerd. Bij Microsoft worden workshops gegeven waar de rijken leren hoe ze hun geld moeten wegschenken. Gepensioneerde hightechmiljonairs helpen alternatieve boek- en videowinkels in nood en redden stukken regenwoud van de ondergang. En op de Day of Caring, die de jaarlijkse inzamelingsactie van Microsoft inluidt, schilderen werknemers een crèche of gaan ze met bejaarden naar de dierentuin.

Vanwaar die overweldigende behoefte om goed te doen? Heeft de Microsoftie zo'n groot hart? "De reden die ik het vaakst hoor", zegt campagneleidster Emily Hine glimmend in haar kantoor met foto's waarop ze met Bill Gates poseert, "is: ik werk voor zó'n fenomenaal bedrijf dat zúlke fantastische producten maakt en ik kan omgaan met zúlke intelligente mensen. Ik ben vreselijk bevoorrecht. Ik wil iets terugdoen." Het Microsoft-geld heeft wat eens de uiterste hoek van het oude Westen was in het nieuwe Westen veranderd. Met minstens zevenhonderd privé-fondsen in de staat Washington is Seattle een van de topsteden voor liefdadigheid.

De lange arm van Microsoft reikt echter tot diep in de lokale politiek. Toen gouverneur Gary Locke een commissie samenstelde om hem te adviseren over de toekomst van het universitaire onderwijs, zat daarin geen hoogleraar, wel Microsoft-afgevaardigden. Miljardair Paul Allen, die de belastingbetalers zover kreeg om 300 miljoen dollar mee te betalen aan zijn nieuwe football-stadion, probeert charterscholen legaal te krijgen: semi-privé-scholen die de beste leerlingen en leraren, en subsidiegeld weg zouden trekken van openbare scholen. En op een enkeling na was geen politicus bereid om de achtergestelde situatie van Microsofts uitzendkrachten te onderzoeken.

"De machtsstructuur in Seattle is compleet vergiftigd door de rijkdom van de computerindustrie. Dat die aan liefdadigheid doet, mag niet betekenen dat ze zich kan onttrekken aan arbeidswetten of gemeenschapsnormen", vindt Marcus Courtney. Het is tijd voor kritische vragen. "Men laaft zich aan het idee dat iedereen miljonair is, maar duizenden inwoners redden het economisch niet langer. Dezelfde kloof die binnen Microsoft bestaat tussen mensen, ontstaat nu in onze stad." Microsoft-werknemer Mike vindt dat geen bezwaar: "Iedereen verdient een kans, maar als je die niet grijpt, verdien je niets." En een echte Microsoftie grijpt zijn kansen.

Elk jaar leent de kolos drie werknemers uit aan de charitatieve organisatie United Way. Ook dat is uiteraard een competitief proces: Hine screent belangstellenden van tevoren intensief. "Het moeten mensen zijn die al een paar jaar toegewijd zijn aan het bedrijf en ons goed kunnen vertegenwoordigen. Ze moeten onze producten kennen en over Microsofts liefdadigheid kunnen vertellen." Voor de meesten is het a great way om de gemeenschap te leren kennen waarin ze leven. "Ze zien dingen die ze nooit hebben gezien", zegt Hine en kijkt naar het nauwkeurig aangeknipte grasveld, zo ver weg van de zesduizend zwervers met wie 'wij' aan de andere kant van Lake Washington dagelijks worden geconfronteerd. "Ze weten dat die dingen bestaan, maar zijn er niet aan gewend om ze te zien. Je zit hier de hele dag in zo'n mooi kantoor in Redmond."

Vier maanden worden de Microsofties uitgeleend. Ze bezoeken daklozencentra en organisaties voor mishandelde kinderen. Daarna keren ze terug naar de Eastside. Naar hun beige huizen en gated communities, hun shopping malls en manèges. Ze zijn gechoqueerd, zegt Hine. Veranderd. "Dat is zo ontroerend." Haar mondhoeken krullen in een verrukte glimlach. "Ze kunnen niet meer terug naar het normale leven. Ze willen géven en ze willen dat hun vrienden géven. Ze hebben het licht gezien."

'Zij hebben de ziel uit 'onze' stad gerukt. Die is nu zo karakterloos en vaal als een Microsoft-product'Een Microsoft- werkneemster: ' Ik ben daar gewoon gelukkig!'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234