Woensdag 27/10/2021

Wie zou er nu uit vrije wil met een mens samenleven?

Deze protestkreet tegen racisme laat ook zien dat de mens bang is voor verandering en de zekerheid van de verknechting verkiest boven de onzekerheid van de vrijheid

Drama l Manderlay HHH

Christophe Verbiest

Na Dogville (2003) komt nu het tweede deel van Lars von Triers USA Trilogy in de zalen, Manderlay. Het draait nog altijd om Grace, die op de vlucht voor de justitie in de kleine, gesloten gemeenschap Dogville terechtgekomen was, daar het goede probeerde te brengen, maar uiteindelijk stank voor dank kreeg.

In de nieuwe film belandt ze in de staat Alabama op de katoenplantage Manderlay, waar de relaties tussen de blanke meesters en de zwarte slaven gedicteerd worden door Mam's Law, de wil van de overleden matriarch. Het komt neer op een voortzetting van de slavernij, hoewel die zeventig jaar eerder - de film speelt in de jaren 1930 - afgeschaft is. Het doet de jonge Grace, die door de bewoners van Dogville tot slavin gemaakt was, steigeren van verontwaardiging en ze probeert op Manderlay een democratie te installeren. Maar wat de overmoedige Grace niet beseft is dat democratie soms een monster is dat in zijn eigen staart bijt.

De thematiek van Manderlay herinnert sporadisch aan het Irakbeleid van de Verenigde Staten, maar het is te simplistisch om George Bush te vergelijken met de naïeve Grace die het wel allemaal goed bedoelt. Manderlay is voorts een protestkreet tegen racisme, maar Von Trier laat zien dat racisme evenmin in eenvoudige frasen te vatten is. Maar bovenal peilt de regisseur naar wat mensen drijft, toont hij hoe l'être humain bang is voor verandering en de zekerheid van de verknechting verkiest boven de onzekerheid van de vrijheid. De mens is - een nagel waarop von Trier keer op keer slaat - geen fijn wezen: uit vrije wil zou je er toch nooit mee willen samenleven! Omdat die visie in Manderlay met een politiek sausje overgoten is, beklijft ze minder dan in Dogville.

Hoewel Von Trier veelvuldig gebruikmaakt van technieken uit de literatuur (de hoofdstukken, de alleswetende verteller die de gebeurtenissen becommentarieert) en het toneel (het decor dat goeddeels door symbolen vervangen is), is Manderlay op en top cinema. Vooral dan door de beeldvoering: Von Triers zoekende camera - u mag de bezitsvorm ook letterlijk nemen, want de regisseur was een van de twee cameramannen - leidt de blik op een dwingende, maar verrassende wijze. Moet u Dogville gezien hebben om van Manderlay te genieten? Neen, het is een op zichzelf staand verhaal, en misschien is de kans zelfs groter dat de film beklijft als u Dogville niet gezien hebt. Want het verrassingseffect van Dogville - geen decors, lijnen op de vloer die de huizen aanduiden, acteurs die onbestaande (en toch piepende!) deuren openen - is verdwenen.

De acteursprestaties zijn een andere een reden waarom Manderlay het wel tegen zijn voorganger moet afleggen. Niet dat er slecht gespeeld wordt, zeker niet, maar er hangt minder intensiteit in de lucht. En hoewel Bryce Dallas Howard allesbehalve een slechte actrice is en door haar jeugdige leeftijd beter geschikt voor de rol van ingénue dan Nicole Kidman (die Grace speelde in Dogville), bezit ze (nog?) niet Kidmans uitstraling. Nog dit: Hitchcockliefhebbers denken bij 'Manderlay' aan het gelijknamige landhuis uit Rebecca. Of Von Trier een verband wilde suggereren is niet duidelijk, maar het zijn wel twee films waarin het vrouwelijk hoofdpersonage het opneemt tegen de geest van een overleden seksegenote, in Manderlay gesymboliseerd door Mam's Law.

REGIE Lars von Trier VERTOLKING Bryce Dallas Howard, Isaach de Bankolé, Danny Glover, Willem Dafoe LAND Denemarken/ Zweden/ Duitsland/ Frankrijk/ Verenigd Koninkrijk /Nederland SPEELDUUR 138 minuten

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234