Vrijdag 07/10/2022

PortretRishi Sunak

Wie is Rishi Sunak, de grootste kanshebber om Boris Johnson op te volgen als Brits premier?

'Ready for Rishi' is de campagneslogan van de ex-minister van Financiën. Beeld AP
'Ready for Rishi' is de campagneslogan van de ex-minister van Financiën.Beeld AP

In het Verenigd Koninkrijk duiden de Conservatieve parlementsleden dezer dagen de laatste kandidaten aan die zullen uitvechten wie de nieuwe partijvoorzitter wordt en Boris Johnson opvolgt als premier. Rishi Sunak, de ex-minister van Financiën, is favoriet. Maar is zijn partij klaar om een migrantenkleinzoon te omarmen?

Maarten Rabaey

“Laat ik je een verhaal vertellen, over een jonge vrouw die een leven geleden aan boord stapte van een vliegtuig met als enige bagage haar hoop op een beter leven en de liefde voor haar familie. Deze jonge vrouw kwam naar Groot-Brittannië, waar ze een baan vond en een jaar lang spaarde zodat haar man en kinderen haar konden volgen. Een van deze kinderen was mijn moeder, vijftien toen. Ze studeerde hard en werd apotheker. Ze ontmoette mijn vader, een huisarts, en ze vestigden zich in Southampton. Daar begon mijn verhaal. Familie is alles voor mij! Zij gaven mij opportuniteiten. Ik ging in de politiek zodat iedereen dezelfde mogelijkheden kan hebben, zodat ze hun kinderen een betere toekomst kunnen geven.”

Met een brede glimlach vertelt Rishi Sunak (42) in zijn campagnefilmpje ‘de Britse droom’ van zijn gezin. Vandaag is de kleinzoon van hardwerkende Indiase immigranten, die voor hun vertrek in Oost-Afrika woonden, een van de laatste favorieten om als nieuwe partijvoorzitter van de Britse Conservatieven op 5 september ontslagnemend premier Boris Johnson op te volgen.

Sunak, hier tussen ondertussen ook voormalig minister van Gezondheid Sajid Javid en Brits premier Boris Johnson in betere tijden. Beeld AP
Sunak, hier tussen ondertussen ook voormalig minister van Gezondheid Sajid Javid en Brits premier Boris Johnson in betere tijden.Beeld AP

Sunak luidde begin juli de val van de Britse regering in door op te stappen als minister van Financiën, nadat Johnson onder vuur lag in een zoveelste partijschandaal. In zijn ontslagbrief verwees Sunak ook naar ‘fundamentele meningsverschillen’ met Johnson, die een belastingverlaging eiste.

Sunak had als financiënminister de belastingen verhoogd om het land te schragen tegen brexit, de covidpandemie en de energie- en koopkrachtcrisis door de Oekraïne-oorlog. Hij zei deze week pas te willen praten over lagere belastingen − die alle andere kandidaten nu beloven − als de huidige inflatie onder controle is gebracht. “Confronteren we dit moment met eerlijkheid, ernst en vastberadenheid of vertellen we onszelf sussende sprookjes die ons vandaag beter doen voelen maar onze kinderen slechter in de toekomst?”, zegt hij.

Maar is zijn Conservatieve partij en het land ‘Ready for Rishi’, zoals zijn campagneslogan luidt? Daar is nog niet iedereen van overtuigd. Sunaks grootste nadeel is zijn verwevenheid met de laatste regering. Zoals Paul Johnson, directeur van het gezaghebbende Institute for Fiscal Studies, opmerkte over drie jaar begrotingen onder Boris: “Zowat alles wat fout kon lopen, liep fout.”

Perceptieprobleem

Sunak geeft zijn tegenstanders ook munitie door zijn verleden. Nog maar net was zijn wervende campagnefilmpje uit of tegenstanders plaatsten een BBC-fragment uit 2001 online waarin hij zich als jonge snaak arrogant opstelt in een documentaire over de nieuwe Britse middenklasse. “Ik heb vrienden die aristocratisch zijn, ik heb vrienden die tot de opperklasse behoren, ik heb vrienden uit de arbeidersklasse… nee, geen arbeidersklasse”, corrigeert hij zich hoofdschuddend. Dit soort uitspraken kan hem nu zuur opbreken in de partijafdelingen van noordelijke working class-districten die Johnson bij de vorige verkiezingen van Labour afsnoepte.

