Maandag 25/01/2021

Wiels mag niet dicht

Er zijn steden waar visionaire beleidsmensen begrijpen dat ambitieuze culturele projecten de beste motor zijn voor verregaande reconversieplannen. Geen kersen op de taart, maar cruciale ingrediënten.

Bilbao met zijn Guggenheim is een wat makkelijk, internationaal bekend voorbeeld. Dichter bij huis zijn er de investeringen die Kortrijk in de eeuwenoude Buda-wijk deed, de culturele plannen van Gent met de Krook-site of het fantastische treinstation van de Spaanse architect Calatrava in Luik. Er zijn ook steden zonder veel cultuurvisie waar niet-politieke initiatieven en stoemelings toch een dynamiek doen ontstaan: vele Amerikaanse steden passen in dat rijtje. Vervolgens is er Brussel: een stadsgewest zonder cultuurbeleid, waar dankzij koppige individuele demarches toch geregeld nieuwe projecten het daglicht zien, maar waar die nieuwkomers het leven vaak zuur wordt gemaakt. Jammer genoeg dikwijls door onverschillige of zelfs kwaadwillige beleidsmensen. Wat er de afgelopen weken gebeurde in Wiels, het voortreffelijke centrum voor hedendaagse beeldende kunst in Vorst, tart alle verbeelding. In plaats van oog te hebben voor de enorme toegevoegde waarde van Wiels voor het Brusselse culturele landschap, niet het minst op het vlak van zijn internationale uitstraling, had het er stevig de schijn van dat politieke excellenties op federaal en gewestelijk niveau actief op zoek waren naar procedurele spijkers op laag water, die Wiels zijn prachtig gerenoveerde gebouw dreigden te kosten.

Culturele dynamiek

Het is natuurlijk niet zo dat er in Brussel geen sterke culturele dynamiek is. Zeker wel, en daar is inderdaad ook stevige steun voor vanuit diverse beleidsniveaus. Vooral van de beide gemeenschappen en gemeenschapscommissies, ook van de federale overheid, van enkele gemeenten en af en toe zelfs van het gewest. Maar deze lange opsomming geeft meteen aan waar een deel van het probleem zit: er zijn veel partners die vaak zonder overleg naast elkaar werken. Volgens realistische schattingen zijn er in het gewest zomaar even 41 excellenties met cultuur bezig. Maar niemand coördineert of behoudt het overzicht. Resultaat: van sommige werkingen, zoals middelgrote kunstencentra, zijn er teveel. Daarnaast zijn er dingen die manifest ontbreken in het cultuurlandschap van de Vlaamse, Belgische en Europese hoofdstad. Wiels reed een gapend gat dicht: eindelijk is er in Brussel een huis dat zich volop aan de hedendaagse beeldende kunst wijdt. Sinds de opening in 2007 gooiden solotentoonstellingen van belangrijke Belgische artiesten als Luc Tuymans en Ann Veronica Janssens en van internationale sterren als Mike Kelley en Felix-Gonzalez Torres hoge ogen. Er wordt ook in de diepte geïnvesteerd via een ambitieus programma van residenties voor internationale jonge artiesten. Verder heeft Wiels als cultuurhuis gekozen voor een resoluut stedelijke rol in een van de moeilijkste wijken van Brussel: zogenaamde lokale ‘probleemjongeren’ worden op allerlei manieren bij de werking betrokken. Last but not least: Wiels is een commercieel succes met 40.000 verkochte tickets in 2009. Dat goede resultaat werd versterkt met een veiling waarop werken van onder anderen Marcel Broodthaers, Luc Tuymans en Robert Mapplethorpe meer dan 260.000 euro opbrachten - geen slecht voorbeeld van hoe je je eigen inkomsten opkrikt. Kortom, men weet bij Wiels waarmee men bezig is en men maakt een groot cultureel en stedelijk verschil in Brussel. Dat men bovendien een onderkomen vond in de voormalige brouwerij Wielemans Ceuppens, is geen detail: het modernistisch pareltje van architect Adriaan Blomme heeft een enorme impact op de werking. Dat fantastische gebouw, gerenoveerd via een privaat-publieke samenwerking, vormt de inzet van het huidige dispuut. 3 miljoen euro voor die renovatie waren toegezegd vanuit de Beliris-budgetten van de federale overheid en het gewest, bestemd voor de uitstraling van Brussel en beheerd door minister Onkelinx. Die worden nu geblokkeerd door een negatief advies van een inspecteur van financiën, zogezegd omdat er sprake zou zijn van fouten bij de aanbesteding en belangenvermenging. Dat Wiels die aantijgingen duidelijk weerlegt, dat het perfect mogelijk is om een nieuw advies te vragen, dat Wiels een uitstekende werking opbouwde en dat het gebouw sowieso eigendom van het gewest is dat het beter niet leeg laat staan: het lijken overtuigende argumenten om de zaak snel te deblokkeren. Niet in Brussel. Onkelinx en Picqué schuiven de hete aardappel naar elkaar door en bij Wiels voelen ze zich de speelbal van onvatbare politieke krachten. Is cultuur geen Beliris-gelden meer waard en wil men het geld voor andere projecten? Is enkel de Kunstberg in het centrum van de stad belangrijk, zoals destijds werd aangegeven in het problematische visieplan voor Brussel dat Picqué bestelde bij, jawel, multinational Ernst en Young?

Verantwoordelijkheden

Yves Desmet schreef onlangs dat Brussel zijn grootstedelijke aspiraties enkel kan waarmaken, als het beseft dat daar ook ‘een aantal competenties en verantwoordelijkheden’ tegenover staan. Dat klopt, en Brussel moet die verantwoordelijkheden om te beginnen ook kunnen nemen. Via een correcte financiering en via een aantal broodnodige institutionele hervormingen die het niet volledig in handen heeft. Maar intussen kan Brussel heel wat zelf doen. Ook al heeft het gewest momenteel geen culturele competentie, toch moeten Picqué en co ervoor zorgen dat de Beliris-gelden voor Wiels er komen, dat Wiels in zijn gebouw kan blijven en dat het centrum kan doorgroeien. Wie een beetje beleidsvisie heeft, beseft dat onze stad daar enkel bij te winnen heeft. De laatste signalen geven aan dat er in extremis toch een oplossing in de maak is. Laat het ons hopen, want het tegendeel zou een schande voor Brussel zijn.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234