Zondag 18/08/2019

Economie

"Wie neen zegt tegen economische groei, zegt neen tegen de menselijke natuur om oplossingen te zoeken"

Een specialist van Lehman Brothers MarketMakers reageert op het faillissement van de investeringsbank op 15 september 2008. Beeld AP

Ons kapitalistisch groeimodel moet op de schop. Alleen zo kunnen we tot een duurzame maatschappij komen. Dat is in het kort waar de Post Growth-beweging voor staat. Dinsdag vindt in het Europees Parlement een debat plaats over ‘het einde aan de groei’. Wij vroegen nu al vier vooraanstaande economen naar hun mening.  

Moet het idee van economische groei op de schop?

Peter De Keyzer: "Absoluut niet. Groei is een vrij recent fenomeen en is pas begonnen vanaf de industriële revolutie. Tot zowat 1800 bestond er geen economische groei en ook geen groei op eender welk ander vlak. Het voorgestelde model van nulgroei was de norm tijdens het grootste deel van de menselijke geschiedenis: mensen bleven generaties achter mekaar even arm. Ook de levensverwachting groeide niet. Sinds de industriële revolutie is het inkomen per hoofd meer dan vertienvoudigd en is de wereldwijde levensverwachting verdubbeld. Dankzij economische groei. Wie nee zegt tegen groei, zegt neen tegen de menselijke natuur om oplossingen te zoeken voor problemen."

Stijn Baert: "Dit is een absolute karikatuur. Europa streeft inderdaad groei na, maar wel, zoals de collega’s zelf aangeven, duurzame groei. Bovendien kent Europa vele andere doelstellingen die niet ondergeschikt zijn aan groei: hoogstaand onderwijs en hogere werkgelegenheid – en zo de beste bescherming tegen armoede – realiseren, de armoede rechtstreeks verlagen en de uitstoot van broeikasgassen drastisch verminderen. Ook qua financieel beleid streeft de eurozone trouwens niet in de eerste plaats groei na: een beperkte inflatie (en dus het behoud van koopkracht) is de voornaamste zorg."

Geert Gielens: "Economische groei houdt een stijging van het inkomen in. Dankzij dit gestegen inkomen kan je net extra zorg betalen die een antwoord kan geven op sociale problemen. Hierbij komt dat we via schuldopbouw al een gedeeltelijk beslag hebben gelegd op ons toekomstige inkomen. Een negatieve groei maakt dit beslag alleen maar groter en vermindert daardoor ook wat er beschikbaar is om in de toekomst sociale en andere problemen te beantwoorden."

Is het bruto binnenlands product te beperkt als maatstaf voor onze welvaart? 

Hans Bevers: "Ik ken eerlijk gezegd geen enkele econoom die het bbp-concept verheerlijkt, laat staan verheft boven een breder gedefinieerd welvaartsbegrip waarin plaats is voor elementen zoals gezondheid, respect, veiligheid, milieu, geluk, baanzekerheid, vriendschap en vrije tijd. En de lijst van economen die zich al vele decennia uitspreken en inzetten voor een drastische vermindering van de ongelijkheid en een duurzaam klimaat, is lang."

Stijn Baert: "Deze vaststelling is een open deur intrappen. Ik doceer deze onvolmaaktheid van het bbp als welvaarts- en welzijnsindicator elk jaar aan eerstejaarsstudenten. En de generaties professoren voor mij deden dat ook al. Bovendien is elke indicator in zekere zin beperkt. Mijn visie is dan ook om bbp als indicator te combineren met andere maatstaven, zoals de human development index van de Wereldbank."

Geert Gielens: "Bbp is inderdaad een beperkte maatstaf. Het is een louter boekhoudkundige kijk. Het geeft een inschatting van hoeveel waarde er gecreëerd werd gedurende een jaar. Het is daarenboven een statisch gegeven over het verleden. Je meet er ook alleen maar zaken mee die je in geld kan uitdrukken."

Moeten we dringend af van het uitputten van onze planeet?

Hans Bevers: "De uitstoot van schadelijke stoffen die bijdragen aan de opwarming van de aarde, is echt wel een zeer belangrijk pijnpunt van het kapitalisme in de zin dat er geen natuurlijk correctiemechanisme bestaat. De zogenaamde externe kosten worden door de marktwerking niet of onvoldoende gereflecteerd in de uiteindelijke kostprijs. Technologie is een deel van de oplossing in het kader van het milieuvraagstuk maar toch mogen we niet al onze hoop op technologie zetten. Het kan leiden tot apathie. Een probleem met die visie is dat klimaatverandering niet lineair verloopt en dat er tipping points bestaan waardoor we de zaak mogelijk niet meer onder controle krijgen."

