Zondag 20/10/2019

'Wij hebben niks te winnen met Open Vld erbij'

Nee, de Vlaamse regering staat niet op springen en nee, ze verhuist niet naar de NMBS. Geheel ongevraagd voegt Vlaams viceminister-president Ingrid Lieten (sp.a) er ook nog aan toe dat ze nog steeds gelukkig samen is met haar echtgenoot, dank u. Het was voornemen nummer één na haar overstap naar de politiek nu twee jaar geleden: zelfs al ben je maandenlang aangeschoten wild, niet van wakker liggen. Kop in kas, incasseren. 'Ik ben maar een instrument.'

Eerst stuurde ze een vernietigende mail over de Vlaamse regering, bedoeld voor intern gebruik, per abuis naar alle ministers. Een paar maanden later sprak ze voor haar beurt door het derde VRT-net aan te kondigen toen daar helemaal nog geen akkoord over was binnen de regering. Lieten moet opgelucht zijn dat de regeringscrisis deze keer niet haar schuld is. De N-VA bestempelt de akkoorden die coalitiepartners CD&V en sp.a federaal sloten als volksverlakkerij die Vlaanderen miljarden zal kosten. Maar wel peperdure volksverlakkerij die niet in strijd is met het Vlaams regeerakkoord, dat valt mee.

Zeg eens eerlijk: zou u niet liever regeren met de liberalen dan met de Vlaams-nationalisten?

"Ik zou niet weten waarom."

Caroline Gennez en Bart De Wever toonden het voorbije jaar een haast fysieke afkeer van mekaar, mekaars partij en mekaars ideologie. Maar in Vlaanderen zouden sp.a en N-VA perfect harmonieus samen kunnen besturen? Dat gelooft toch niemand.

"Ja en nee. We verschillen over heel veel dingen radicaal van mening. Maar we hebben samen een regeerakkoord en we volgen dat. Ik weet dat journalisten liever conflicten zien, meningsverschillen die op straat worden uitgevochten. Vuurwerk! Maar ik ben niet zo voor vuurwerk in de politiek. Proper en netjes, zo wil ik werken. Als je samen akkoorden sluit, dan voer je die ook uit. De sp.a heeft er alle baat bij dat het Vlaams regeerakkoord wordt uitgevoerd. Extra kinderopvang, kleinere kleuterklasjes, groene energie, meer sociale woningen, allemaal socialistische prioriteiten. We hebben er alle baat bij dat deze ploeg gewoon verder doet. Haal je een andere partner binnen, dan begint de hele discussie van voor af aan. Daar hebben wij niets bij te winnen."

Volgens de oppositie overleeft de Vlaamse regering alleen maar door geen keuzes te maken. Eerst overal een beetje besparen, met de fameuze kaasschaaf, en vervolgens overal een beetje investeren als er weer wat geld in kas zit. Iedereen tevreden.

"Een béétje besparen? We hebben twee jaar lang serieus de broeksriem aangehaald om de gevolgen van de financieel-economische crisis weg te werken. Als ik de oppositiepartijen tekeer hoor gaan, waar zijn dan hun keuzes? We moeten meer geld opzij zetten, meer buffers aanleggen, maar ook veel meer geld investeren in innovatie, in het zorgfonds,.. Natuurlijk haal ik als minister van Innovatie liever nog meer geld binnen. Maar naast de 60 miljoen die nu extra wordt ingeschreven in de begroting heb ik ook de garantie afgedwongen dat we tot en met 2014 elk jaar zoveel extra in innovatie pompen. Het is belangrijk om wetenschappers die zekerheid te bieden. Geen dagjespolitiek. De Vlaamse regering kiest ervoor om geen zotte dingen te doen, geen putten te maken. Dat is niet sexy, maar het zorgt er wel voor dat Vlaanderen niet naar Griekse of Italiaanse toestanden zal afglijden. En met de middelen die we kunnen investeren zonder ons evenwicht in gevaar te brengen, maken we keuzes."

