Woensdag 18/05/2022

Wij, richtingblinden

Waarom sommige mensen het verschil tussen links en rechts niet kennen

Aan welke kant zit mijn rechterhand?

Wat is links, wat is rechts? Voor Sonja Collen, net uitgeroepen tot de Slechtste chauffeur van Vlaanderen, is het wellicht niet altijd even duidelijk. Voor de ene is het onvoorstelbaar dat je niet weet wat rechts is en wat links. Voor de andere knaagt altijd die onzekerheid. 'Voel je dat dan niet?', zegt de eerste tegen de tweede. Niet dus.

Door Simonne de Schipper

inks en rechts, het wil er bij mij maar niet in. Iedere keer weer moet ik nadenken, of mijn vingers strekken om te zien welke hand de L van links vormt. Moet het echter snel, dan gok ik vaak nét die andere. "Maar dat vóel je toch?" vragen mensen iedere keer weer vol ongeloof. Nou, nee dus. Ik voel heel wat af in mijn leven, maar bij links en rechts wil er nu werkelijk nooit wat opborrelen. Behalve grote nieuwsgierigheid naar wat ik zou móeten voelen.

Een kleine inventarisatie naar het gevoel van links en rechts wekt vooral lacherigheid en argwaan. "Maar dit is toch gewoon rechts en dit is toch gewoon links? Daar hoef je toch niet over na te denken?" En pas na enig aandringen: "Zoals je billen aan de achterkant zitten, zo weet je dat je linkerhand links zit." "Rechts voelt altijd beter." Of: "Het is alsof er een soort ijkpunt is dat de rechterhelft heel anders maakt dan de linkerhelft. Het maakt niet uit of ik rondjes draai, omval of op mijn kop sta, ik weet altijd dat boven boven is en rechts rechts", zegt dan iemand.

Na meer van zulke antwoorden realiseer ik me dat het meer is dan een aangeleerd trucje. Daarvoor is de vanzelfsprekendheid te groot, het onbegrip voor verwarring te oprecht. Dit gaat om een geaardheid, een andere beleving van dezelfde wereld. Je bent een weter of een twijfelaar, en tussen die twee gaapt een kloof zoals die tussen kleurenblinden en kleurenzienden.

Missen wij, 'richtingblinden', in diezelfde lijn een zintuig? Niet dat het een probleem is. Hooguit wat lastig, als iemand de weg wijst en ik na honderd meter opnieuw moet informeren omdat ik van 'tweede links, derde rechts, dan twee keer links en dan is het aan je linkerhand' niet zo snel een voorstelling kon maken, en het dus ook niet kon onthouden.

Het kostte me ooit een rijexamen omdat ik aldoor twijfelde aan de richting die niet op tijd aangaf. Bij de tweede poging vroeg ik de examinator om de richting aan te wijzen, kalkte voor de zekerheid een L en R op mijn handen en haalde mijn rijbewijs.

Verder red ik me prima. Maar meewerken aan een special over dat kunstmatige onderscheid tussen die twee zogenaamde tegenpolen? Dan wil ik op zijn minst weten waarom anderen iets zien wat ik niet zie.

Links-rechtsverwarring

Geen flauw benul of er een deskundige bestaat op het gebied van 'het verschil tussen links en rechts niet weten'. Gelukkig levert een eerste telefoontje aan een psycholoog een zoekterm - "Oh, je bedoelt links-rechtsverwarring" - en een idee waar ik de verklaring moet zoeken: "Ik heb het zelf ook, maar ik ben dan ook niet sterk rechtshandig."

Zou dat met elkaar te maken hebben? Van de vier richtingtwijfelaars die ik die ene dag sprak, blijken twee inderdaad maar matig rechtshandig, de andere twee zelfs linkshandig. "Dat kan kloppen", zegt de biologisch psycholoog en handvoorkeurdeskundige dokter Jan van Strien van de Erasmus Universiteit Rotterdam. "Gewone rechtshandigen hebben een sterke drang naar rechts. Rechts is dan duidelijk gedefinieerd. Je hoeft dan nog slechts het etiket 'rechts' te leren om het automatisch te kunnen benoemen. Voor mensen die intern minder voorkeur hebben, is het verschil ook minder vanzelfsprekend."

Die 'gewone' rechtshandigen vormen 80 procent van de bevolking, vertelt Van Strien (rechtshandig, weet het verschil met links prima). Die meerderheid is rechtshandig, rechtsvoetig, doorgaans is ook hun rechteroog en -oor dominant, en in hun brein huizen taal, spraak en fijne motoriek vooral links.

"Het zou overzichtelijk zijn als bij de rest alles gespiegeld is, maar dat is niet zo. Iedere voorkeur - voet, taalfuncties etcetera - kan, onafhankelijk van elkaar, bij hen links of rechts uitvallen. Ook de mate van voorkeur wordt door kans bepaald. Hun lateralisatie is daardoor vaak minder uitgesproken, maar soms vallen zij alsnog sterk rechtshandig uit, of sterk linkshandig." Alle kans dat zulke sterk linkshandigen het verschil tussen links en rechts juist prima kennen.

Rechts uitgevallen twijfelgeval

Zou dat het zijn? Ben ik zo'n, zeg maar, rechts uitgevallen twijfelgeval? Vreemd genoeg vind ik die naam perfect bij me passen. Ik heb altijd het ondefinieerbare idee gehad niet echt rechtshandig te zijn. Ook de verklaring van het symmetrische brein klinkt logisch. Hoe kan mijn brein het verschil tussen links en rechts weten als het zelf nauwelijks een hééft?

Voor 'zo voelt het ook wel' doet Van Strien het echter niet, er moet getest worden. Terwijl hij allerlei vragenlijstjes afloopt, probeer ik mij balancerend op mijn linkerbeen voor te stellen hoe de rechtervoet een schelpje uit het zand pakt, of test hij hoe ik door een sleutelgat kijk.

"Tja, je bent inderdaad niet sterk eenzijdig, met je matige handen-beenvoorkeur en omgekeerde oogvoorkeur", oordeelt Van Strien. Ook oorvoorkeur lijkt links te zijn, maar ik geef toe dat het me niet meer lukt om 'spontaan' en 'zonder nadenken' een oor naar een horloge te brengen om te horen of die tikt. "Maar je kunt je voorstellen dat jouw aandacht twijfelt tussen beide kanten." Dat kan ik me inderdaad goed voorstellen, maar het blijft circumstantial evidence. "Wil je het zeker weten?", vraagt dokter Iris Sommer, rechtshandige richtingtwijfelaar tenzij ze haar horloge draagt, maar ook, en daarvoor bel ik haar, gespecialiseerd in hersenlateralisatie. "En je bent niet claustrofobisch? Dan moeten we een hersenscan maken."

In het Universitair Medisch Centrum Utrecht is Sommer eerst nog even streng: "Wetenschappelijk is het nog niet voldoende onderzocht hoor, dat links-rechtsverwarring samenhangt met hersenlateralisatie." Maar ze is nu toch bezig met een studie naar hersenlateralisatie.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234