Maandag 18/11/2019

Wie 's nachts werkt, sterft vroeger

Twintig procent van de bevolking werkt als het donker is. 'Een eeuw geleden gingen we nog slapen als het donker werd, maar de uitvinding van Edison heeft daar een einde aan gemaakt', zegt professor Cluydts (VUB) op een persconferentie, waar het programma van de Internationale Dag van de Slaap op 21 maart wordt gepresenteerd. De uitvinding van het licht betekende niet alleen meer vrije tijd voor de mens, maar ook meer tijd om te werken. En minder tijd om te leven, want wie 's nachts werkt, sterft vroeger.

Brussel / Eigen berichtgeving

Katrijn Serneels

De mannen van de nacht sterven 1,6 jaar vroeger, bij de vrouwen van de nacht gaat er 2,2 jaar van hun levensduur af. "'s Nachts werken is ongezonder dan overdag", zegt prof. Hoffmann, verbonden aan het slaapcentrum van het Brusselse Brugmannziekenhuis. Dat vrouwen er meer hinder van ondervinden dan mannen, heeft niet te maken met een zwakker lichaam. Als ze thuiskomen van hun nachtwerk, slapen ze even kort, om dan meteen huishoudelijk werk te beginnen en te zorgen voor de kinderen. Mannen hebben soms ook een tweede beroep of bezigheid overdag, maar dat is minder intensief dan wat vrouwen doen. Dat verklaart dus waarom vrouwen meer jaren van hun leven kwijtraken aan de nacht dan mannen."

Toch werken veel vrouwen graag 's nachts. "Net omdat ze dankzij nachtwerk voor de kinderen en het huishouden kunnen blijven zorgen zonder dat ze hun fulltime job moeten opgeven. Als ze jong zijn, vinden ze het dus een goede oplossing. Maar oudere mensen, mannen en vrouwen, ontwikkelen vanaf de leeftijd van 45-50 een intolerantie tegenover nachtwerk. Dan kan hun interne klok zich veel moeilijker aanpassen aan de wisseling van bioritme die nachtwerk meebrengt. Mensen van boven 50 hebben het ook moeilijker als ze met andere aan de tijd gebonden gewoonten gaan schuiven. Op onregelmatige uren eten geeft bij hen ook makkelijker verteringsproblemen. Hun stofwisseling gaat in het algemeen wat trager, waardoor aanpassingen in slaap en voeding veel moeizamer gaan."

De wisseling van bioritme is een van de ongezondste aspecten aan nachtwerk. "Je lichaam heeft een klok die bepaalt wanneer hormonen of stoffen die de vertering bevorderen worden afgescheiden. Als je een week lang een ander ritme volgt, dan begint je klok zich aan te passen aan je nieuwe gewoonten. Na twee weken heb je meestal je draai in het nieuwe ritme gevonden. En als je om de twee dagen van werkritme wisselt, dan zul je lichaam je klok niet opnieuw gaan instellen, dan blijft het oude ritme behouden. Zo'n wisseling van kloksysteem kost veel energie en kan beter vermeden worden als je lang wilt leven. Dat kan in een ploegsysteem waar je om de twee weken de late hebt, en dan twee weken de vroege, of in een systeem met een snellere rotatie, waarbij je om de twee dagen van werkuur wisselt. Een systeem waar je om de week van shift verandert, dat vaak gebruikt wordt, is dus het minst gezonde."

Of de meeste nachtwerkers in België om de week van shift wisselen, kan Kris De Meester, adviseur veiligheid en gezondheid bij het Verbond voor Belgische Ondernemingen niet zeggen. "Tien jaar geleden zou ik daar een duidelijk antwoord op kunnen geven, maar vandaag heeft elk bedrijf zijn eigen specifieke systeem, met glijdende uren en uitzonderingen, zodat je moeilijk een inventaris kunt opmaken. Maar er wordt zoveel mogelijk rekening gehouden met het welzijn van de nachtwerkers."

In België duurt de nacht minder lang dan in de rest van Europa. "Wat de duur van het nachtwerk betreft, is België het eerste land dat alle nachtwerk, met enkele uitzonderingen uiteraard, herleid heeft tot acht uur", zegt De Meester. "In andere landen duren de nachtshifts soms twaalf uur lang. De uitzonderingen in België betreffen dingen zoals dringend onderhoud. Stel dat de elektriciteit uitvalt, dan moet dat de volgende morgen weer in orde zijn."

Maar de klok terugdraaien naar een leven zonder nachtwerk kan niet meer. "Een maatschappij zonder nachtwerk zou een aantal gezondheidsproblemen kunnen oplossen, maar het zou andere problemen creëren", zegt De Meester. "Om dezelfde productie te bereiken, zou er overdag veel harder gewerkt moeten worden, en alle vrachtwagens zouden overdag op de baan zijn, wat de files alleen zou verergeren. Nachtwerk, waar ook met het welzijn van de werknemer rekening wordt gehouden, kan een goede oplossing zijn. Maar om de files te verminderen ervoor pleiten om meer vrachtwagens 's nachts te laten rijden, lijkt me ook geen goed idee."

Voor meer nachtwerk pleit niemand, maar de laatste jaren is het percentage nachtwerkers wel gestegen. "De vrouwen werken vaak in de non-profit, in schoonmaak en verpleging, de mannen werken meestal in hardere sectoren zoals staalnijverheid of transport", zegt Hoffmann. "Of hun aantal nog zal stijgen? Het ontstaan van nachtwerk is het gevolg van de vraag naar een grotere productiviteit en flexibiliteit van de dienstverlening. Hoe die vraag evolueert, dat kan ik niet inschatten." Dat is een vraag voor economen, of voor elke consument. Want wie een pizza wil bestellen om vier uur 's nachts, moet er ook rekening mee houden dat iemand die moet brengen.

'Vrachtwagens meer 's nachts laten rijden om zo de ochtendfiles te verkleinen, is geen goed idee'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234