Zondag 21/07/2019

Wie paniek zaait, zal onverschilligheid oogsten

"Het gebrek aan politieke verantwoordelijkheid op wereldvlak is stuitend, cynisch en immoreel." In die scherpe bewoordingen wees Hans Bruyninckx de politiek met de vinger voor de magere uitkomst van de VN-klimaattop in Durban (DM 12/12). In de voorbije dagen werd hij hierin bijgetreden door Low Impact Man Steven Vromman en Groen!-Kamerlid Kristof Calvo, die niet aarzelden de term 'schuldig verzuim' in de mond te nemen.

Zonder afbreuk te willen doen aan de oprechtheid van hun verontwaardiging, wil ik een alternatieve blik op het klimaatverhaal werpen, meer bepaald op de 'politieke verantwoordelijkheid' waar deze 'klimaat-indignados' telkens weer naar verwijzen. Dat begrip is altijd een lege doos gebleven in het internationale klimaatdebat. Waarom? Klimaatexperts en de politieke elite die in hun zog volgden zijn er altijd van uitgegaan dat de dwang van wetenschappelijke feiten zou volstaan om een politieke consensus op te bouwen. Jarenlang werd gedacht dat het gebrek aan publieke bekommernis voor het klimaatprobleem een kwestie was van onwetendheid en desinformatie. Men weigerde in te zien dat die onverschilligheid misschien wel net het gevolg was van een compleet gebrek aan een positief geformuleerd politiek project dat een antwoord geeft op de maatschappelijke uitdagingen waar het klimaatprobleem ons voor stelt.

En dus werden de meest apocalyptische scenario's gemobiliseerd om de mensen er van te overtuigen dat klimaatverandering reëel is. Zo bezeten was men van het idee dat mensen juist zouden handelen als ze maar overtuigd konden worden van de 'ongemakkelijke waarheid', dat men de zogenaamde klimaatnegationisten met hand en tand ging bestrijden. Zo schreef klimaatpublicist Peter Tom Jones in de aanloop naar de cruciale klimaattop in Kopenhagen dat klimaatnegationisme een "misdaad tegen de menselijkheid" is (De Standaard 8/12/2009). Op zijn beurt heeft Jean-Pascal van Ypersele, klimaatwetenschapper en ondervoorzitter van het IPCC, er herhaaldelijk voor gepleit om klimaatsceptici voor de rechtbank te brengen (DM 4/11/2006).

Waar hebben we dat nog gezien, dat degenen die de heersende consensus trachten te ondermijnen voor het gerecht worden gedaagd of als mestkevers opzij gezet worden? Net zoals in het klimaatdebat, leefde in het Belgische (en Europese) politieke debat de overtuiging dat de kern van het probleem lag bij de desinformatie van het publiek. Als men de mensen maar kon laten inzien waar het rechts populisme werkelijk voor stond - desnoods door de vergelijking met nazi-Duitsland van stal te halen - en hen kon uitleggen dat hun gevoel van onveiligheid niet op de realiteit gebaseerd was, dan zou het met het Vlaams Belang snel gedaan zijn. Dat het Vlaams Belang effectief op sterven na dood is, heeft evenwel veel meer te maken met de opkomst van de N-VA, die zich als alternatief op de rechterzijde profileert, dan met de veronderstelling dat de mensen doordrongen zijn geraakt van de kwaadaardigheid van Dewinter en co.

Net zoals populistisch rechts kon gedijen in een gedepolitiseerd landschap waar het verschil tussen rechts en links betekenisloos was geworden, zo valt de brede bijval die het klimaatnegationisme geniet te duiden als een symptoom van een falende klimaatpolitiek. Ondergedompeld in een compleet geneoliberaliseerde wereldorde ziet die namelijk geen alternatief buiten een globale consensus over een internationaal bindend CO2-reductie- en handelsschema. Klimaatnegationisten mogen met recht en rede 'merchants of doubt' worden genoemd, maar die karakterisering blijft steken in de technocratische idee dat een politieke consensus kan afgedwongen worden op basis van louter feiten. Wat een illusie! Tegen het holle technocratische ideaal dat in Europa nu ook opgang maakt in het bestrijden van de financiële crisis, vraagt het begrip politieke verantwoordelijkheid om een positieve invulling. Veeleer dan een zakenkabinet hebben we nood aan denkwerk dat de facts and figures overstijgt en ons met de nodige verbeelding en passie probeert te overtuigen van alternatieve maatschappijvisies en het algemeen belang dat daarin wordt nagestreefd.

Gert Goeminne, Centrum Leo Apostel (VUB) en Centrum voor Duurzame Ontwikkeling (UGent)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden