Dinsdag 15/10/2019

Antivaccinatie

Wie zit achter de antivaccinatiebeweging in ons land?

Beeld Getty Images

Hoewel vaccinaties een overduidelijk succesverhaal zijn, blijft de antivaccinatiebeweging twijfel zaaien over het ‘prikje’. Ook in ons land maakt een groep antivaxxers gretig gebruik van een luide megafoon. Wie zijn ze en hoe groot is de beweging in Vlaanderen?

Woensdagavond, primetime op televisie: “Vaccinaties zijn weinig efficiënt en onderdrukken de immuniteit. Daardoor lijden gevaccineerde kinderen vaker aan allergieën, astma, hyperkinesie, slaapstoornissen, gedragsstoornissen en autisme.” Menig Vlaams arts steigerde na de uitspraak van huisdokter Kris Gaublomme, die tijdens een reportage in het VTM-nieuws mocht beweren dat vaccins meer kwaad dan goed doen.

Wat de VTM-redactie pas de dag nadien communiceerde, is dat Gaublomme al bijna 30 jaar de vzw Preventie Vaccinatieschade beheert. De vereniging wil naar eigen zeggen “correcte informatie over vaccins tot bij de mensen krijgen” en doet op de site alle moeite om die boodschap met een wetenschappelijke sérieux te onderbouwen. In de praktijk is de vzw een antivaccinatiebeweging, die in de raad van bestuur slechts één iemand met een medisch profiel heeft: Gaublomme zelf.

Grijze massa

Speelt Gaublomme, die als huisarts in de homeopathie specialiseerde, soloslim of is er een bredere antivaccinatiebeweging in Vlaanderen? Wereldwijd hebben de antivaxxers de wind in de zeilen, vaak geruggensteund door beroemdheden als Donald Trump en Robert De Niro. “Daarom zitten we nu opnieuw opgezadeld met epidemieën van ziektes zoals mazelen”, zei wereldautoriteit en microbioloog Peter Piot daar recent over in deze krant.

Volgens professor huisartsgeneeskunde Dirk Devroey (VUB) laat die trend zich nu ook voelen bij de Vlaamse artsen. “Er zijn meer en meer artsen die adviseren tegen het gebruik van vaccins.” Dat is eerder een aanvoelen, want cijfers zijn er niet. Rond hen verzamelt zich vaak een categorie aan ouders die hun geloof delen.”

Dat aanvoelen wordt weerlegd door Pierre Van Damme, diensthoofd van het Centrum voor de Evaluatie van Vaccinaties (UAntwerpen). “Die artsen bestaan, maar stammen vaak uit een oudere generatie. In de opleiding merk ik daar absoluut geen draagvlak voor.”

Hij ziet zich gesterkt door de hoge vaccinatiegraad in ons land. “Die blijft hoog én stabiel.” Afhankelijk van het vaccin gaat het om 92,9 tot 96,2 procent van de jonge kinderen, bleek in 2016 uit de vierjaarlijkse studie van het Agentschap Zorg en Gezondheid. “Van wat ik hoor bij Kind en Gezin en zie in de vaccinatiedatabank bleven de cijfers de voorbije jaren constant.”

Wel is er volgens hem “een grijze massa die bezorgdheden uit”. In diezelfde studie gaf 20 procent van de ouders aan dat jonge kinderen niet gevaccineerd moeten worden tegen ziektes die niet meer voorkomen, zoals tetanus of polio. Paradoxaal genoeg lijken vaccinaties daar het slachtoffer van hun eigen succes.

Een aantal profielen vallen op in die grijze massa. Enerzijds zijn er groepen die vanwege religieus-culturele redenen vaccinaties weigeren, zoals de joods-orthodoxe gemeenschap en de Roma. “Religie zorgt vaak voor de extreemste standpunten”, ziet Van Damme. Mobiele vaccinatieteams trekken naar joodse scholen of woonwagenparken om het belang van vaccineren uit te leggen. “Onwetendheid speelt ook altijd een grote rol. Het is dan vooral zaak om een empathische starthouding aan te nemen: luisteren naar hun argumenten en niet zomaar veroordelen.”

“Anderzijds is er ook een opvallende groep intellectuelen. Zij weren vaccinaties vanuit een filosofie dat het immuunsysteem op een natuurlijke manier moet kunnen rijpen”, verwijst Van Damme naar de zogenaamde antroposofische school, waar ook Gaublomme toe lijkt te behoren. In hun ogen dient een kind kinderziektes te overwinnen. De grondlegger van de antroposofie is Rudolf Steiner, wiens pedagogie aan de basis ligt van de Steinerscholen. De vaccinatiegraad bij hun leerlingen ligt lager dan in de algemene populatie. “De Steinerscholen voeren actief propaganda tegen vaccineren”, zegt Wim Betz, erevoorzitter Skepp.

Strategie

De desinformatie over vaccinaties is de laatste jaren ook toegenomen. Dat ziet N-VA-secretaris Louis Ide, zelf arts, die klacht indiende tegen Gaublomme bij de Orde der artsen na zijn televisieoptreden. “Helaas vinden antivaxxers vandaag al te vaak een megafoon via traditionele en sociale media.” 

De strategieën zijn beproefd. Theorieën die keer op keer door studies weerlegd worden, zoals de link tussen vaccinatie en autisme, duiken stelselmatig op. Daarnaast zijn er de horrorbeelden die via sociale media inspelen op de ouderlijke emotie - een wenende baby met een tiental naalden in zich - of gerespecteerde stemmen in het vaccinatiedebat die suggestief gelinkt worden aan big pharma. Zo wijst de site van vzw Preventie Vaccinatieschaden steevast naar de band van KU Leuven-viroloog Marc Van Ranst met een aantal farmaceutische bedrijven.

Dat een minuscule groep met die beperkte tools zoveel verwarring kan zaaien, sterkt Pierre Van Damme echter in zijn overtuiging: “We moeten waakzaam blijven voor die groep twijfelaars en een stevige focus op positieve communicatie houden. Er is nu eenmaal niet veel speelruimte.” 

Een vaccinatiegraad rond de 95 procent zorgt namelijk voor groepsimmuniteit, omdat de ziekte dan niet kan circuleren, maar dat effect kan bij een kleine daling snel opgeheven worden. “Terwijl er voor sommige kinderen, bijvoorbeeld zij die een kankerbehandeling kregen, effectief een contra-indicatie is om te vaccineren”, zeg Van Damme. “Zij hebben die hoge vaccinatiegraad dus keihard nodig.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234