Vrijdag 05/06/2020

Wie wint de Man Booker Prize?

Gesprek met Steve Toltz, een van de 6 genomineerden voor de prestigieuze literaire prijs

De kans dat Steve Toltz volgende week dinsdag de Man Booker Prize wint en daardoor 50.000 pond rijker wordt, mag dan volgens sommigen niet zo groot zijn, wat niemand kan ontkennen is dat zijn A Fraction of the Whole het opzienbarendste en gekste genomineerde boek is sinds jaren. En Toltz zelf hoeft daar niet voor onder te doen.

"Over het algemeen ben ik een optimistisch mens", zegt Steve Toltz glimlachend, waarna hij er meteen aan toevoegt: "maar je houdt me beter toch maar weg van de knop die het einde van de wereld kan inluiden." Toltz is een 36-jarige Australiër, geboren en getogen in Sydney, die met A Fraction of the Whole een controversieel debuut op de wereld heeft gezet. De een gruwt ervan en vindt het een wanordelijk gedrocht, terwijl de ander het de hemel in prijst als een spitsvondige avonturenroman. En wellicht hebben ze alle twee een beetje gelijk. "Ik weet niet hoe dat voor anderen is", legt Toltz de vinger op de wonde, "maar als ik naar de bioscoop ga en ik zie een trailer, dan weet ik na vijf beelden het complete verhaal al en dan kan ik je ook perfect vertellen in welke volgorde die beelden in de film terug zullen keren. Films zijn zo voorspelbaar geworden. Met romans heb je dat natuurlijk minder, maar toch kan ik me niet van de indruk ontdoen dat ook boeken steeds meer op elkaar lijken, en dat terwijl het juist via de structuur van je boek is dat je je als schrijver kunt profileren." Terwijl de gemiddelde roman een begin, een midden en een einde heeft, is dat voor A Fraction of the Whole meer zoiets als een begin, een midden, nog een midden, nog een midden, nog een midden en een einde, wat niet door iedereen gesmaakt wordt, maar misschien wel een realistischer weergave is van het leven.

Het leven in kwestie is dat van Martin Dean, een modale Australiër die zich afvraagt wat het betekent om aan de rand van de wereld te wonen en na vele jaren filosofische lectuur tot de slotsom komt dat Anton Tsjechov er helemaal naast zat toen hij stelde dat de mens een gelukkiger en beter wezen zou zijn als hij zijn ware natuur maar kon ontdekken. Fout, aldus Martin, die mens wordt daar alleen maar eenzamer en verdrietiger door. Vandaar dat hij iedereen miljonair wil maken, een plan dat faliekant afloopt, waardoor hij halsoverkop naar Thailand moet vluchten. Het nukkige levensverhaal van Martin wordt ons verteld door zijn zoon Jasper, een wanhopige jongeling die op zoek gaat naar de redenen waarom de Deans uitgegroeid zijn tot de iconen van de Australische misdaad. Inderdaad, dé Deans, want Martin heeft nog een broer, Terry, een voormalige topsporter die een mes in het been kreeg, het verkeerde pad opging en eindigde als de boeman van iedereen die - een paar gokchinezen incluis - de sportwereld wou uitverkopen. Nadat hij de kapitein van het Australische cricketteam omgelegd had omdat die zich liet omkopen, gevolgd door twee bookies, een jockey, een bokser en een reeks dopingverkopers bereikte hij de status van een hedendaagse Ned Kelly, en down under staat dat voor iets natuurlijk. "Ned Kelly is inderdaad onze grote held", zegt Toltz. "Tijdens de openingsceremonie van de Olympische Spelen van 2000 struikelde je bijna over de Ned Kelly's. Iedereen leek zich wel verkleed te hebben in de man. En dat is natuurlijk iets problematisch, want hij was een misdadiger. Maar er zit ook een politieke ideologie achter. Alle naties hebben een folkloristische held als hij. Kelly is niet anders dan Rob Roy of Robin Hood, een anti-autoritaire figuur die de macht ter discussie stelt. Ik wou een beetje dollen met dat concept. Australië is het land van de misdadigers. Daar stammen we allemaal van af. Nationale legendes hebben echter niets met de historische waarheid te maken. Het grootste deel van de Australiërs heeft in feite niets van doen met de koloniale geschiedenis van het land. Zij stammen af van migranten die nadien gearriveerd zijn. Mijn ouders zijn bijvoorbeeld wel in Australië geboren, maar mijn grootouders kwamen uit Polen, Roemenië en Palestina."