Noemt u eens één minister die ontevreden is met deze begroting?

"Iedereen zit op dezelfde lijn: wel investeren, maar tegelijk voorzichtig zijn. Niet voor sinterklaas spelen."

En de subsidies voor een saunacomplex en een manège dan?

"Wat een belachelijke discussie was me dat."

Wel een veelzeggende: een regering die daar geld voor heeft, kan toch moeilijk volhouden dat ze oh zo hard bespaart.

"Als de investeringssteun gaat naar de grote jongens die goed ingeburgerd zijn bij de VOKA's en de VKW's van deze wereld hoor je niemand klagen. Maar twee bedrijven uit de dienstensector en het kot is te klein. Terwijl we in alle gevallen gewoon de regels volgen. Ik kan me voorstellen dat het welnesscentrum en het paardencentrum tot de verbeelding spreken, maar ofwel veranderen we de regels, ofwel volgen we ze en beoordelen we gewoon elk dossier volgens de spelregels. Los van of het nu een zogenaamd goed of slecht signaal is."

Nog eentje: de kindpremie. Elk kind tweehonderd euro, socialistisch kan je dat toch niet noemen. Staat u daar als minister van Armoedebestrijding achter?

"De kindpremie scheelt een serieuze slok op een borrel voor mensen die het moeilijk hebben."

Maar ook de kleinkinderen van pakweg Maurice Lippens krijgen ze.

"Dat is een simplistische redenering. We zoeken nog volop naar methodes om kinderen met zorgnoden een hogere kindpremie te geven. Ik krijg het eerlijk gezegd een beetje op mijn heupen van mensen als Mieke Vogels (Groen!) of Vera Van der Borght (Open Vld) die vinden dat we onze middelen voor armoedebestrijding volledig moeten inzetten op de armste mensen. Dat is een 19e-eeuwse redenering. Een parallelsysteem voor de zwaksten, naast de werkelijke wereld van anderen. We willen net een sociale bescherming hebben die in alle domeinen van de samenleving garandeert dat niemand uit de boot valt. Toch geen aparte systemen voor armen en rijken."

Wordt u de nieuwe baas van de NMBS?

"Absoluut niet. Totale nonsens. Als ik een openbaar vervoerbedrijf had willen leiden, was ik wel gewoon bij De Lijn gebleven. Fantastisch bedrijf trouwens."

Dat gerucht is natuurlijk niet zomaar ontstaan.

"Nee? Deze zomer zijn drie mensen mij komen vragen of het klopt dat mijn man en ik uit mekaar zijn. Ik kan iedereen geruststellen: we zijn nog steeds samen. Gelukkig samen. Mensen roddelen graag, het heeft weinig zin om je daarin op te jagen."

Sp.a-voorzitter Bruno Tobback ontkent met klem dat u naar de NMBS zou verkassen, maar een staalharde ontkenning dat hij aan de sp.a-delegatie in de Vlaamse regering wil morrelen, hebben we niet gehoord.

"Hij heeft er mij alleszins nog niets over gezegd. Ik ben bijzonder gemotiveerd om met deze ploeg door te gaan tot 2014. Maar een partijvoorzitter moet kunnen doen wat hij zelf het beste acht voor zijn partij, ik leg me neer bij wat de partij van mij verwacht."

Heeft uw hoofd op het kapblok gelegen na het uitlekken van de mail waarin de Vlaamse ministers werden neergezet als 'karikaturen van teflon en beton'?

"Iedereen heeft zich toen de vraag gesteld of ik nog kan functioneren als minister. Ik ook. Ik ben maar een instrument. Een middel. Je kunt maar minister blijven als je kunt wegen, als je binnen de regering andere ministers en partijen kan overtuigen. Die afweging heb ik uitgebreid gemaakt. Maar ik vond van wel en en mijn partij ook. We hebben besloten om de schade te nemen, kop in kas en daarna volle kracht vooruit."

