Vrijdag 15/11/2019

Wie scoort, zet zichzelf ook voor aap

Bart Vermylen onderzocht juichgedrag van voetballers: 'Het is normaal dat een IJslander nu een exotisch danspasje uitvoert'

Brussel

Eigen berichtgeving

Bart Fieremans

Misschien dat voetballers voortaan twee keer nadenken voor ze hun borst ontbloten na het scoren. 'Er is in principe niet veel verschil met een gorilla die zich op de borst klopt', zegt Bart Vermylen. Als licentiaat in de communicatiewetenschap aan de KU Leuven bestudeerde hij de evolutie in het juichgedrag van doelpuntenmakers. Die lijken steeds vindingrijker te vieren. 'Originaliteit helpt om meer op te vallen. De televisie heeft daarin een grote rol gespeeld.'

De vergelijking van voetballersgedrag met apen is natuurlijk niet nieuw. De befaamde zoöloog Desmond Morris schreef al een turf over de vele voetbalrituelen met de evolutietheorie als uitgangspunt. Volgens hem is voetbal een voortzetting van de prehistorische jacht omdat het ook vaardigheid, strategisch inzicht en teamwork vereist. Zo is triomfgedrag na een doelpunt aangeboren, als een primitief instinct dat onbewust naar boven komt. Vermylen: "Een aap zal zich op zijn borst kloppen als hij een vrouwtje heeft veroverd, terwijl de verliezende aap zich klein maakt en afdruipt." Niet anders is het in het voetbal. "Wie scoort, probeert zijn dominante status in de verf te zetten en zal zich groot proberen te maken. Als een speler na een doelpunt de cornervlag vastpakt en daarmee begint te zwaaien, zegt hij zoveel als: 'Ik ben hier de baas'."

Voor zijn eindverhandeling bekeek Vermylen veel wedstrijden en gearchiveerd beeldmateriaal uit binnen- en buitenland, maar hij zag ook kinderen in de lokale voetbalclub aan het werk. Vermylen constateerde een evolutie in de tijd en frappante verschillen tussen culturen. In de jaren vijftig werd een doelpunt in Europa bijvoorbeeld nog vrij ingetogen gevierd. "Voetbal was erg populair, maar emoties werden niet te uitbundig getoond. Met het opengaan van de transfermarkt en onder invloed van buitenlanders is dat veranderd. Voetballers uit het zuiden of uit Afrika introduceerden danspasjes en acrobatieën. De fans vonden dat erg leuk, en Europese voetballers kopieerden dat. Een IJslander die een exotisch dansje uitvoert, is nu normaal."

Grote evenementen als een WK voetbal werken zeer innovatief. Vermylen geeft het voorbeeld van de 'Baby Rock' op het WK 1994 in de Verenigde Staten. De Brazilianen Romario, Rai en Bebeto imiteerden na een goal het wiegen van een kindje, om het prille vaderschap van Bebeto te vieren. De beelden gingen de wereld rond, en hoeveel miljoenen voetballers hebben die beweging nadien niet nagebootst? "Het heeft voor een versnelling in de creativiteit gezorgd", meent Vermylen. Hij ziet de media en commercialisering van de voetbalsport erg belangrijk voor het bedenken van originele jubelkunstjes. "De spelers gaan op voorhand iets voorbereiden. Ze hopen zich zo nog meer te manifesteren omdat ze weten dat ze in beeld zullen komen."

Ingestudeerde nummertjes gaan soms ten koste van de spontaniteit. Het schrijven van een boodschap op een wit shirt is niet langer origineel, de vliegtuigbeweging of duikvluchten op het gras zijn gedateerd. Best origineel vond Vermylen de Braziliaan Leandro die na een goal een urinerende hond imiteerde. Voor elk gedrag ziet hij ook een logische uitleg. "Een hond urineert om zijn territorium af te bakenen. Die voetballer ziet het veld als zijn domein." Of Liverpool-speler Robbie Fowler die aan de zijlijn wat kalk nam en deed alsof hij cocaïne snoof. "Hij wilde aantonen dat een goal dezelfde euforie als een drug opwekt."

De hogere voetbalinstanties tikten Fowler voor die actie op de vingers: ze vonden het aanstootgevend. Het vieren van een goal is nu ook al reglementair ingeperkt. Zo is het op straf van een gele kaart verboden de trui uit te trekken of op de hekken te klauteren. Vermylen: "Persoonlijk vind ik dat wat jammer, want het ongecontroleerde vieren van een goal kan tof zijn. Maar het is ook begrijpelijk dat ze provocerend gedrag willen inperken omdat het agressie kan uitlokken."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234