Maandag 02/08/2021

'Wij moeten op Manila rekenen, dat is onze tragedie'

Buiten de Filippijnen kwam het nieuws over tyfoon Haiyan nergens zo hard aan als bij de 10,4 miljoen Filippino's in de diaspora. Velen proberen vruchteloos hun verwanten te bereiken, vrezend voor het ergste. 'Waar is die verdomde overheid?'

Bij het hoofdkantoor van Migrante International, de koepelorganisatie van Filippijnse arbeidsmigranten, staat de telefoon al dagen roodgloeiend. Is er nieuws over deze of gene stad, bestaan er lijsten van slachtoffers? "De klok rond volgen we alles wat er gebeurt", zegt voorzitter Garry Martinez. "Veel mensen zijn al dagen niet gaan werken. Ze zappen, surfen en hebben in geen tijden meer geslapen. Waar blijft de nationale overheid in godsnaam, beperken haar activiteiten zich soms tot het geven van persconferenties aan een eindeloze rij tv-zenders? Wij proberen zo veel mogelijk geld in te zamelen maar we schamen ons om de tv-beelden. Weet u, als wij makkelijk naar huis konden, dan zouden we nu zelf de slachtoffers helpen. Maar dat is niet het geval. Bijgevolg zijn we afhankelijk van de bereidwilligheid van de Filippijnse overheid om haar burgers bij te staan. Voor ons is dát de grootste tragedie."

Migrante International is een organisatie met gewicht. Immers, anno 2013 woont en werkt niet minder dan één Filippino op de tien buiten de eilandenarchipel. De helft van hen, iets meer dan 4 miljoen mensen, heeft zich permanent gevestigd in oorden als de VS, Canada en de EU. De rest, bijna evenveel vrouwen als mannen, heeft een tijdelijke job op een van de vele bouwwerven in de Golf; zorgt als inwonende hulp voor baby's of bejaarden in Hongkong, Taiwan of Singapore; is aan de slag als verpleegster in Australië of Groot-Brittannië of vaart de wereld rond als bemanningslid van een olietanker of vrachtschip.

Samen stuurden ze vorig jaar 21,8 miljard dollar naar huis, na India en China het hoogste bedrag ter wereld en goed voor 10 procent van het totale bnp. Experts geloven zelfs dat het om substantieel meer geld gaat: menige Filippino maakt de centen voor zijn geliefden immers over via een informeel circuit.

Represailles

De meesten verlieten hun vaderland om aan de armoede te ontsnappen. Sommigen waren na een van de vele natuurrampen compleet berooid, schadedekking door verzekeringen is immers ongeveer onbestaande. Anderen volgden gewoon het voorbeeld van buren of verwanten en onderhand gelooft het halve land dat er weinig anders op zit.

Geef ze ongelijk. Al dertig jaar maakt de Filippijnse overheid merkwaardig veel publiciteit voor gegeerde banen voorbij de landsgrenzen. "Jammer genoeg", zo vatte een columnist de situatie samen, "willen wij Filippino's altijd de kortste weg nemen. Waarom zou je als overheid jobs creëren als het zo makkelijk is om je mensen in het buitenland te laten werken? We verkiezen ogenblikkelijke genoegdoening boven echte vooruitgang. Maar kijk welke prijs we daarvoor betalen. Onze overheid is van elke mogelijke buitenlandse regering afhankelijk. Zelfs toen het Syrische regime in de Mensenrechten-commissie van de VN moest worden veroordeeld wegens de wandaden in Houla in 2012, gaf onze president zijn vertegenwoordigers de opdracht zich bij de stemming te onthouden - uit vrees voor represailles tegen de Filippijnse arbeiders in het land. Willen we echt een land zijn dat door de hele wereld geschopt en uitgescholden mag worden, of houden we ooit het hoofd hoog? Om onze waardigheid terug te krijgen moeten we hier en nu onze mouwen oprollen en in eigen land jobs creëren. Zodat onze zonen en dochters niet langer hoeven te verdwijnen naar alle uithoeken van de wereld."