Het raakte een beetje ondergesneeuwd door de uithalen naar de anderen, maar in die mail werd vooral een keiharde analyse gemaakt van de positie van de sp.a in de Vlaamse regering. Jullie komen er veel te weinig aan te pas.

"Dat is een constante zorg. Er moet natuurlijk een evenwicht zijn tussen wat je doet en wat je communiceert. De mensen moeten een zo juist mogelijk beeld krijgen van wat je doet. Dat is niet zo eenvoudig: ik krijg vaak te horen dat we aan probleem X of probleem Y niets gedaan hebben. Vaak hebben we daar dan wel iets aan gedaan, maar 'het stond niet in de krant.' Dan moet je hen uitleggen dat niet alles wat we communiceren de krant haalt. Jammer genoeg. Gelukkig zijn er meer en meer andere media. (lacht) Pas maar op!

"Ik weet dat ik geen tafelspringer ben. Ik heb niet de ambitie om de harste roeper of de populairste politica te zijn. Politiek gaat om macht, dat weet ik. Je kunt die macht gebruiken om show te verkopen en om mensen voor je kar te spannen. Maar je kan ze ook gebruiken om dingen te realiseren. Om dat kiezeltje te verleggen, waar het uiteindelijk toch over zou moeten gaan. Ik ga als een moeder met macht om. Moeders hebben heel veel macht in het gezin. Ze roepen en ze tieren niet, maar hun impact is er niet minder om. Meer moeders in de politiek, zou ik zo zeggen."

Voor uw eigen partij zou u gerust wat meer mogen roepen. Ze vinden u een beetje té stil.

"Freddy Willockx zegt dat, ja. Maar dat is een politicus van de vorige eeuw."

In deze eeuw moet je je ideeën en verwezenlijkingen toch ook aan de man weten te brengen?

"Natuurlijk. Ik besef dat profilering belangrijk is. Maar als ik daarvoor een tafelspringer moet worden, dan pas ik. In de politiek, maar ook de Wetstraatjournalistiek, gaat het er nog altijd bijzonder macho aan toe. Het zijn sectoren die nog niet echt vervrouwelijkt zijn in hun manier van aanpakken. Daar moet ik nog aan wennen. Wat minder uiterlijk vertoon van macht en wat meer empathie zouden wel mogen. Er is een grote discrepantie tussen wat op de scène gebeurt en wat achter de schermen gebeurt. De grote verklaringen maken akkoorden sluiten heel moeilijk, dat is het voorbije jaar uitvoerig gebleken. Willen we dat politici alleen maar gedreven worden door perceptie? Dat het alleen nog maar gaat om populisme? Om wie de strafste uitspraken doet en de held van de dag is?"

Vanuit het niets meteen viceminister-president, dat was ongezien. Is het te snel gegaan voor u?

"Het was meteen loodzwaar, maar ik heb niet de indruk dat het te snel gaat. Ik ben wel geschrokken van hoe persoonlijk het gespeeld wordt. Zeker als je de new kid in town bent, word je onmiddellijk ingedeeld in een categorie: je bent een winner of je bent een loser. De duim omhoog of de duim omlaag. Maak één fout, en er ontstaat een eenzijdig beeld dat je nog amper weggewerkt krijgt. Het gaat heel veel over mij als individu en dat was ik niet gewoon. Ik heb de warmte van mijn partij en mijn kabinet, maar in the end trotseer je de storm alleen. Dan sta je alleen op de scène, niemand kan de klappen voor jou opvangen."

Een kleine rondvraag leert dat zowel uw vrienden als uw vijanden onder de indruk zijn van uw onderhandelingscapaciteiten. Oosterweel, het derde VRT-net,... telkens jackpot voor de sp.a.

"Je moet weten wat je tegenstanders graag uit de brand slepen, dat is de basis. Je moet ook vertrouwen creëren, je moet zelf bereid zijn om ook een stuk van je eisen te laten vallen. Ik heb bij De Lijn natuurlijk een uitstekende leerschool gehad. Met de vakbonden heb je daar een tegenstander van formaat. Als ze willen leggen ze in een uur tijd het openbaar vervoer plat; over zo'n drukkingsmiddel beschikken politici niet. De regering platleggen, daar straf je toch vooral jezelf mee."

