Zaterdag 18/09/2021

Portret

Wie is Xavier Dolan, de Canadese wonderboy van de filmwereld?

Xavier Dolan:
Xavier Dolan: "Cinema ís stijl, punt."Beeld ISOPIX

Weinig regisseurs zijn tegelijk zo getalenteerd en zo irritant als Xavier Dolan. De Canadees leverde met 'Mommy' alweer een pareltje af, zijn vijfde langspeelfilm in evenveel jaren. Nog maar 25 en al bedolven onder de filmprijzen. Op zoek naar de ziel van een enfant terrible.

"Kus mijn narcistische reet!" Aan het woord: Xavier Dolan, enfant terrible van de Canadese cinema, tegen een journalist van The New York Times. Na een screening van zijn film 'Tom à la ferme' had die laatste het aangedurfd Dolan te bekritiseren omdat hij zichzelf wel erg vaak in beeld bracht.

Want hadden we het al gezegd? Op zijn vijfentwintigste - een leeftijd waarop wij ons vooral bezighielden met tooghangen - heeft Dolan niet alleen vijf gelauwerde langspelers op zijn naam, hij speelde ook nog eens de hoofdrol in drie ervan.

In de Canadese pers staat hij te boek als 'de Mick Jagger van Cannes', 'de it-regisseur van Québec' en ook wel 'een gloeiende eikel'. Kijk niet verder dan de oppervlakte en je ziet het bastaardkind van James Dean (met die geaffecteerde bad boy-look) en zijn held Gus Van Sant (met de holebithematiek in zijn films, zijn fascinatie voor jongerencultuur en de gestileerde tracking shots). Tijd dus om er eens een extra laagje af te pulken: hierzo Xavier Dolan zoals wij hem kennen.

null Beeld ISOPIX
Beeld ISOPIX

Arty farty

"Ik ben een wezen van excessen", zo stelt Dolan zichzelf voor, en wij zijn geneigd hem meteen te geloven. Sinds 2009 maakte hij bijna één film per jaar. Alleen in 2011 kneep hij er even tussenuit, om dan in 2012 wel meteen met een klepper van godbetert drie uur af te komen. Toen de productiemaatschappij van Brad Pitt met hem wilde samenwerken, belde hij drie weken niet terug, om bij het uiteindelijke contact apestoned aan de telefoon te hangen: een samenwerking kwam er nooit.

Ondertussen acteerde hij ook nog eens in een tiental producties én verzorgde hij en passant de montage, het scenario en de kostuums (!) van zijn eigen films. Hij werkt niet alleen snel, zijn werk is ook van een bijna vermoeiende intensiteit, met felle kleuren, foute mode en gestileerde beeldkaders. Zelfs zijn acteerstijl is hyper: "Ik hou van Bill Murray, maar als iedereen zou spelen zoals hij in 'Broken Flowers', dan zou het snel saai worden, niet? Laat mij maar actéren!"

Eén item op zijn cv valt dubbel op: het stemmenwerk dat hij deed voor de gedubde versies van enkele tientallen Hollywoodfilms. Franstaligen herkennen hem misschien als Ron Weasley in de 'Harry Potter'-films of als Taylor Lautner in de 'Twilight'-franchise. En dat voor een kerel die al te vaak een buitensporig hoog arty farty-gehalte wordt aangewreven.

Pretentie

Dat Dolan pretentieus is, daar is iets van aan: wanneer hij spreekt, komt er een zekere air over hem en vroeger, toen hij nog een kraaiennest van een kapsel had, draaide hij graag langzaam met zijn handen door z'n haren - ze moesten maar eens te netjes gaan liggen.

Goed, dat moet je een vers van de levensschool der puberteit afgestudeerde snotaap dan maar vergeven: zijn meningen over kunst zijn immers best interessant en hij weet iets van cinema - "Ik ben geen filmnerd", zei hij enkele jaren geleden nog, maar dat beweren enkel ware filmnerds.

En hij bekijkt alles graag, ook popcornvertier en oude klassiekers. Het verschil tussen Europese en Amerikaanse cinema ziet hij zo: "Europeanen willen cinema met een grote c maken. Amerikanen willen gewoon verhalen vertellen. Ze zijn er dan ook steengoed in." Niet toevallig is 'Titanic' voor hem een even grote inspiratiebron als pakweg 'Louis Malle'. Hoge of lage kunst, het is hem allemaal eender: "De Franse nouvelle vague, waarmee ze me zo graag vergelijken, is hetzelfde als Hollywood: de ene film is geniaal, de andere shit."

null Beeld Toronto Star via Getty Images
Beeld Toronto Star via Getty Images

Er wordt hem soms kwalijk genomen dat zijn films lege hulzen zijn, videoclips waarop hij de hipste muziek - al gebruikt hij even graag Céline Dion als The Knife - en de mooiste Instagramfilters zet. Het woord 'popart' valt weleens. Hij pareert die kritiek bondig: "Cinema ís stijl, punt." De verhalen die hij in al zijn films - van 'J'ai tué ma mère' tot 'Mommy', net nog ingezonden voor de Oscars - vertelt, zijn tegelijk afstandelijk en intens persoonlijk.

Zo was debuut 'J'ai tué ma mère' een afrekening met zijn moeder - over haar wil hij het in interviews nooit hebben, maar het is duidelijk nog een issue - terwijl het epische 'Laurence Anyways' ging over genderproblematiek.

Die laatste won overigens de Queer Palm in Cannes, een prijs waar Dolan geenszins blij mee was. "De film gaat over zijn wie je bent, hoegenaamd niét over 'anders' zijn. En dat is net wat zo'n queer-prijs zegt. Dat je anders bent, dat je gedoemd bent om maar in een selecte gemeenschap te worden bekeken." Hij voegde er nog fijntjes aan toe. "We hebben toch ook geen joodse films of films voor zwarten? Waarom is holebi dan wel een subgenre in de dvd-winkel?" Kijk, hij heeft wel degelijk iets te zeggen.

Het spreekt voor Dolan dat er op zijn vijfentwintig al zoveel over hem te vertellen valt. Zo zijn er nog zijn entertainende quotes ("Ryan Gosling is de zoveelste hottie voor intellectuelen"), zijn doorsijpelende onzekerheid ("recensenten slaan me om de oren met zulke obscure referenties dat ik vaak moet liegen dat ik bepaalde films wel gezien heb") en zijn excentrieke muzieksmaak (Tiësto! Stromae!).

Tarantinootje

Hij zal voor velen altijd wel een rotirritante figuur blijven; het gerucht doet de ronde dat 'Drive'-regisseur Nicolas Winding Refn in de recentste Cannes-jury al zijn gewicht in de schaal gooide om ervoor te zorgen dat Dolan de Gouden Palm zeker niet zou krijgen. Maar hij heeft de - alweer - onhebbelijke neiging het laatste woord te hebben; zoals Brad Pitt die in de allerlaatste seconden van 'Inglourious Basterds' het publiek aankijkt en zegt: "I think this just might be my masterpiece."

Dolan doet in de trailer van 'Mommy' ook zo'n Tarantinootje: wanneer één personage beweert dat "liefde niemand kan redden", draait fetisjactrice Anne Dorval zich theatraal om en snoeft: "De sceptici zullen ongelijk krijgen." Over de liefde, over cinema, maar ook - vooral - over Xavier Dolan.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234