Ongeacht waar de Filippino's hun kom rijst verdienen, nooit is het vaderland ver weg. Ze vormen hechte netwerken en komen op gezette tijden bijeen. Op zondag bij voorkeur, na de wekelijkse eucharistie. Bovendien zweren ze bij pasalubong, 'een geschenk waarmee je je eigen welkom voorbereidt', zoals ze dat in het Tagalog zeggen. De familieleden thuis ontvangen niet alleen bankbiljetten maar mogen zich periodiek verheugen op een zogenaamde Balikbayan-doos. Lang houdbare specialiteiten uit het gastland bevat die, maar evengoed elektronica en huishoudapparaten. "Vroeger stuurde men vanuit het buitenland dingen op die je op de Filippijnen moeilijk kon vinden", vertelt de Nederlandse fotografe Nadine Stijns, die momenteel het project A Nation Outside a Nation tentoonstelt en die zelf een Filippijnse vriend heeft. "Maar zelfs nu alles er te krijgen is, houdt de traditie stand. Het sturen van een Balikbayan-doos is een verklaring van liefde en genegenheid. Ik ben jullie niet vergeten, dat is de boodschap."

Niets sturen is geen optie, ook niet als de situatie erg moeilijk wordt, zoals de voorbije maanden in Saoedi-Arabië, waar - buiten de VS - de grootste groep (1,5 miljoen mensen) werkt.

Kafala-systeem

In een comfortabele situatie hebben ze zich daar nooit bevonden. Immers, onder het geldende kafala-systeem mogen ze enkel werken voor de 'sponsor' die hun visum heeft geregeld en die doorgaans ook hun paspoort 'bewaart'. Bijgevolg kunnen ze zelfs in extreem abusieve situaties moeilijk opstappen of van werkgever veranderen.

Multilaterale instellingen en ngo's verketteren kafala al jaren als extreem onrechtvaardig en leidend tot slavernij. In zijn eind vorige maand gepubliceerde studie noemde de Internationale Arbeidsorganisatie ILO de Golf om die reden zelfs de slechtste regio om te werken. Desondanks bleef Riyad grotendeels doof voor alle kritiek. Er werden emancipatorische maatregelen beloofd zoals hulpdiensten en noodlijnen, maar in werkelijkheid werd het 'Saoediseringsbeleid' gelanceerd, om de hoge mannenwerkloosheid (12,5 procent) onder autochtonen in te dijken.

Begin dit jaar ving een campagne aan tegen 'illegale en onregelmatige migratie'. Werknemers die niet langer voor hun sponsor werkten of die zich via een parallel systeem een free visa hadden aangeschaft, kregen enkele maanden de tijd om 'hun status te corrigeren' of het land te verlaten.

Vier miljoen mensen slaagden in een dergelijke rectificatie, een miljoen anderen - waaronder veel Filippino's - keerden de voorbije maanden naar huis terug.

De 'onregelmatige migranten' kregen tot 4 november de tijd voor 'correctie', waarna de politie op grote schaal razzia's begon te houden. Terwijl Haiyan op de Filippijnen huishield, werden in Saoedi-Arabië 17.000 'illegale arbeiders' gearresteerd. Vele duizenden anderen doken onder of werden door hun werkgevers op straat gegooid.

"In het hele land zijn er 6.700 gestrande Filippijnse werknemers", zo meent Migrante International. "Onze overheid heeft in de hoofdstad een tent voor hen opgezet, maar die telt niet meer dan 200 bedden. Bovendien horen we dat daar fors veel geld moet worden voor neergeteld."

De regering van president Aquino beloofde daags voor Haiyan nog een efficiënte repatriëring uit Saoedi-Arabië, gekoppeld aan een hervestigingspremie. Of daar wat van in huis komt, wordt nu door velen betwijfeld.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234