Donderdag 20/02/2020

Wij doen niet meer mee aan het casinokapitalisme van Wall Street

Voor een man die net de hakbijl heeft ontweken, ziet hij er behoorlijk goed uit, topman Jan Vanhevel van KBC. Hij oogt rustig, lacht, nipt onverstoorbaar van zijn kopje thee terwijl hij vraag na vraag na vraag beantwoordt. Twee dagen na de aankondiging van een ingrijpende, door Europa opgelegde herstructurering is het communicatiedag aan de Havenlaan. En Jan Vanhevel lijkt een tevreden man, die stilaan een luchtje aan het einde van de tunnel ziet. “Ik ben blij dat we een nieuwe strategie konden uittekenen, en dat de Europese Commissie zich in die strategie kan vinden”, zegt hij. “Ik ben ook blij dat we zelf de touwtjes in handen hebben kunnen houden. KBC is door de woestijn gegaan: we moesten vertrekken van een wit blad, en ons afvragen wie we wilden zijn en hoe we ons staande wilden houden in een gewijzigd landschap voor bankiers en verzekeraars. Dat is niet makkelijk wanneer je de adem van de Europese Commissie in je nek voelt, maar we zijn er in geslaagd om een pad te vinden waar we ons zelf comfortabel bij voelen. Daar ben ik enorm blij om.”

Wie draagt eigenlijk de broek in zo’n zoektocht naar een nieuwe identiteit? U? De raad van bestuur? De grote aandeelhouders? Of toch weer de Europese Commissie?

Jan Vanhevel: “Het is een gezamenlijke oefening. Ons vernieuwde, verjongde directiecomité (dat zorgt voor de operationele leiding van het bedrijf, FD) was een belangrijk klankbord. De raad van bestuur speelde ook zijn rol tijdens de hele denkoefening, en er was binnen de raad permanent overleg met onze belangrijkste aandeelhouders (Cera, de boerenbond en een aantal prominente Vlaamse families, FD). Geloof me, er is lang en grondig gedebatteerd over de toekomst van KBC. En aan het einde van de rit hakt de raad van bestuur de knopen door.”

Welke waren de struikelblokken in de discussie over de herstructurering van KBC?

“Wat een zware term, struikelblokken. Eigenlijk waren directie, aandeelhouders en bestuurders het er roerend over eens dat KBC een nieuwe identiteit nodig had. Het bedrijf moest zijn focus vinden: terugplooien op zijn kernmétier, doen waar het sterk in is en afscheid nemen van onderdelen die problemen veroorzaken. Ik blijf ervan overtuigd dat we die oefening ook hadden moeten maken, als het systeem niet zo zwaar onder druk had gestaan. De financiële crisis heeft de denkoefening versneld, meer niet.”

Zegt u nu dat de debatten over de heroriëntering al aan de gang waren voor de overheid KBC tot drie keer toe ter hulp moest snellen?

“Neen. Ik zeg dat die oefening eraan zat te komen. Het proces was nog niet in gang gezet.”

Het grote verschil was dat u nu de oefening tot een goed einde moest brengen met het mes van de Europese Commissie op de keel.

“We hebben versneld moeten hervormen, dat klopt. En de ingrepen zijn drastischer dan we hadden verhoopt. Maar we moeten beseffen dat ze onvermijdelijk waren.“Al sinds ik aan het hoofd van KBC sta, dring ik aan op realisme. Wanneer een bankier de hulp van de overheid moet inroepen, moet hij beseffen dat daar een prijskaartje aan vasthangt. We wisten dat Europa van KBC een businessmodel waarin de bank-verzekeraar na een herstructurering leefbaar kon zijn zonder staatssteun. We hebben de Commissie zo’n plan kunnen geven: KBC kon KBC Financial Products, het departement waar de meeste problemen zitten, afzonderen en wegsnijden zonder aan zijn kernactiviteiten te raken.“We wisten ook dat een afslanking nodig zou zijn om de Commissie over de streep te trekken, dus hebben we besloten om grotendeels te focussen op België en op vijf landen in Oost-Europa - Tsjechië, Hongarije, Polen, Slowakije en Bulgarije. En daarom hebben we ook besloten om ons balanstotaal met zo’n 17 procent terug te schroeven.”

Heeft KBC dat besloten? Of is die inkrimping door Europa opgelegd?

“Het getal lag niet op voorhand vast, zelfs niet in orde van grootte. Binnenshuis zijn we er trouwens altijd van uitgegaan dat we een vijfde tot een kwart zouden moeten krimpen om de verhouding tussen ons eigen vermogen en ons balanstotaal recht te trekken (die verhouding tussen het kapitaal dat voorhanden is en de som van de activa van een bank is bepalend voor de solvabiliteit van de financiële instelling, FD). Dat het met minder kon, is het resultaat geweest van een fijne evenwichtsoefening.”

