Dinsdag 12/11/2019

'Wij moeten het Real Madrid van de kunstwereld uitdagen'

cultuurbeleid

bart de baere en luc delrue (muhka) vinden audit grote instellingen eerste goede stap

Het MuHKA, Museum van Hedendaagse Kunst Antwerpen, is de kleinste van de zeven Grote Instellingen. Zo klein zelfs, dat het eigenlijk geen grote instelling is. En toch is het museum op het zuid runner-up van de zeven, blijkt uit een audit die de Vlaamse Gemeenschap liet uitvoeren. Dat kan alleen maar liggen aan Bart De Baere en Luc Delrue, artistiek en zakelijk leider van het MuHKA. 'We hebben verdomd veel kopzorgen, maar we gaan ervoor.'

Antwerpen

Van onze verslaggever

Ward Daenen

Cultuurminister Paul Van Grembergen (Spirit) kon het overdrijven niet laten bij de presentatie van de audit van de grote Vlaamse culturele instellingen op zes april. "Prinselijke kinderen", zo noemde hij de zeven. Maar het MuHKA is geen prinselijk kind. Nooit geweest. "En nooit zo betaald", lacht De Baere, die in 2002 Flor Bex als directeur opvolgde.

Het MuHKA organiseerde in 2002 nog dertien tentoonstellingen. Zo slecht zal het wel niet gaan.

Bart De Baere: "Wij hebben dat teruggeschroefd tot vier. Dat geeft ons de kans de tentoonstellingen beter voor te bereiden. Maar achter de schermen kunnen we met moeite de eindjes aan elkaar knopen. Niet alleen blijft ons tentoonstellingsbudget miniem, bovendien zijn heel wat basisfuncties van ons museum onderontwikkeld. Het MuHKA heeft altijd een sterke interne publiekswerking gehad, maar voor externe communicatie was weinig geld. Er zijn een aantal infrastructurele problemen. De muren trekken vocht aan, het dak moet worden vernieuwd."

Luc Delrue: "Je kunt nog een paar jaar wachten met renoveren, maar op een bepaald moment gebeurt er een accident."

En gaat het binnenregenen, zoals bij de buren, het Museum voor Schone Kunsten (KMSKA).

Delrue: "In de bibliotheek heeft het al eens binnengeregend."

Jullie depot puilt uit.

Delrue: "Een extern depot is hoognodig. De collectie is net als het gebouw eigendom van de Vlaamse Gemeenschap. Er moeten minimumnormen worden gerespecteerd. Dat is nu niet het geval. Omwille van stijgende personeelskosten hebben we jaarlijks 50.000 euro netto minder. Ons werkingsbudget (2,7 miljoen euro, WD) verdwijnt dus als sneeuw voor de zon."

Uit de audit blijkt dat het MuHKA wel visie heeft, maar die vanwege onderbezetting niet kan waarmaken.

De Baere: "Dat is een correcte analyse."

Dan hebben de consultants meer kaas gegeten van beeldende kunst dan van opera. Vlaamse Opera-intendant Marc Clémeur vond de audit immers 'van een bedroevend laag niveau'.

De Baere: "Nochtans is de audit een goede tweede stap. De eerste werd gezet met een baanbrekende nota uit 2003. Daar bracht de cultuurminister voor het eerst de zeven instellingen samen die niet onder het normale variabele-subsidiesysteem vallen maar vanwege historische redenen een vaste dotatie krijgen. Met deze nota zegt de overheid: 'Wij willen een aantal topinstellingen die groot genoeg zijn om internationaal mee te draaien.' Die politieke ambitie is volstrekt nieuw voor Vlaanderen.

"Hoe dat komt? Het Vlaamse cultuurbeleid is vanaf de federalisering in de jaren 1960 vertrokken vanuit het lokale denken. Renaat Van Elslande en Frans Van Mechelen hebben vanuit het gemeentelijke denken van die tijd een spreidingsbeleid gevoerd: Vlaanderen kreeg culturele centra. In de jaren tachtig was het niet het beleid maar de kunstenaars die de internationale dimensie binnenbrachten. Radeis, Anne Teresa De Keersmaeker, Jan Fabre..: ze wilden subsidies, niet omdat ze in Antwerpen of Brussel woonden maar omdat ze internationaal erkenning kregen. Nu zet het beleid een nieuwe stap. Het wil instituten die internationaal mee de toon zetten. Het is dezelfde beweging die België in de negentiende eeuw maakte met de federale wetenschappelijke instellingen van Brussel."

Delrue: "Nota en audit roepen duizend en een vragen op. Is de pool van zeven instellingen volledig? Hoort het S.M.A.K. daar niet bij, het Brugse Groeningemuseum en het Museum van Schone Kunsten van Gent? De AB in Brussel en straks misschien ook het Concertgebouw? Welke juridische structuur moet er komen?

"En vooral: met wie moeten we ons vergelijken? Niet met elkaar. De Vlaamse Opera en deFilharmonie zijn heel andere instellingen dan het KMSKA of deSingel. Een doorgedreven internationale vergelijking met gelijkaardige instellingen lijkt zich op te dringen."

De Baere: "Bref, de tijd is rijp om een algemeen beleid te ontwikkelen omtrent de grote instellingen. Maar de weg is nog lang."

Met wie wil het MuHKA zich meten?

De Baere: "Niet met het Centre Pompidou of Tate Modern. Dat zijn plekken waar het nieuwe beeld wordt gesynthetiseerd en geconsacreerd. Wij willen net onder dat niveau het nieuwe beeld mee máken. Zoals bijvoorbeeld het Kiasma in Helsinki en het Serralves-museum in Porto. Vergelijk het met de Champions League. Real Madrid en AC Milan brengen de top van het Europese voetbal samen, maar de uitdagers steken met nieuw talent de groten naar de kroon.

"In de regio wil het MuHKA zich verhouden tot het S.M.A.K. in Gent en het Van Abbemuseum in Eindhoven. Dat zijn musea met een solide collectie. Het Van Abbe heeft een goede reputatie voor monografische tentoonstellingen. Het niveau dat daar gehaald wordt, onlangs met de Duitse kunstenaar Martin Kippenberger, haalt Vlaanderen zelden. Als het S.M.A.K. zich in de toekomst op solotentoonstellingen wil toeleggen, moet het MuHKA niet dubbelop willen zijn. Sinds de fusie (met het Centrum voor Beeldcultuur in 2003, WD) zijn wij een museum voor beeldende kunst en beeldcultuur. We willen een museum zijn waar kunst, film, fotografie en nieuwe media zelfstandig worden ontwikkeld.

"Wij willen ons positioneren ten opzichte van andere musea, maar ook in de maatschappij. Dat betekent dat je begrippen moet uitklaren."

Het begrip 'kunst' bijvoorbeeld?

De Baere: "Gewoon woorden zoals 'vreugde', 'conversatie', 'waarde', begrippen die alle betekenis hebben verloren, maar waar wij opnieuw over spreken. We willen daarmee kenbaar maken waar wij juist willen staan. Wat 'kunst' dan betreft: sommige critici vinden dat kunst meeslepend moet zijn. Propaganda en reclame gaan over meegesleept worden. Kunst daarentegen gaat over ruimte geven aan mensen om zichzelf te zijn. En om eventueel in die ruimte een gemeenschappelijkheid te vinden met een ander kunstwerk."

Kunst is democratie?

Delrue: "Ik geloof in een civiele maatschappij. Ik heb dat een keer goed zien functioneren. In Slovenië. Door het samenspel tussen mensen uit de culturele, universitaire, economische en politieke wereld zijn ze uit de burgeroorlog gebleven. Vlaanderen stevent niet af op de oorlog, maar ik geloof in een netwerk van mensen die autonoom denken in voortdurende dialoog. Ik geloof dat onze culturele instellingen daartoe een wezenlijke bijdrage moeten leveren."

Mooi gezegd, maar in de beeldende-kunststudie van Pascal Gielen en Rudi Laermans noemt een anonieme kunstenaar het MuHKA 'een triestige machine'. De staf is politiek benoemd en daar kan De Baere 'niets aan veranderen'.

De Baere: "Het is niet omdat je politiek benoemd bent dat je slecht bent. Als ik niets zou kunnen veranderen, zou ik hier niet werken. We vernieuwen en trekken nieuwe mensen aan: Luc Delrue, Tom Paulus, Dieter Roelstraete, ... De weg is lang, maar het loont de moeite."

'Je kunt nog een paar jaar wachten met renoveren, maar op een bepaald moment gebeurt er een accident'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234