Dinsdag 22/06/2021

Wie wordt de vrouw van Jezus?

Het lijkt op een hoofdstuk uit 'De Da Vinci Code': een stukje papyrus uit de vierde eeuw suggereert dat Jezus Christus gehuwd was met een vrouw die Maria heette. Het Vaticaan spreekt van een vervalsing, maar de universiteit van Harvard is vastberaden. En moeten priesters nu trouwen? Karl van den Broeck

Het was Harvardprofessor Karen King die deze week op een congres in Rome het bestaan onthulde van een 1.600 jaar oude papyrussnipper uit Egypte. Daarop staan drie fragmenten van zinnen die opzien baren. In het Koptisch (een oud-Egyptische taal) staat: "Maria is het waardig...", "Jezus zei tot hen, 'Mijn vrouw'..." en "ze is in staat mijn discipel te zijn".

De tekst lijkt een scène te beschrijven waarin Jezus Christus zijn volgelingen toespreekt. De Maria zou dan Maria Magdalena zijn, en de kwestie die er besproken wordt, zou gaan over de vraag of Maria een van de volgelingen (apostelen) van de Heer zou kunnen zijn. Als die interpretatie correct is, dan zaait ze twijfel over het celibaat van katholieke priesters. Dat is gebaseerd op het celibaat van Jezus. Maar waarom zouden priesters niet mogen huwen als Jezus zelf gehuwd was?

Karen King is geen excentrieke thrillerauteur zoals Dan Brown. Haar wetenschappelijke studie, die binnenkort verschijnt in de Harvard Theological Review, heeft dan ook een heel andere status dan De Da Vinci Code, de bestseller uit 2003 die draait rond het verhaal dat Jezus en Maria Magdalena gehuwd waren. Karen L. King (58) is 'Hollis Professor of Divinity', de oudste leerstoel van Harvard. Ze is gespecialiseerd in de studie van apocriefe christelijke teksten. Die wijken soms sterk af van de teksten die in de gecanoniseerde katholieke Bijbel staan. Vooral de rol van de vrouw in de vroege kerk is het onderzoeksdomein van Karen King. Haar boek The Gospel of Mary of Magdala: Jesus and the First Woman Apostle uit 2003 is een standaardwerk.

King verdedigt de stelling dat vrouwen in de vroege christelijke gemeenschappen een veel belangrijkere rol speelden dan in de huidige katholieke kerk. Maria Magdalena zou een geprivilegieerde relatie hebben gehad met Jezus. Of ze ook met hem gehuwd was, kon ze nooit aantonen. Maar dit fragment bewijst volgens haar dat vroegchristelijke groepen dat wel degelijk geloofden. In de Bijbel zelf heeft Maria Magdalena een belangrijke rol: ze is de eerste getuige van het lege graf in Golgotha. Haar rol wordt in verschillende apocriefe evangeliën - zoals het Evangelie van Maria - beschreven. Daarin komt ze naar voor als misschien wel de belangrijkste apostel van Jezus.

In 180 na Christus verketterde Irenaeus, de bisschop van Lyon, deze vroege Bijbelteksten. King zelf herkent in dit nieuwe fragment echo's van andere ketterse teksten zoals het Evangelie van Thomas. Daarom oppert ze de hypothese het stamt uit een nog onbekende tekst die ze 'Het Evangelie van de vrouw van Christus' noemt.

Handelaar

Het heeft weinig gescheeld of Karen King had het stukje papyrus van drie op acht centimeter nooit onderzocht. Dat heeft alles met De Da Vinci Code te maken. Sinds het verschijnen van dat boek wordt ze overspoeld met mails uit de hele wereld. Zelfverklaarde specialisten, aanhangers van samenzweringstheorieën, of gewoon krankzinnige wacko's beweren allemaal dat ze het bewijs gevonden hebben dat Jezus en Maria Magdalena getrouwd waren.

