Dinsdag 10/12/2019

Inval Noord-Syrië

Wie zijn de Koerden en waarom bemoeit de hele wereld zich nu met hun lot?

Koerdische Peshmergastrijders overzien de positie van Islamitische Staat tijdens hevige gevechten ten oosten van Mosul in 2016. Beeld AP

Het Westen is schatplichtig aan de Koerden om hun cruciale aandeel in de strijd tegen IS. Wat is dit voor volk, en waarom heeft Turkije het op hen gemunt?

In 1920 kregen ze het beloofd, zwart op wit: een eigen staat in de grensregio tussen het huidige Turkije, Syrië, Irak en Iran. De belofte stond in het Verdrag van Sèvres, waarin het Ottomaanse Rijk werd opgedeeld na de Eerste Wereldoorlog. Maar dat was voordat er enorme hoeveelheden olie onder het voorgenomen Koerdistan gevonden werden, en voordat handjeklap met andere regeringen in de regio het plan voor een Koerdische staat al in 1923 in de diplomatieke vuilnisbak deed belanden.

De Koerden, een etnische groep van bijna 30 miljoen mensen met haar eigen talen, cultuur, geschiedenis en leefgebied, werden veroordeeld tot een bestaan als ongewenste gasten op het grondgebied van de vier aangrenzende landen. De brandende ambitie van een eigen land is nooit gedoofd, maar met de jaren zijn de Koerden uiteengevallen in min of meer gescheiden groepen in de vier landen waar zij wonen: Turkse Koerden, Syrische Koerden, Iraakse Koerden en Iraanse Koerden.

Etnische zuivering

Alleen de Iraakse Koerden hebben hun ambities deels waar kunnen maken. Na decennia van vervolging door Saddam Hussein – waaronder etnische zuivering en het gedwongen verhuizen van honderdduizenden etnisch-Arabische Irakezen naar Koerdisch gebied om hen daar uit de dunnen – wisten de Iraakse Koerden begin jaren negentig een autonoom gebied te bevechten: Koerdisch Irak. Prompt vochten de twee leidende partijen in Koerdisch Irak een burgeroorlog tegen elkaar uit. Tegenwoordig heerst er een koude vrede tussen die twee, en is Koerdisch Irak met dank aan olievoorraden die het zelf verkoopt (tot woede van Bagdad) tamelijk welvarend. De Iraakse KRG is pro-westers en heeft goede banden met Turkije.

Allemaal hebben ze ernstig geleden onder repressie van de vier landen waarover de Koerden verdeeld zijn. Syrië voert al sinds de jaren zestig een actief beleid om de Koerden rechteloos en deels stateloos te houden. Vele tienduizenden van hen hebben geen identiteitsbewijs en kunnen in Syrië daardoor niet eens de bus nemen, laat staan een baan vinden, een huis kopen of kinderen registreren. 

In Turkije voert de Koerdische PKK sinds de jaren tachtig een gewelddadige campagne om autonomie in haar regio te bevechten. Zonder succes, en tegenwoordig stelt de PKK zich gematigder op. De afkeer van Koerden onder etnische Turken is er nauwelijks minder door geworden. 

In Iran is ook een beweging voor Koerdische onafhankelijkheid, en in het verleden voerde die strijd tegen de regering, maar Koerden zijn daar tamelijk goed geïntegreerd.

Lees ook: Invasie komt hard aan bij Koerden: ‘Ze gaan ons bestelen en ons vermoorden’

Peshmerga

De Iraaks-Koerdische strijdkrachten, de peshmerga, pakten medio 2014 de wapens op tegen Islamitische Staat. Dat deden ze deels uit zelfbehoud – IS naderde vanuit Mosul de Koerdisch-Iraakse hoofdstad Erbil – en iets later op verzoek van hun bondgenoten, de Amerikanen. Die begonnen in augustus 2014 met bombardementen op Islamitische Staat in Irak en even later in Syrië. 

De Syrische Koerden pakten de wapens tegen IS al op in 2013, uit zelfverdediging. Toen een jaar later Amerika, Arabische staten en later Europese landen IS in Syrië gingen bombarderen, begon het Westen al snel de Koerden daar net als die in Irak te bewapenen. 

De Koerden in Syrië en Irak werden zo de voornaamste strijdmacht tegen Islamitische Staat. De Turks-Koerdische PKK, tot op het bot gehaat door Ankara, staat hen daarin bij, met name in Syrië. Officieel zijn de PKK en de Syrisch-Koerdische YPG twee verschillende bewegingen, maar strijders en wapens gingen lange tijd vrijelijk de grens tussen Turkije en Syrië over en weer terug – tot afgrijzen van de Turkse regering. 

Koerdische strijders in het Syrische Raqqa in 2017. Beeld REUTERS

11.000 gesneuvelden

Door de Koerden te bewapenen en met luchtaanvallen bij te staan kon het Westen de eigen handen grotendeels schoon houden en de eigen soldaten sparen. In de jarenlange strijd verloren de Koerden 11.000 strijders. Het resultaat was dat de slagkracht van IS werd beperkt en uiteindelijk grotendeels vernietigd – zowel op het slagveld in het Midden-Oosten als wat betreft terreuraanslagen in Europa.

Nu de Amerikanen hun aftocht uit Koerdisch Syrië aankondigen, Turkije het gebied binnenvalt met hulp van Arabische strijders die onder de Koerden aan het moorden dreigen te slaan, en Europese landen zich afzijdig houden, vinden de Koerden dat het Westen ze wederom een dolk in de rug heeft gestoken.

Strijders van de Syrische zustermilitie van de Turkse PKK, YPG, zijn in verschillende mate communistisch/socialistisch en grotendeels seculier. Beeld Getty images

Onderlinge spanningen tussen Koerden

Tussen Iraakse Koerden en de Koerden in zowel Syrië als Turkije zitten behoorlijke spanningen. De Iraakse KRG is pro-westers, kapitalistisch, gematigd religieus, sociaal conservatief. De Turkse PKK en haar Syrische zustermilitie, de YPG, zijn in verschillende mate communistisch/socialistisch en grotendeels seculier. Ze hebben zelfs eenheden met vrouwelijke strijders.

Turkse inval in Syrië 

Turkse grondtroepen en hun Syrische bondgenoten zijn woensdagavond het noordoosten van Syrië binnengevallen. Eerder op de dag begon Turkije het offensief in het Koerdische gebied met luchtaanvallen, ondersteund door zware artillerie. Er zouden zeker vijftien mensen om het leven zijn gekomen, onder wie acht burgers.  

Terwijl de boosheid onder Democraten en Republikeinen aanzwelt, reageert president Donald Trump opvallend lauw op de Turkse inval. Trump nam wel de moeite de Koerden flink onder vuur te nemen, die juist al jaren een trouwe bondgenoot zijn van de VS.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234