Als gevolg van de herstructurering worden ook het netwerk van zelfstandige bankagenten van Centea en verzekeringsmakelaar Fidea in de etalage gezet. Waarom? Dat zijn toch twee rendabele takken van de KBC-groep, die bovendien zouden kunnen passen in de nieuwe strategie?

“Ja, maar we voelden heel sterk aan dat er ook in de eigen markt inspanningen van ons verwacht werden. Zulke desinvesteringen maken nu eenmaal deel uit van de boetedoening die een bank hoort te doen nadat ze steun van de overheid gekregen heeft.”

Zal KBC wel een goede prijs kunnen krijgen voor de dochters die het afstoot? Gedwongen verkopen is meestal niet bevorderlijk voor de onderhandelingspositie - kijk maar hoe moeizaam de gesprekken verlopen tussen Deutsche Bank en de Nederlandse Fortistak, die van commissaris voor Concurrentiebeleid Kroes een aantal ingrepen opgelegd kreeg.

“Centea, Fidea en onze durfkapitaaldochter KBC Private Equity zijn goed gerunde, rendabele bedrijven, voor wie in de markt enorm veel interesse bestaat. We voelen ook geen echte tijdsdruk: onze onderhandelaars hebben met de Europese Commissie de nodige flexibiliteit genegocieerd. Daardoor hoeft niet alles terzelfdertijd verkocht te worden, of kunnen we de verkoopsdatum achteruitschuiven als de biedingen te laag blijven. Ik denk trouwens dat KBC behoorlijk unieke activa in de verkoop gooit. De bankendochters die in het vizier komen in de dossiers over 42 andere banken die de Commissie bestudeert, lijken in heel andere sectoren actief. Daarom maak ik me sterk dat al wie denkt dat hij onze activa tegen een prikje kan binnenhalen, bij ons aan het verkeerde adres is.”

De berichten over de vooruitzichten van het vernieuwde KBC klonken de voorbije dagen opvallend positief. Maar is de bank-verzekeraar niet veel kwetsbaarder voor eventuele schokken, nu het zijn risico’s over een kleinere balans moet zien te spreiden?

“Neen, omdat we de hogere risico’s uit het verleden volop aan het afbouwen zijn. We verbeteren ons risicoprofiel door onze portefeuille met internationale kredieten te verkopen. De gestructureerde kredieten (CDO’s en aanverwanten, FD), die het meest in waarde schommelen, en de voorbije maanden zo diep in ons vlees hebben gesneden, stoten we af. We verbeteren ook het risicoprofiel door onze portefeuille te verkleinen met kredieten aan internationale bedrijven die geen band hebben met onze thuismarkten. Wat overblijft, is een beter uitgebalanceerde bank-verzekeraar, zowel in België als in Centraal- en Oost-Europa. KBC zal nog altijd risico’s nemen - dat is het wezen van een financiële instelling - maar het zal dat met meer mate doen en beter gespreid. En vooral, het zal dat doen in domeinen waar het al jaren verstand van heeft: in de klassieke kredietverlening, in de bank- en verzekeringsproducten die het verdeelt via zijn kantoren en agenten, in vermogensbeheer voor particulieren en bij bedrijven die een band hebben met onze zes thuismarkten. Dat moet in de komende jaren een stabielere en voorspelbaarder winst geven.”

Beschouwt u zichzelf eigenlijk als een blijver in dit verhaal, of toch eerder als overgangsfiguur?

(ontwijkend) “Ik werk hier 39 jaar, hoor.”

De vraag sloeg niet alleen op uzelf, maar ook op de nieuwe strategie. Is die een blijver, of eerder een scenario om de moeilijke tijden door te komen, en helemaal weer om te gooien als het beter wordt.

“Neen, het is écht geen overgangsscenario, maar een groeiverhaal. Toegegeven, we mogen de komende drie jaar niets kopen, want daar hebben we noch de tijd, noch het geld, noch de toestemming voor. Maar ik geloof er toch rotsvast in dat KBC ook in zijn vernieuwde vorm een mooie toekomst wacht.”

U bouwt activiteiten die te fors in waarde schommelen af, zei u. Maar volatiliteit draagt ook bij tot de winst van een bank. Geeft KBC in zijn hervorming ook niet een flink deel van zijn winstpotentieel af?

“KBC valt in niets te vergelijken met internationale zakenbanken die hun geld verdienen met fusies en overnames en enorme posities innemen op wisselmarkten, obligatiemarkten en aandelenmarkten. Wij hebben natuurlijk ook een marktenzaal, maar aan het casinokapitalisme van Wall Street doen we niet mee.”

Vindt u dat KBC dat te veel heeft gedaan de voorbije jaren?

(omzichtig) “De crisis heeft ons meer nadeel berokkend dan we ooit hadden durven vrezen. Maar of dat onze schuld is? Er zijn best veel mensen die de bubbel van de rommelkredieten in de VS gezien hebben, maar niemand heeft ooit gedacht dat het barsten van die bubbel zulke verregaande effecten zou sorteren. Crisissen uit het verleden bleven altijd lokaal - hoogstens veroorzaakten ze controleerbare rimpels in de rest van de wereld. Maar kennelijk heeft niemand kunnen inschatten hoe ver de globalisering de voorbije jaren doorgeschoten was in de financiële wereld. (zucht) We mogen van geluk spreken dat de Europese Centrale Bank en de Amerikaanse Fed de sector van de apocalyps hebben gered.”

Verwacht wordt dat de Baselclub van toezichthouders en centrale bankiers tegen het eind van het jaar strengere regels uitvaardigt over de kapitaalbuffers die financiële instellingen moeten aanleggen. Dreigt KBC dan opnieuw geld bij te moeten steken?

“Neen. De hele oefening van de voorbije maanden is erop gericht om geld vrij te maken voor verdere groei. We zijn in onze plannen vooruitgelopen op de nieuwe regels - daarom bouwen we onze activiteiten af in het investeringsbankieren, en daarom staat ook KBC Private Equity in de etalage, onze durfkapitaaldochter. De kans is namelijk groot dat de Baselgroep voor die activiteiten meer kapitaal zal eisen van de banken.”

Is de herstructurering van KBC op de langere termijn eigenlijk een goede zaak voor al zijn aandeelhouders?

“Dat denk ik wel. We doen dit voor alle aandeelhouders. De grootste aandeelhouders zijn in de zwartste nachten in de toekomst van KBC blijven geloven, en vandaag zijn ze nog steeds enthousiast en overtuigd van de nieuwe strategie en het rendement dat die kan opleveren. En wat de andere aandeelhouders betreft: als je het mij vraagt, weerspiegelt onze beurskoers nog altijd niet de potentiële winst die KBC ook na de herstructurering nog in zich draagt. Maar dat zegt elke manager van een beursgenoteerd bedrijf, zeker? (lacht)“Ach, ik vind dat KBC ook niet té bescheiden moet zijn: we blijven een forse regionale Europese speler, en behalve in onze zes kernlanden blijven we belangrijke activiteiten behouden in onder meer Groot-Brittannië, Ierland en Nederland. En we worden dan wel 17 procent kleiner, maar het KBC van morgen is nog altijd mijlenver vooruit op de verzameling van banken die het was voor de fusie (tussen Kredietbank en Cera, FD).”

Onder druk van de crisis zijn verschillende Belgische banken in het buitenland hulp gaan zoeken. Fortis Bank is een dochter van BNP Paribas geworden, Dexia wordt nadrukkelijk vanuit Parijs bestuurd. Heeft KBC overwogen om een stukje van zijn Vlaamse verankering op te geven?

(beslist) “Nooit. Wij zijn de enige Vlaams-Belgische financiële groep, en dat willen we ook blijven. Dat zit in het dna van KBC, namelijk: zelfs in onze kernlanden in Centraal- en Oost-Europa zitten we diep in de lokale markten ingebed.”

Kan een land als België instellingen als KBC wel aan? In de nasleep van de val van Fortis en tijdens de crisis bij de IJslandse banken is herhaaldelijk geklaagd dat kleine landen gewoon te weinig armslag hebben om hun financiële instellingen overeind te houden in woelig water.

(haalt de schouders op) “Ik ben het daar niet mee eens. Natuurlijk kunnen Vlaanderen of België instellingen als KBC ondersteunen. Ons land hoeft dat trouwens niet alleen te doen: ook de Europese Unie zal zich aanpassen aan de nieuwe realiteit, door de lasten te verdelen via de ECB, of de controles via een Europese toezichthouder te laten verlopen. Daar is lange tijd protest over geweest, maar ik maak me sterk dat de crisis ervoor zorgt dat we in een jaar of twee tijd een weg zullen kunnen afleggen waar we in normale omstandigheden een jaar of tien over gedaan zouden hebben.”

Denkt u dat de financiële sector in de toekomst ooit nog zal lijken op wat hij pakweg twee jaar geleden was?

“Ja en neen. Ja, omdat ik optimistisch blijf over de toekomstperspectieven van het métier van bankier. En neen, omdat de wereld verandert, en omdat iedereen lessen uit de crisis trekt. Er zijn veel mensen, ook binnen KBC, die het nog niet beseffen, maar niet alleen de banken zullen nooit meer hetzelfde zijn. Heel de wereld is de jongste maanden tot in haar diepste vezels veranderd, en onze sector is daar de ultieme emanatie van. We zullen hoe dan ook evolueren naar méér en strengere regels voor de financiële instellingen, en naar toezichthouders die er veel nadrukkelijker met hun neus bovenop zouden zitten. Maar de grondvesten van het financieel systeem hebben de grootste schokken doorstaan. Het herstel is nog broos en kleinere schokken zijn zeker niet uit te sluiten, maar op de langere termijn, over een jaar of vijf, moet alle gevaar geweken zijn. Het is gewoon een kwestie van timing.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234