Om die reden vindt ze de mail die ze op 9 juli 2010 krijgt niet opzienbarend. Een handelaar in oude manuscripten schrijft haar dat hij een stukje van een oud apocrief evangelie in zijn bezit heeft. Daarin zou Jezus ruziemaken met zijn discipelen over zijn vrouw Maria.

De handelaar - die tot vandaag onbekend wil blijven - zegt dat hij het stukje papyrus in 1997 kocht van een Duits-Amerikaanse verzamelaar. "Ik dacht meteen dat het een vervalsing was", zegt professor King in The Smithsonian Magazine. Ze kent de trucs van dit soort handelaars. Zij willen vervalste stukken laten erkennen door een professor om er daarna grof geld mee te verdienen. Ze besluit de mail te negeren.

Dode Zeerollen

Wanneer de handelaar in juni 2011 aanbiedt om het fragment aan Harvard te schenken in plaats van het te verkopen, gaat professor King toch aan het werk. Ze vraagt aan professor Anne-Marie Luijendijk, een autoriteit inzake Koptische teksten aan de universiteit van Princeton, of de tekst op het fragment authentiek is. Die trekt ermee naar Roger Bagnall, een bekende papyroloog aan de universiteit van New York. Hij concludeert dat enkel een "pervers geschoolde specialist dit handschrift zou kunnen vervalsen".

Het dialect waarin de tekst geschreven is, lijkt volgens Luijendijk op dat van de Dode Zeerollen. Wellicht dateert hij dus uit de tweede helft van de vierde eeuw na Christus en werd hij in Opper-Egypte geschreven. Het handschrift is niet zo verfijnd, waardoor het wellicht niet gaat om een tekst die in een kerk gelezen werd. "Waarschijnlijk werd hij gebruikt door vroege christenen die in privékring samenkwamen. De tekst is wellicht een kopie van een tekst uit de tweede eeuw."

Op dat moment woedt in de kerk een grote controverse over de positie van de vrouw. Ook Ariel Shisha-Halevy, een specialist van de universiteit van Jeruzalem, bevestigt - op basis van de taal en de grammatica - dat de tekst authentiek is.

Vaticaan

Karen King kreeg deze week meteen tegenwind uit het Vaticaan. Volgens woordvoerder Federico Lombardi verandert "dit stukje perkament" (sic) niets aan de doctrine van de katholieke kerk. Die berust op een enorme traditie, die erg duidelijk is en unaniem wordt onderschreven." De hoofdredacteur van de Vaticaanse krant Osservatore Romano, Giovanni Maria Vian, gelooft ook niets van het hele verhaal. Volgens hem gaat het "ongetwijfeld" om een vervalsing. "Er is een hele handel in vervalsingen in het Midden-Oosten."

Vian wijst erop dat later verketterde christelijke sekten in de derde en vierde eeuw de stelling verdedigden dat Jezus gehuwd was. Deze tekst zou in die traditie passen, zegt hij. Een bewijs dat Jezus effectief een echtgenote had, is dit niet.

Belangrijk is wel te onderstrepen dat Karen King zelf niet beweert dat ze "de huwelijksakte van Jezus en Maria Magdalena" heeft gevonden. Deze tekst bewijst volgens haar wel dat er in de vroegchristelijke tijd - tussen 150 en 250 - een sterke traditie was die een veel belangrijkere plaats toekende aan de vrouw dan later - en nu nog steeds - het geval is. De beslissing om die traditie als 'ketters' te beschouwen, werd genomen door bisschoppen in de vierde eeuw. Toch wijst King erop dat er geen enkele tekst van voor de tweede eeuw bestaat waarin wordt beweerd dat Jezus niet gehuwd was. De claim van het Vaticaan is dus even hypothetisch als de hare.

Van één ding kan het Vaticaan professor King in elk geval niet beschuldigen: ze is geen rabiate vrijzinnige die probeert het geloof onderuit te halen. Ze gaat nog elke week naar de (protestantse) kerk in Arlington. "Religie staat centraal in mijn leven", zegt ze.

www.hds.harvard.edu/faculty-research/research-projects/the-gospel-of-jesuss-wife

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234