Zondag 31/05/2020

'Wie weet schrijft paus Benedictus binnenkort een groene encycliek'

De Pauselijke Raad voor Vrede en Rechtvaardigheid heeft in het Vaticaan een tweedaagse internationale conferentie over milieu gehouden. 'Een primeur', zegt pater-professor Jacques Haers, die als enige Belg op de eerste pauselijke raad over milieu aanwezig was.

Door Katrijn Serneels

VATICAAN l "In de ecologische denktank zaten behalve geestelijken uit alle continenten ook politici en wetenschappers, ook van het International Panel for Climate Change (IPCC)", zegt Haers, professor systematische theologie aan de KU Leuven. "Dat de paus deze maand in Loreto jongeren opriep om hun levenswijze te veranderen en zorg te dragen voor de aarde is geen toeval. De paus is duidelijk aan het werken aan milieubewustzijn binnen de kerk."

Hij deed zijn oproep tegenover jongeren. Misschien wil hij zo gewoon hun sympathie winnen?

Jacques Haers: "In Rome zijn ze echt niet bezig met wat jongeren of mensen sympathiek vinden. Nee, de bezorgdheid om het milieu komt bij de paus voort uit zorg voor de zwakke. Eigenlijk heeft het milieustandpunt van de paus - we moeten als kerk iets doen om de aarde te redden - dezelfde oorsprong als zijn abortusstandpunt: het beschermen van het zwakke, onmondige leven. Natuurrampen kunnen beschavingen ontwrichten, zelfs ten gronde richten. Als we niet vlug in actie komen, zullen heel veel mensen lijden door de gevolgen van de klimaatveranderingen."

Niet iedereen is daarvan overtuigd.

"Op de tweedaagse pauselijke raad over milieu in Rome was ook een wetenschapper van het IPCC aanwezig, om de stand van zaken te schetsen. Maar er waren ook wetenschappers én geestelijken die erg sceptisch staan tegenover de klimaatverandering en de schuld van de mens daaraan. Het is niet zo dat iedereen in de kerk even sterk begaan is met milieu. De pauselijke raad over milieu was bedoeld om een draagvlak te creëren, waarna dan initiatieven kunnen worden genomen."

Wie zijn die tegenstanders van een groenere kerk?

"Ik noem ze liever de eco-sceptici. Iedereen wil wel iets doen voor het milieu, maar de ernst van wat er moet gebeuren wordt door sommigen schromelijk onderschat. Je hebt grosso modo twee groepen eco-sceptici: de eersten zijn de fundi-liberalen, vaak uit Amerika. Ze zijn voorstander van creationisme, en dat betekent dat ze de wetenschap nogal wantrouwen. Dus ook wat wetenschappers zeggen over het milieu wantrouwen ze. Wetenschappers overdrijven, God zal wel over ons waken, is hun houding.

"De tweede groep eco-sceptici zijn de geestelijken die in grote armoede werken. De bisschoppen of priesters uit Rio De Janeiro of Nairobi, die geconfronteerd worden met mensen in sloppenwijken die niet genoeg te eten hebben, geen verwarming hebben, geen drinkbaar water... vragen zich af waarom je geld aan het milieu moet uitgeven, terwijl er mensen van honger sterven. Geld voor het milieu is minder geld voor de armen, redeneren ze. Als de armen geen boom meer mogen omkappen, kunnen ze geen vuur maken."

Amper begonnen of er was al onenigheid, met andere woorden.

"Het is goed dat die sceptici erbij zijn. Want ook al denk je eerst 'wat zeggen die nu?', hun inbreng heeft wel degelijk waarde. Ik deel het wantrouwen van creationisten tegenover de wetenschappelijke rapporten niet, maar ze maken er ons wel van bewust dat de wetenschap alle antwoorden niet heeft, dat de oplossingen in een breder kader moeten worden gezien.

"De eco-sceptici uit de derde wereld leren ons dan weer dat elk milieubeleid een sociaal beleid moet zijn. Al Gore wijst daar trouwens ook op, dat een milieubeleid niet aan de noden van de armen mag voorbijgaan. Het moet een moreel beleid zijn. Voor elk milieubeleidsplan zou ook een impactanalyse op de armen van deze wereld gemaakt moeten worden. Er staat een foto op mijn bureau van een jongen uit een barrio, een sloppenwijk. Hij steekt zijn hand in zijn mond en draagt een te grote slobbertrui. Wat gaat er gebeuren met hem, vraag ik mij vaak af. Wat gaat wat wij hier doen, hier beslissen, betekenen voor zijn leven?"

Zijn er al concrete initiatieven opgestart?

"Consensus over te nemen maatregelen, zover zijn we nog niet. Maar de bijdragen van David Miliband, thans Britse minister van Buitenlandse Zaken, die uiteenzette hoe hij zijn milieubeleid uitwerkt, de Australische bisschop die vertelt over de oprukkende droogte, en hoe hele dorpen geëvacueerd moeten worden daardoor... dat heeft wel indruk gemaakt. Zelf heb ik gepleit om niet te aarzelen, niet te wachten tot we een groot principieel akkoord hebben bereikt met iedereen. Nee, we moeten nu meteen initiatieven nemen, zien wat werkt, wat niet, van elkaar leren. De aarde kan niet wachten, de opwarming gaat nu al veel sneller dan het IPCC oorspronkelijk voorspeld had. Als we wachten, worden we ingehaald door de realiteit."

En wat vond de paus daarvan?

"Dat is aan de paus, dat weet ik niet. Maar deze Vaticaanse conferentie over milieu zal niet zonder gevolgen blijven. De paus is iets aan het opbouwen, dat voel je gewoon. Gaat er een aparte pauselijke raad voor milieu-aangelegenheden komen in Rome? Schrijft hij een groene encycliek? Gaat er een groene beweging binnen de kerk ontstaan? De kerk heeft in het verleden de mens heerser of rentmeester van de schepping genoemd. Die metaforen hebben schade aangericht. Men is nu op zoek naar een nieuw beeld om de band van de mens met de schepping te benoemen.

"Persoonlijk denk ik ook dat de kloosterorden - de dominicanen, de franciscanen, de jezuïeten - een grote rol kunnen spelen. Ordes zijn actief over de hele wereld, en zijn dynamisch."

En de Belgische kerk, volgt die al?

"De Belgische bisschoppen zijn zich ook zeer bewust van de milieuproblematiek, ook kardinaal Danneels. Zijn tien regels voor een sober leven die hij tijdens de vasten gaf, dat zijn eigenlijk tien tips om duurzamer te leven."

Jacques Haers:

De pauselijke bezorgdheid om het milieu heeft dezelfde oorsprong als zijn abortusstandpunt: het beschermen van het zwakke, onmondige leven

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234