Peter De Keyzer: "De grondstoffen op aarde zijn uiteraard beperkt. Maar de menselijke inventiviteit en vernuft om oplossingen te bedenken is dat ook. In de jaren 60 werden nog honderden miljoenen doden voorspeld omwille van overbevolking. De Amerikaanse agronoom Norman Borlaug heeft toen graansoorten veredeld waardoor het rendement plots spectaculair steeg. Honderden miljoenen mensen werden op die manier van de hongerdood gered. 

"Het idee dat 'de aarde onmogelijk de groei kan dragen' is al zo oud als Thomas Malthus. Die ging ervan uit dat de bevolking exponentieel zou blijven groeien en de aarde onmogelijk voldoende voeding kon produceren voor de hele wereldbevolking. Hij schreef dat op het moment dat er 1 miljard mensen op deze planeet woonden. Vandaag zijn we met 8 miljard, zijn we tien keer zo rijk en leven we dubbel zo lang. Dankzij economische groei."

Kate Raworth, economiste en auteur van de Donuteconomie, is een van de gastsprekers op de Post Growth-conferentie. Beeld BELGAIMAGE

Maakt het invoeren van een basisinkomen én een maximuminkomen een einde aan de ongelijkheid? 

Hans Bevers: "Het concept van een onvoorwaardelijk basisinkomen is aantrekkelijk. De praktische en financiële kant van de zaak is evenwel heel wat minder vanzelfsprekend, zeker zolang de digitalisering en robotisering zich niet vertalen in een grote productiviteitssprong voorwaarts. Dan lijkt me een negatieve inkomstenbelasting beter. Dat is een type progressieve belastingsom ontvangen in plaats van betalen wanneer ze onder een bepaald inkomensniveau blijven. Het kan de vraag naar en het aanbod van arbeid doen stijgen."

Geert Gielens: "
Er zijn veel vragen te stellen bij zo'n systeem. Is een basisinkomen betaalbaar en waar zou je de grens voor een maximuminkomen leggen? Wat brengt het trouwens bij om zo een maximumgrens op te leggen. Is dit niet een vorm van planmatig bepalen wat iemand mag/kan verdienen. Hoe moet je zo'n systeem in een evolutief kader zien: hoe pas je je inkomensgrenzen aan over de tijd en op welke basis en wie bepaalt dat?"

Peter De Keyzer: "Een basisinkomen zou een oplossing kunnen bieden voor een aantal problemen van robotisering, armoedeval of werkloosheidsval in een aantal westerse landen. Het opleggen van basisinkomens én maximuminkomens én tijd herverdelen die mensen besteden, lijkt heel sterk aan de communistische experimenten uit de Sovjettijd. Dat is ook niet echt goed geëindigd."

Stijn Baert: "Principieel heb ik geen bezwaar tegen een basisinkomen. Het geeft je een bestaansminimum en elk uur dat je werkt, biedt extra inkomen. Het probleem met dit model is dat het onbetaalbaar is, zo leerden recente binnenlandse en buitenlandse berekeningen. Ik heb ook niets tegen een maximuminkomen, zolang dat voldoende hoog is, zodat je mensen ook financieel stimuleert om hun potentieel te benutten."

Biografie

Hans Bevers (1982) 'Macro-econoom'

- studeerde economie aan de Universiteit Antwerpen

- sinds 2016 hoofdeconoom van Bank Degroof Petercam

- auteur van het boek Achteraf is het makkelijk, waarin hij de verschillende financiële crisissen analyseert

Peter De Keyzer (1975) 'Vooruitgangsoptimist'

- studeerde Toegepaste Economische Wetenschappen aan de Universiteit Antwerpen

- leidt sinds 2016 zijn eigen strategisch communicatiebedrijf Growth Inc.

- zijn vooruitgangsdenken vond een neerslag in het boek Groei maakt gelukkig

Stijn Baert (1983) 'Arbeidsmarktexpert'

- doctor in de economische wetenschappen aan de Universiteit Gent

- verbonden als professor aan de vakgroep Sociale Economie van de Universiteit Gent, de Universiteit Antwerpen, de Université catholique de Louvain en als Research Fellow aan IZA, het Europese referentie-instituut voor Arbeidseconomie in Bonn

Geert Gielens (1967) 'Expert overheidsfinanciën'

- is doctor in de economie (KU Leuven)

- sinds 2014 hoofdeconoom van Belfius Bank en directeur van de onderzoeksafdeling

- is gastprofessor aan de VUB en Universiteit van Antwerpen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden