Dinsdag 24/11/2020

Wie rijk is, krijgt lekkers

Met 160 miljoen euro ontsnapt het frauderende Omega Diamonds aan het gerecht. Overheid en justitie geven met de afkoopwet het signaal dat ze grote, ingewikkelde fraudedossiers niet kunnen of willen vervolgen. Principes worden ingeruild voor een zak geld.

De Antwerpse diamanthandel Omega Diamonds betaalt 150 miljoen euro aan de Bijzondere Belastinginspectie (BBI) en nog eens 10 miljoen euro aan het parket. In ruil ontsnappen de bedrijfsleiders aan verdere vervolging. De grootste minnelijke schikking uit de Belgische geschiedenis kwam er nadat speurders ontdekten dat Omega Diamonds jarenlang megawinsten op diamanten uit Angola en Congo verborgen had gehouden voor de fiscus. De fraudecircuits die via Genève en Dubai liepen, zouden goed geweest zijn voor een totaal fraudebedrag van om en bij 2 miljard euro.

De deal is mogelijk dankzij de zogenaamde afkoopwet. Die werd in maart 2011 door de Senaat goedgekeurd. Sindsdien is de mogelijkheid om bij misdrijven een minnelijke schikking af te sluiten, aanzienlijk uitgebreid. Schikkingen zijn zelfs mogelijk nadat de rechter al een vonnis heeft geveld.

Toenmalig minister van Justitie Jo Vandeurzen (CD&V) lanceerde het idee al in 2008. Staatssecretaris voor Fraudebestrijding Carl Devlies (CD&V) nam het over. Nochtans was de parlementaire onderzoekscommissie Georganiseerde Fiscale Fraude niet voor zo'n uitbreiding. Toch werd ze op een drafje goedgekeurd.

Geld boven gelijkheid

Begin dit jaar werd duidelijk waarom de wet er zo snel moest komen. Volgens bronnen had de Kazachse miljardair Patokh Chodiev een aantal liberale parlementsleden laten benaderen om de wet snel te stemmen. Chodiev was in de zomer van 2011 de eerste die van de wet gebruik maakte.

Aangezien de regeling er was gekomen in een periode van lopende zaken, vond minister van Justitie Annemie Turtelboom (Open Vld) dat het parlement zelf maar moest onderzoeken of de afkoopwet tot stand kwam door beïnvloeding. Daar kwam evenwel niets van in huis.

Niet alleen de manier waarop alles snelsnel werd goedgekeurd, doet wenkbrauwen fronsen. Maar ook de inhoud van de regeling. Het klopt dat de schatkist hierdoor geld binnenkrijgt. Geld dat meer dan welkom is in deze barre budgettaire tijden. Maar in ruil heeft de overheid een van haar basisprincipes zonder veel discussie overboord gegooid: een gelijke behandeling van alle burgers.

Turtelboom is een vurig voorstander van de het systeem. "Dit is een realistische oplossing, gelet op de vele problemen in dit soort dossiers. Zeker wanneer het gaat over complexe dossiers, waarbij de processen lang kunnen duren", klonk het eerder dit jaar.

Staatssecretaris voor Fraudebestrijding John Crombez (sp.a) wordt naar eigen zeggen niet vrolijk van dergelijke deals. "Maar beter dit dan dat ze helemaal vrijuit gaan", luidde het na de schikking die beurshuis Petercam onlangs sloot. "Deze wet mag niet permanent blijven. Het is een second best solution. Tot er bij justitie geen orde op zaken is gesteld, helpt dit om de volledige straffeloosheid tegen te gaan. Op zijn minst vloeit er nog geld terug naar de schatkist."

Zijn partijgenoot Dirk Van der Maelen (sp.a) maakte - toen de sp.a nog in de oppositie zat - een minder omzwachtelde analyse: "Een rijke verdachte kan vervolging door het gerecht afkopen in alle fasen van het geding, een arme niet."

Wraakroepend

De Liga voor de Mensenrechten wacht intussen nog altijd op de uitkomst van een procedure bij de Raad van State tegen de rondzendbrief van de procureurs-generaal over de verruimde minnelijke schikking. Daarin wordt onder meer 'ten indicatieven titel' opgemerkt dat bij fiscale misdrijven gedacht wordt aan een boete van 15 procent van de ontdoken bedragen. In de inkomstenbelastingen bedraagt de minimale belastingverhoging in geval van boete echter 50 procent. "Ik had gehoopt dat de de Raad van State zich zou uitspreken vooraleer deze deals werden afgesloten, maar dat is jammer genoeg niet het geval", stelt Liga-voorzitter Jos Vander Velpen. "En blijkbaar zitten er nog een hele resem dossiers in de pijplijn."

Volgens Vander Velpen is het logisch dat fraudeurs in de rij staan aan te schuiven om van deze regeling te profiteren. "Dit is pure achterkamerpolitiek, een aanfluiting van wat een transparante en moderne justitie zou moeten zijn. Dat een aantal fundamentele principes van de rechtsstaat zomaar opzij worden geschoven, is wraakroepend."

Jos Vander Velpen staat niet alleen met zijn kritiek. Ook binnen justitie vragen heel wat betrokkenen zich af hoe deze regeling er ooit is kunnen komen zonder grondig debat. "Klassejustitie is misschien een groot woord, maar dat is het eigenlijk wel", benadrukt Karel Van Cauwenberghe, de voorzitter van de Vereniging van Onderzoeksrechters. "Wie rijk is krijgt lekkers en kan aan fiscale en gerechtelijke vervolging ontsnappen."

"Na de aanslagen van 11 september 2001 was alles mogelijk zolang het maar in de strijd tegen terrorisme kaderde. Vandaag is alles mogelijk zolang het maar in het kader van de fraudebestrijding past. Ook als daarvoor basisbeginselen zoals de gelijkheid van burgers opzij moet worden geschoven." Van Cauwenberghe begrijpt trouwens nog altijd niet hoe dit "staaltje van parallelle justitie" in zo'n hels tempo door het parlement is gejaagd.

Michel Maus, hoogleraar fiscaal recht (VUB) en advocaat, neemt eveneens het woord "klassejustitie" in de mond. "Ik ben niet tegen het systeem van de minnelijke schikking, maar er moet wel een correct en gelijk beleid zijn voor iedereen. Kleine fraudeurs die kleinere bedragen hebben ontdoken, moeten een boete betalen en worden daarbovenop correctioneel veroordeeld, met een strafblad tot gevolg waarop fiscaal fraudeur staat. Voor grotere bedrijven wordt er dan wel een deal gesloten en komt er geen correctionele behandeling, met een blanco strafblad voor de betrokkenen. Zo geef je de boodschap dat wie fraudeert, dat beter ineens goed doet, want dan kom je er beter vanaf."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234