Dit soort nationale clichés ter discussie stellen, ligt Toltz na aan het hart. Jasper moet immers opgroeien in de schaduw van de reuzen Terry en Martin en als hij één ding wil, is het anders zijn dan zij, wat niet altijd makkelijk is en leidt tot heel wat doodlopend gefilosofeer, waardoor je als lezer vermoedt dat de grote fout van de mensheid is dat er te veel gedacht en te weinig gehandeld wordt. "Misschien wel", lacht Toltz. "De grote problemen zijn volgens mij terug te brengen tot een gebrek aan inzicht. In die zin is filosofie heel belangrijk. Alleen hebben filosofen nogal eens de neiging om over de primaire substantie van de wereld te beginnen, en dan slaat hun kenniswaarde bij mij vlug om in kermiswaarde. Ik ben geïnteresseerd in filosofie in zoverre ze het idee van het bestaan van een specifieke menselijke natuur uitschakelt en ze ons iets kan bijbrengen over onze medemens. De uitspraak dat iets tot de menselijke natuur behoort en daardoor onveranderlijk is, vind ik immers verachtelijk. Verkrachting behoort tot de menselijke natuur. Maakt dat een verkrachting minder erg? Misschien kunnen we onze natuur wel overstijgen en beter worden. Maar ik ben natuurlijk ook niet naïef, makkelijk is dat niet altijd. Neem nu het nimmer aflatende succes van het geloof. Een van de vaakst terugkerende argumenten ten voordele van de religie is dat ze er altijd is geweest. Voor mij zegt dat niet meer dan dat mensen altijd bang zijn geweest, en in het bijzonder voor hun eigen dood. De misère met religie is dat zij nooit zal sterven zolang er mensen sterven. Vandaar dat je een gelovige ook niet met argumenten over kunt halen om zijn geloof op te geven. De doodsangst is veel sterker dan de schriele rede. Stel dat er een spin ter grootte van een auto op je afkomt en ik je een scalpeltje in de hand steek en zeg: 'Vooruit, je moet niet bang zijn.' Dat is de rede, een heel zwak wapen."

Marnix Verplancke

@5 UIT-NIEUW-INFOTEKST:

Hamish Hamilton, 711 p., 11.99 pond. De Nederlandse vertaling verschijnt volgende maand bij Signatuur.

Steve Toltz

A Fraction of the Whole

Australië is het land van de misdadigers. Daar stammen we allemaal

van af

De 5 overige romans op de shortlist

Aravind Adiga

The White Tiger

Satirisch

In Aravind Adiga's The White Tiger schrijft de ietwat simpele eigenaar van een Indisch taxibedrijf Balram Halwai een brief aan de Chinese premier Wen Jiaboa. Die man komt immers op staatsbezoek en Balram wil hem even inwijden in de geheimen van zijn land, wat hij best denkt te kunnen doen aan de hand van zijn eigen succesverhaal. Vol lof over de opleving van het vrije ondernemerschap plaatst hij ongewild serieuze kanttekeningen bij het economische mirakel India, waar de grote rijkdom van sommigen gepaard gaat met de absolute armoede van heel veel anderen. Verwacht bij Adiga geen saffraan of fel gekleurde sari's. De waarheid van de goot ligt hem na aan het hart. Adiga's boek wordt door de Britse bookmakers tot de favorieten gerekend. Wij vinden het alvast te mager en te veel louter satire om met de prijs te gaan lopen.

Atlantic, 321 p., 12.99 pond. 'De witte tijger' verscheen bij De Bezige Bij.

