Zaterdag 18/01/2020

Bouwvergunningen

"Wie paaitaks betaalt, mag alles bouwen in Antwerpen"

Een simulatie van de woontoren naast Trix, Antwerpen. Beeld rv

Grote bouwpromotoren kopen hun vergunningen in Antwerpen af. Dat zegt sp.a-kopman Tom Meeuws in een opiniestuk. "De immocratie heerst hier", luidt het. Ook in andere steden duikt het probleem op.

“Te belachelijk voor woorden”, zo noemt Antwerps burgemeester Bart De Wever (N-VA) de klacht van de oppositie vanwege zijn aanwezigheid op een feestje van de bouwpromotor Land Invest. De burgemeester en zijn schepencollege liggen onder vuur omwille van hun nauwe banden met de vastgoedsector. Maar de burgemeester kiest bewust voor een model waarin hij samenwerkt met de privé. Zo krijg je de dingen in beweging.

Het stadsbestuur werkt met ‘stedenbouwkundige lasten’. Dat is een compensatie die bouwpromotoren afdragen aan de samenleving als zij een groot project binnenhalen (zie onderaan). Wie kantoren bouwt in Antwerpen, betaalt bijvoorbeeld 100 euro per vierkante meter. Voor appartementen is dat 50 euro.

Maar er zijn uitzonderingen. “Wanneer een project een extra maatschappelijke waarde creëert, kan het college opteren voor een verminderde financiële last”, bepaalt een besluit dat het college op 8 juli 2016 nam. Uittredend schepen van Ruimtelijke Ordening Rob Van de Velde (N-VA) krijgt het mandaat om namens het college daarover te onderhandelen.

Paaitaks

“Een paaitaks”, zo noemt Antwerps sp.a-kopman Tom Meeuws het systeem in een kritisch opiniestuk in deze krant. “Natuurlijk is het goed dat ondernemers een bijdrage leveren aan de samenleving. Maar het is de manier waarop die wordt bepaald. Wie hoger of groter wil bouwen dan toegestaan, schuift gewoon met de schepen aan tafel. Bedrijven die de paaitaks betalen, hoeven zich niet aan de regels of de stedenbouwkundige adviezen te houden.”

Volgens Meeuws is in Antwerpen een systeem ontstaan waarin ontwikkelaars de voorwaarden van hun project afkopen. Een ‘immocratie’, noemt hij het. “In ruil voor een hogere bijdrage knijpt de stad een oogje dicht voor kritische adviezen en de toetsing van de bouwregels.”

Die immocratie levert soms eigenaardige situaties op. Neem de bouw van 122 nieuwe appartementen, 9 hoog, vlak bij muziekcentrum Trix in Borgerhout. Het college leverde een vergunning af in ruil voor een stedenbouwkundige last van 1,5 miljoen euro. Een half miljoen daarvan gaat naar Trix, zodat de concertzaal kan moderniseren en uitbreiden.

Maar wie duikt er op tussen de klachtindieners tegen de vergunning? Trix zélf. Ook de vergunningsaanvrager betwist de opgelegde last. Dat is opmerkelijk.

“Ontwikkelaars die veel geld hebben, worden bediend. Anderen hebben pech”, zegt Meeuws. De nummer twee van het rood-groene kartel Samen spreekt van een uitverkoop van de stad. “Alles is te koop. Zolang je maar geld op tafel legt.”

Oud decreet

Schepen Rob Van de Velde ontkent met klem dat de tarieven beïnvloedbaar zijn. "Niemand kan iets afkopen", zegt hij. "Onze tarieven liggen vast. Als een groot project wordt aangekondigd, dan maakt onze administratie de rekening. Tegelijk kijkt ze naar de noden in de omgeving. Vervolgens wordt die analyse voorgelegd aan het voltallige schepencollege."

Volgens Van de Velde is het systeem het resultaat van de vernietiging van een oud decreet in 2013. Vroeger kon hij opleggen dat sociale woningen werden opgenomen in een project. Nu niet meer. "Tegelijk heeft de stad nog veel andere noden dan sociale woningen. Zo was er bij het begin van deze legislatuur een nijpend gebrek aan scholen, kinderopvang en natuur", zegt Van de Velde.

Volgens de Vlaamse Vereniging voor Steden en Gemeenten (VVSG) is het logisch dat lokale besturen grote bouwpromotoren laten meebetalen. “De mensen die in hun appartementen komen wonen, zullen uiteindelijk ook gebruikmaken van het publiek domein. Het lijkt ons redelijk dat ze daar mee voor opdraaien", zegt Xavier Buijs van de VVSG.

Wat Antwerpen doet, is volstrekt legaal, zegt hij. “Een college heeft de mogelijkheid om zijn stedelijke lasten zelf te bepalen. Dat kan via een duidelijk reglement, zodat ontwikkelaars op voorhand weten waar ze aan toe zijn. Maar het college kan ook ad hoc een prijs bepalen. Dat mag."

Marc Dillen, directeur van de Vlaamse Confederatie Bouw, ziet dat anders. Volgens hem wentelen steeds meer lokale besturen hun kosten af op aannemers en ontwikkelaars. “Sommige lasten gaan zo ver dat ze eigenlijk niets meer met het project te maken hebben”, zegt hij. “De schaarste aan lokale middelen speelt daarin een rol. Maar dat mag geen excuus zijn om kosten af te wentelen op de privé.”

***

Wat zijn stedenbouwkundige lasten?

In Vlaanderen en Brussel kunnen lokale besturen beslissen of ze een projectontwikkelaar laten meebetalen voor het publiek domein bij grote projecten. De private ontwikkelaar krijgt pas een bouwvergunning op voorwaarde dat hij ook in het algemeen belang investeert. Dat kan in de vorm van een geldsom, maar ook in natura. Zo kan de ontwikkelaar bijdragen in de kosten van een nieuwe crèche of het onderhoud van een parkje in de buurt. Op die manier wordt de winst van de privépartner gedeeld met de gemeenschap.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234