Dinsdag 07/07/2020

Gevangenissen

"Wij moeten de radicalisering bestrijden voor amper 1.300 euro"

De gevangenisinstelling van Marche-en-Famenne. De islamconsulenten in de gevangenissen klagen aan dat ze niet naar waarde worden geschat. "Onze aanpak werkt nochtans."Beeld Eric de Mildt

Als iemand probeert te vermijden dat gevangenen handleidingen voor bommen naar elkaar sturen, dan wel de islamconsulenten. De mannen en vrouwen die dagelijks de strijd aangaan met radicale moslims zijn zwaar miskend en zitten op hun tandvlees. Hoofd-islamconsulent Saïd Aberkan doet zijn beklag. "Ik stel me soms ook de vraag: waarom doe ik het nog?"

Hij had het zich anders voorgesteld, Saïd Aberkan, toen hij in 2007 vol goede moed begon aan de job als islamconsulent in de gevangenis van Antwerpen. Gelovige gedetineerden achter de tralies een luisterend oor bieden, probleemjongeren opnieuw op het goede pad brengen en radicale opvattingen over de islam uit het hoofd van extremistische moslims bannen. Met twee masterdiploma's in zijn achterzak wandelde Aberkan het gebouw binnen, om er tien jaar later soms moedeloos terug buiten te komen.

"Ik doe de job nog graag, maar het feit dat er na al die tijd nog steeds geen officieel statuut is voor islamconsulenten, begint zwaar door te wegen."

Speerpunt

Aberkan is vandaag zelfs hoofd-islamconsulent voor Vlaanderen en heeft tien mensen onder zich. Vanaf februari worden dat er veertien. In het actieplan dat justitieminister Koen Geens (CD&V) in 2015 opstelde, worden ze genoemd als hét speerpunt tegen radicalisering in de gevangenissen. Ze worden sneller vertrouwenspersonen van moslimgevangenen en dwingen ontzag af met hun kennis over het geloof. Toch worden ze nog steeds niet naar waarde geschat.

"In Nederland worden islamconsulenten betaald volgens hun diploma. In België moeten we het stellen met het absolute minimum", zucht Aberkan. "Ik kan u verzekeren dat de job zwaar is. Mentaal moet je je daarvoor kunnen opladen. De omgeving waarin je werkt, is niet eenvoudig en de radicalisering in de gevangenis legt een grote bijkomende druk op onze schouders. Er wordt veel van ons verwacht, maar wat krijgen we ervoor terug?"

Een islam- of eender welke andere geloofsconsulent zonder kinderen ten laste moet het stellen met een nettoloon van ongeveer 1.300 euro. Ongeacht zijn of haar diploma of ervaring.

"Mensen met een masterdiploma die voor de overheid werken, worden betaald volgens hun graad. Wij niet, omdat we geen officieel statuut hebben. We hebben zelfs geen recht op ouderschapsverlof en kunnen geen anciënniteit meenemen uit een andere job. Ook onze verplaatsingen mogen we niet aanrekenen. Sommige collega's spenderen nochtans meer dan 200 euro aan hun vervoer. Dan hou je nog een minimumloon over. Wie wil daarvoor dagelijks radicalisering bestrijden?"

Onvoorwaardelijk

Enkel mensen met een onvoorwaardelijke passie blijven aan boord. "De meeste collega's zijn zoals ik: ze zien het als hun missie om mee te werken aan een betere wereld. We willen gedetineerden helpen en we zien dat het aanslaat. Ik heb vorige week nog twee aanvragen gekregen van gevangenen die veroordeeld zijn in een terreurdossier en willen deelnemen aan een deradicaliseringsprogramma. Onze aanpak wérkt dus."

Net daarom vindt Aberkan het zo schrijnend dat veel van zijn collega's op hun tandvlees zitten. "Als er niks verandert, voorspel ik dat er veel zullen afhaken. Zelfs ik heb me soms al afgevraagd of het nog wel de moeite is. We vragen toch niet het onmogelijke? Enkel een verbetering van ons statuut en loon naar werken."

Al jaren is dat echter een politiek pijnpunt. "Op het kabinet-Geens is er veel goeie wil om iets te veranderen, maar het ligt voor sommige partijen te gevoelig. Daarom gebeurt er al tien jaar niks."

Het maakt de zoektocht naar hoogopgeleide en gemotiveerde islamconsulenten zeer lastig. Meer dan een jaar heeft men erover gedaan om negen nieuwe consulenten aan te werven die gespecialiseerd zijn in radicalisering. Nu ze eindelijk klaar zijn om te starten in de gevangenissen, hebben twee mensen al aangegeven dat ze twijfelen om überhaupt aan de slag te gaan. "Eén iemand heeft vorige vrijdag afgehaakt en een andere liet mij onlangs ook verstaan dat hij weinig zin heeft. Ik begrijp hen."

Akelige gedachte

Nochtans is de nood in de gevangenissen hoog. In Engeland telt het gevangeniswezen 350 islamconsulenten, in België is het al jaren behelpen met 18 mensen. Al wil Aberkan daarover niet té hard klagen. "Ik ben al blij als er straks een aantal bijkomen. Dan kunnen we opnieuw een stap vooruitzetten. Ik maak mij echter meer zorgen om de kwaliteit van de consulenten. Die mensen moeten enorm goed opgeleid zijn en kunnen omgaan met radicalisering." En om die aan te werven, moet je met centen over de brug komen. "Het is net hetzelfde als in de privésector. Goed personeel, daar moet je voor betalen."

De Vlaamse hoofd-islamconsulent pleit niet alleen voor een beter statuut, maar ook voor een uitbreiding van het budget. "Zodat we ons eveneens kunnen bezighouden met de nazorg van geradicaliseerde gevangenen. Nu worden die mensen vrijgelaten en vervolgens aan hun lot overgelaten. Binnen het Platform voor Vlaamse Imams zijn wij bereid om mee te werken aan een opvangsysteem voor ex-gevangenen. Op die manier vallen ze na hun straf niet opnieuw in handen van jihadisten. Vandaag is er - behalve door Staatsveiligheid - geen opvolging van geradicaliseerde moslims die uit de gevangenis komen."

Een akelige gedachte, als u weet dat een aantal van hen binnen de gevangenismuren leren hoe ze bommen maken met een koffiefilter.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234