Zondag 13/06/2021

Wie ligt wakker van Lux Leaks?

Dominant de ene dag, vergeten op de andere. Luxembourg Leaks mag dan wel heel wat verontwaardiging opgewekt hebben, de vraag is hoelang die algemene woede zal aanhouden. Want financiële wanpraktijken verdwijnen wel vaker naar de achtergrond. 'Voor het eerst in jaren ben ik toch optimistisch.'

Woensdag 26 november. Wedden dat u tegen die datum al lang vergeten bent wat Luxembourg Leaksnu weer precies inhoudt? Nochtans houdt de Kamercommissie Financiën die dag hoorzittingen over de Luxemburgse belastingsconstructies die de afgelopen dagen in heel Europa het nieuws beheersten. Vraag is of de kwestie tot dan over de tongen zal gaan. De onverbiddelijke nieuwscyclus kent wel vaker kortstondige opflakkeringen van woede en ongeloof. Misschien moet u al tegen het einde van het lange weekend het hoofd breken over hoe dat nu weer zat met die rulings en accountancykantoren in het Groothertogdom. Wie nu Offshore Leaks nog van naald tot draad kan uitleggen mag nu zijn vinger opsteken. En meteen het hoofd breken over of hij of zij oprecht verontwaardigd was.

Te complex

Financiële criminaliteit of wanpraktijken slagen er vaak in om aanhoudende publieke toorn te ontwijken. Daarvoor zijn de feiten vaak te complex, de plegers te abstract en de bewijzen te vaag. Bovendien zijn er geen beelden die verontwaardiging opwekken. Zelfs mochten we geheime opnames hebben van een grijzende PwC-consultant, naarstig werkend aan een zoveelste belastingontduikende constructie, ons bloed zal niet meteen beginnen te koken.

En zelfs als het ene schandaal na het andere toch blijft hangen, is er niet meteen een groot optimisme over mogelijke maatregelen. Zo herhaalden menig expert en analist dat het probleem 'Europees' aangepakt moet worden, dat er altijd wegen voor belastingsontwijking zullen bestaan en, de favoriete dooddoener, op de keper beschouwd, de bedrijven niets illegaals doen.

Intussen blijven landen verwikkeld in een bittere concurrentiestrijd om met 'incentives' grote bedrijven naar hun steden te halen. Zo sloot Ierland vorige maand een omstreden fiscale achterpoort om er op hetzelfde moment eentje te openen. En in dat andere vermeende belastingparadijs, Nederland, concludeerde de Algemene Rekenkamer deze week nog dat het land die titel niet verdient. Toch blijft de wet er overeind die bedrijven toelaat om geen taksen te betalen op rente en royalty's.Gevolg: algemene berusting.

Of toch niet? Onderzoekers die zich bezig houden met het spanningsveld tussen ethiek en economie zijn naar eigen zeggen optimistischer dan een paar jaar geleden. "Vroeger passeerde dit soort zaken inderdaad veel sneller", meent hoofddocent financiële ethiek Aloy Soppe van de Erasmus School of Law in Rotterdam. "Maar geen groter godsgeschenk dan de crisis om moraliteit en financiën te proberen verzoenen. We pikken dit niet langer. En dat begint de wetgever ook te beseffen." Die wetgever heeft de voorbije jaren inderdaad niet stilgezeten, zij het met wisselend succes. De Amerikaanse fiscus is er de facto in geslaagd om het Zwitserse bankgeheim open te breken en zowel de Europese Commissie als de OESO, de club van rijke industrielanden, hebben initiatieven op touw gezet om verdachte fiscale constructies of wetgevingen aan te pakken.

Starbucks

Landen die al te gretig dingen naar de gunst van multinationals voelen zich dus hoe langer hoe meer in het verdomhoekje geduwd. Net als diezelfde multinationals. Alleen al vanuit pr-oogpunt zijn onthullingen zoals Lux Leaks een kleine nachtmerrie. Toen twee jaar geleden bleek dat de Amerikaanse koffieketen Starbucks amper belasting betaalde in Groot-Brittannië, dwong de dreiging van een publieke boycot het bedrijf tot het ophoesten van extra miljoenen aan de Britse fiscus.

"Er is wel een trend bij bedrijven om transparant op te lijsten wat ze verdienen en hoeveel belastingen ze waar betalen, zoals het Noorse oliebedrijf Statoil al een tijdje doet", weet Xavier Baeten van de Vlerick Management School. "Maar het blijft een werk van lange adem. Heel wat financiële directeurs krijgen als target om de belastingsdruk van het bedrijf te verlagen. En als ik mijn studenten vraag of belastingsontwijking aanvaardbaar is, antwoord 90 procent positief."

"Natuurlijk zal Lux Leaks na verloop van tijd weer naar ons achterhoofd verdwijnen", zegt Antoon Vandevelde van het Centrum voor Economie en Ethiek (KUL). "Alleen zal het nooit echt verdwijnen. En kan dezelfde verontwaardiging bij een volgend schandaal opnieuw geactiveerd worden. Tot we de excessen eruit krijgen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234