Sebastian Barry

The Secret Scripture

Iers

Een paar jaar geleden stond Sebastian Barry op de shortlist met A Long Long Way. Nu is hij present met The Secret Scripture, waarin de honderdjarige Roseanne McNulty het relaas brengt van haar voorbije leven en zo een alternatieve geschiedenis van de Ierse republiek neerschrijft. Haar vader was als protestant de onafhankelijkheid genegen, wat hem in een moeilijk parket bracht aangezien de katholieken het schip der onafhankelijkheid kaapten en zo de wereld het beeld gaven van een Ierse strijd die om religie draaide. Naast de monoloog van Roseanne plaatst Barry die van haar psychiater, dr. Grene, die van tijd tot tijd opmerkingen maakt bij wat de oude vrouw zich meent te herinneren. Barry vertelt met de warmte van een oude opa, wat verbazingwekkend goed past bij zijn personages en een aanvoelbaar Iers boek oplevert.

Faber and Faber, 300 p., 12.99 pond. 'De geheime schrift' is net uit bij Querido.

Amitav Ghosh

Sea of Poppies

Multicultureel

De stilistisch vreemde eend in de bijt is ongetwijfeld Amitav Ghosh' Sea of Poppies, een boek met een trager ritme en een beeldrijkere taal dan de andere. Deze historische roman speelt in 1838, ten tijde van de eerste opiumoorlog tussen Engeland en China. Plaats van handeling is de schoener Ibis, een voormalig slavenschip dat onder leiding van de schrijnwerker Zachary Reid verzeild raakt in de strijd en een stel vreemde snoeshanen aan boord heeft, onder wie een bevrijde Amerikaanse slaaf, een vurige Franse en een gevluchte Indiase schone. Hoe verder ze varen, hoe meer de Ibis op de eerste multiculturele samenleving uit de wereldgeschiedenis gaat lijken. En daar wringt het schoentje, want Ghosh wil zijn personages al te veel toespelingen laten maken op de hedendaagse wereldpolitiek, waardoor dit in se prachtige boek een oppervlakkig pamflet dreigt te worden.

John Murray, 471 p., 18.99 pond. De Nederlandse vertaling verschijnt in januari bij De Bezige Bij.

Linda Grant

The Clothes on Their Backs

Extravagant

Het beeld dat Linda Grants The Clothes on their Backs overheerst is kledij. Wat je draagt bepaalt immers hoe je door anderen behandeld zult worden. Sommigen verbergen zich in hun kloffie, terwijl anderen door de zelfverzekerde air die van hun pak uitgaat meteen een kamer kunnen overheersen. Hoofdpersonage is Vivien, dochter van Hongaarse migranten die in 1938 naar Londen vluchtten en daar sindsdien een muizenbestaan leiden. Moeder komt de flat bijna niet uit en vader werkt al heel zijn leven bij een juwelier. In de vroege jaren zeventig gaat Vivien studeren, trouwt ze en wordt ze na twee dagen weduwe. Ook een muis worden zegt haar echter niets, waarna ze contact opneemt met haar verguisde oom Sandor, een neushoorn, die zich extravagant kleedt, weleens de grootste huisjesmelker van Londen zou kunnen zijn en tegen iedereen zegt dat hij een dochter heeft die Vivien heet. Grant levert puik vakwerk, weet haar verhaal mooi te kaderen en mag best met die Booker gaan lopen.

Virago, 294 p., 11.99 pond.

Philip Hensher

The Northern Clemency

Sociologisch

De politieke erfenis van Margaret Thatcher blijft de Britse letteren beroeren. In The Northern Clemency tekent Philip Hensher een feilloos portret van de manier waarop haar beleid de maatschappij veranderde. Centraal staan twee gezinnen, de Glovers en de Sellers, die in dezelfde straat in Sheffield wonen. Vader Glover is directeur van een filiaal van een Building Society, terwijl pa Sellers aan het hoofd staat van een elektriciteitscentrale. Hensher is de koning van het detail. De mijnwerkersstakingen komen bijvoorbeeld wel aan bod - hoe zou dat ook anders kunnen in Noord-Engeland? - maar in plaats van zich over te geven aan ideologisch gehakketak blijft Hensher een romancier. Hij wijst niet met de vinger, maar beschrijft hoe de vliedende tijd huizen, auto's en attitudes verandert. Vier jaar geleden won Alan Hollinghurst de Booker met zijn aan de Thatcherjaren gewijde The Line of Beauty. Hensher mag met zijn minder elitaire en meer sociologische roman in Hollinghursts voetsporen treden.

Fourth Estate, 738 p., 17.99 pond.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234