Uw zonen zitten knal in de doelgroep: snakken zij naar een derde VRT-net?

"Ze herkennen zich maar in een aantal programma's die echt in hun leefwereld zitten. So you think you can dance enzo. Maar die zijn nog altijd op een klassieke manier gemaakt, weinig interactief. Mijn zoons kijken tv met de laptop op schoot, ze chatten of sms'en met vrienden over wat ze op dat moment zien. Jongeren zijn de consumenten van morgen, televisiezenders moeten zich daar dringend aan beginnen aanpassen. Vlaanderen is ook een kleine cultuurgemeenschap, zeker in die doelgroep worden we overspoeld door Amerikaanse producties. Daar mogen we meer tegenover stellen. Vandaar de noodzaak van een derde net.

Met permissie: de VRT krijgt nog geen twee zenders gevuld zonder eindeloze herhalingen. Laat staan drie.

"Maar dat gaat veranderen. De VRT heeft fors moeten besparen en die die inspanning gaat nu lonen. De interne organisatie gaat efficiënter werken, de openbare omroep gaat zijn mensen beter kunnen inzetten. Er komen ruimte en mensen vrij. De VRT moet op de centen blijven letten, maar ik ben er zeker van dat er een kwaliteitsvol derde net komt."

De VRT mag veel, klagen de commerciële concurrenten. Reclame maken bijvoorbeeld, ondanks de miljoenen Vlaams geld.

"De adverteerders willen nog veel meer adverteren op de VRT. Als we de sluizen open zetten, zou de openbare zender veel meer kunnen verdienen. We gaan niét het gras voor de voeten van de commerciëlen wegmaaien. De maximumbedragen zijn geïndexeerd en daar is niet veel bijgekomen. De overgrote meerderheid van de Vlamingen vindt dat de VRT goed bezig is. Ze krijgt belastingmiddelen om extra's te bieden en die bieden ze."

U bent geen minister van Media, maar minister van de VRT, klinkt het.

"Je kan nooit goed doen voor iedereen. Maar het is onzin dat ik de minister van de VRT zou zijn. Mijn grootste zorg is momenteel hoe we de onafhankelijkheid, de kwaliteit en de diversiteit kunnen bewaken in een medialandschap dat razendsnel verandert. Elke dag, elk uur, elke minuut eigenlijk moet er nieuws gemaakt worden. Die moeten we rijmen met de basiswaarden van goeie journalistiek. Dat is een bekommernis die ik deel voor alle mediagroepen. Niet alleen voor de VRT."

CD&V'er Carl Decaluwé vindt u de slechtste mediaminister ooit. En dat is dan nog een lid van de meerderheid.

"Oh, maar deze week heeft hij gezegd dat dat voorbij is."

Hij vindt u plots een geweldige minister?

"(lacht) Nu niet overdrijven. Maar dat is uitgepraat."

In de mediacommissie vinden ze u de minister van de VRT, in uw innovatiecommissie krijgt u dan weer het verwijt dat u teveel minister van Limburg bent/.

"Daar klopt ook al niets van. Als je iets voor Limburg doet, is dat per definitie verdacht. Dat speelt bij politici uit andere provincies veel minder. Ik heb een jaar keihard gewerkt om Antwerpen te behoeden voor de Lange Wapper. Ik investeer veel geld in een biotechcluster in Gent. Een centrum voor materialenbeheer: in Gent. Duurzame chemie: in Antwerpen. Ik kom nu net van een project voor elektrische wagens, ook alweer in Gent. De feiten bewijzen dat de kritiek vals is. Wat ik wel doe, vaak samen met CD&V-collega en mede-Limburger Jo Vandeurzen, is ervoor zorgen dat Limburg krijgt waar het recht op heeft. Niet meer, maar zeker ook niet minder."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234