Zaterdag 21/09/2019

Portret

Wie was Hamza bin Laden, de rijzende ster bij Al Qaida die nu doodverklaard is?

Hamza bin Laden in een Al Qaida-video. Beeld Getty Images

Nadat hij eerder nipt kon ontkomen, zou Hamza bin Laden nu toch gedood zijn. Was hij werkelijk de troonopvolger binnen Al Qaida? En is dit nu een klap voor de terreurgroep? Een poging tot portret van een dertigjarige die zijn hele leven ondergedoken bleef. ‘Hij was de favoriete zoon van de meest bekende jihadist in de geschiedenis.’   

Dit voorjaar beloofden de Verenigde Staten 1 miljoen dollar voor een tip die zou leiden naar Hamza bin Laden. Intussen stellen bronnen in de Amerikaanse pers dat Hamza ergens in 2017 of 2018 al gedood is, maar dat het wachten was op bevestiging om zeker te zijn. Sinds 2015 liet Hamza bin Laden regelmatig van zich horen via audioboodschappen, maar ondertussen had hij de buitenwereld geen teken van leven meer gegeven sinds 31 maart 2018. 

Toch blijven Al Qaida-experten sceptisch, omdat gewoonlijk de terreurgroep zelf een bericht zou verspreiden om hem te eren als ‘martelaar’. In fangroepen van Al Qaida op sociale media suggereren sommigen dat het bericht over zijn dood een strategie van het Westen is om hem uit zijn schuilplaats te lokken. 

Hamza bin Laden werd beschouwd als de toekomstige leider van de terreurgroep, al is het voor iedereen buiten Al Qaida onduidelijk of hij daar ook de vereisten voor had. “Al Qaida is niet dik bezaaid met jonge, getalenteerde mensen, en Hamza bin Laden was zeker een van hen, dus in dat opzicht is het sowieso een klap”, zegt de Deense onderzoeker Tore Hamming, verbonden aan Middle East Institute en European University Institute. “Door zijn naam Bin Laden had hij ook een impact, niet het minst in de media, die Al Qaida strategisch kon inzetten.”

Onder leiding van zijn vader, Osama bin Laden, voerde Al Qaida de aanslag van 9/11 uit. Enkele weken daarna stuurde de emir zijn familie om veiligheidsredenen naar het buitenland, alvorens zelf te verdwijnen in de Tora Bora. Acht jaar later schreef Hamza zijn vader een brief over dat verscheurende afscheid, op een heuvel in Afghanistan. “Mijn ogen herinneren zich nog de laatste keer dat ze je zagen, onder de olijfboom, en je gaf elk van ons een gebedssnoer, (...) we vertrokken en het was alsof we onze levers uitrukten en daar ter plekke achterlieten.”

Lievelingszoon

Die innige band heeft meerdere redenen. Hamza is de zoon van de favoriete vrouw van Osama bin Laden. Hij had al twee echtgenotes toen hij haar in 1985 leerde kennen. Khairia Sabar was een Saudische kindertherapeute, zeven jaar ouder dan Bin Laden en ze had een fragiele gezondheid. De eerste drie jaren van hun huwelijk volgde de ene miskraam op de andere, maar in 1989 werd Hamza geboren. Hij zou het enige kind uit dit huwelijk blijven. 

Hamza bin Laden op vaders schoot. Beeld Photo News

Tot zijn zeven jaar groeide Hamza op in Soedan, tot het regime van Omar al-Bashir zwichtte voor internationale druk en hen verbande. De Bin Ladens doken onder in Afghanistan. Vanaf dan verscheen Hamza in video’s aan de zijde van zijn vader, waarbij hij af en toe ook het woord mocht nemen. Na 9/11 vluchtte het gezin, zonder vader Bin Laden, via Pakistan naar Iran. De Iraanse overheid kwam hen echter op het spoor en Hamza zou de rest van zijn jeugd doorbrengen met zijn familie en andere Al Qaida-leden in militaire faciliteiten in de omgeving van Teheran. 

Binnen die muren kregen ze een beperkte mate van vrijheid. Hamza trouwde er met de dochter van een topfiguur binnen Al Qaida en ze kregen twee kinderen. In 2010, na 7 jaar in gevangenschap, ruilde Iran hem, zijn moeder, vrouw en kinderen tegen een Iraanse diplomaat die in de handen was gevallen van Pakistaanse militanten. In april 2011 lagen een vals paspoort en rijbewijs klaar zodat Hamza naar zijn vader kon reizen. Terwijl hij onderweg was naar de schuilplaats in het Pakistaanse Abottabad, vielen de Amerikaanse commando’s er binnen. 

Bruggenbouwer

Na de dood van Osama bin Laden nam Ayman al-Zawahiri de leiding van Al Qaida over. In 2014 ontsproot in Syrië IS uit de rangen van Al Qaida en dat leidde tot interne ruzie. Het jaar erop introduceerde al-Zawahiri in een audioboodschap “een leeuw uit het Al Qaida-nest”, gevolgd door de stem van Hamza. Sindsdien volgden meerdere toespraken van Hamza, waarin hij voornamelijk opriep tot een einde aan de interne twisten, een regimewissel in Saudi-Arabië, en aanslagen in het Westen.

Met de vernietiging van het IS-kalifaat werd een mogelijke heropleving van Al Qaida verwacht. De voormalige FBI-agent Ali Soufan waarschuwde enkele jaren geleden dat Hamza bin Laden een leider zou kunnen zijn die de verschillende jihadistische strekkingen kan overbruggen. Hij had meer uitstraling dan Al-Zawahiri, kon door zijn Saudische afkomst belangrijke fondsen verwerven en heeft nooit IS op de korrel genomen zoals andere Al Qaida-leiders. “Hamza komt niet uit de lucht vallen, hij is de favoriete zoon van de meest bekende jihadist in de geschiedenis”, schreef Soufan. 

Zijn opmars ging niet voorbij aan de Amerikaanse veiligheidsdiensten. In januari 2017 kwam hij op de lijst terecht van Specially Designated Global Terrorists. Daarbij verspreidde de CIA ook zijn huwelijksvideo, die was opgedoken bij de raid in Abottabad in 2011.

De leiding van Al Qaida blijft vooralsnog in handen van Ayman al-Zawahiri. “Hij brengt tegenwoordig regelmatig boodschappen naar buiten, opgenomen op verschillende plaatsen en waarin hij recente gebeurtenissen bespreekt, dus hij leeft zeker nog”, zegt Hamming.

Bronnen: The Guardian, New York Times, Long War Journal, CTC Sentinel

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234