In de tijd van die uitspraak was de jonge Rishi nog student filosofie, politiek en economie aan het Lincoln College van Oxford, waarna hij met succes een MBA haalde aan Stanford University (Californië) dankzij een Fulbright-studiebeurs van de Amerikaanse overheid.

In Stanford ontmoette hij ook zijn huidige echtgenote, Akshata Murty. Zij is de dochter van N.R. Narayana Murthy, een miljardair die de Indiase technologiegigant Infosys oprichtte. Door zijn huwelijk werd Sunak meteen een van de rijkste Britten, met een geschat fortuin van 730 miljoen pond (ruim 865 miljoen euro). Een deel daarvan verdiende Sunak zelf, door te werken voor de investeringsbank Goldman Sachs en als manager voor hefboomfondsen. Pas in 2015 stapte hij in de politiek, toen hij in Richmond (Yorkshire) verkozen werd als parlementslid (op een ‘veilige zetel’ die lang in handen was van oud-kopstuk William Hague). In de tweede regering van Theresa May zette hij zijn eerste bescheiden stapjes in de uitvoerende macht als vicestaatssecretaris voor Lokale Overheid, maar na haar val steunde hij resoluut Johnson. Door de nu gewraakte premier werd hij beloond met een post als staatssecretaris voor Financiën, net onder Sajid Javid. Na diens ontslag als financiënminister in februari 2020 volgde Sunak hem op.

Het grootste perceptieprobleem waarmee Sunak vandaag te maken heeft is de recente ophef over het fortuin van zijn echtgenote Akshata. In april kwam aan het licht dat zij tot 20 miljoen pond belastingen zou hebben ontweken door de zogeheten ‘non-dom status’, omdat ze door haar Indiase nationaliteit een adres heeft in haar moederland. Zodoende kan ze jaarlijks tegen veel gunstiger belastingtarieven een reusachtig dividend ontvangen voor haar aandelen in Infosys. Vorig jaar ging het om 11,6 miljoen pond. De voorbije zeven en een half jaar streek ze een totaal bedrag van maar liefst 54,5 miljoen pond op. Ze regelde vroeger haar zaken via het belastingparadijs Mauritius.

Onder de huidige wetgeving wordt Murty pas gedomicilieerd en belastingplichtig in het VK als ze vijftien jaar in het VK woont, in haar geval in 2030. Voor oppositiepartij Labour is dit “nog maar eens een voorbeeld waarom de Tories denken dat er één regel is voor hen, en een andere voor al de rest”.

Het is makkelijke munitie voor zijn tegenkandidaten, die deze week Sunaks pleidooi voor tijdelijk hogere belastingen contrasteren met de worsteling van veel Britten om hun energiefactuur te betalen.

null Beeld AP
Beeld AP

‘Kalme intelligentie’

Desondanks geniet Sunak steun van enkele Conservatieve zwaargewichten. Zo noemde ex-financiënminister Kenneth Clarke hem in het BBC-duidingsprogramma Newsnight de beste kandidaat omwille van zijn realistische opstelling, terwijl de anderen volgens hem populistische beloftes maken over belastingverlagingen tijdens een economische recessie. Sunak krijgt nu ook de steun van Dominic Raab en Grant Shapps, die zijn eigen kandidatuur liet vallen.

Zelfs de links-liberale krant The Guardian gunt de ex-minister van Financiën het voordeel van de twijfel. “Sunak blijft de enige kandidaat die competentie toonde in een van de zwaarste overheidsfuncties”, schreef columnist Simon Jenkins. “Zijn openhartigheid en gebrek aan ontwijkende clichés tijdens openbare optredens waren een verademing. Zijn laatste dagen bij de schatkist toonden hem onvermurwbaar in het afwegen van de behoeften voor de openbare uitgaven tegenover de gevaren van tekorten en schulden. Hij vocht tegen Johnsons pleidooi voor belastingverlagingen, in diens poging om zijn persoonlijke politieke overleven te begunstigen. De kalme intelligentie van Sunak is op dit moment hard nodig in de Britse politiek. Zijn rivalen zijn in vergelijking met hem een politieke leegte.”

Volgens Jenkins is Sunak ook de kandidaat die de oppositie de meeste zorgen inboezemt, omdat uit peilingen blijkt dat hij het van alle kandidaten het best doet onder het brede Britse publiek. “Labour bidt dat de Tory’s niet Sunak gaan verkiezen.”

Daar is ook een andere reden voor. Zoals columniste Suzanne Moore in The Spectator opmerkte is de leiding van de Britse socialisten ondanks alle progressieve beleidsverklaringen over migratie nog altijd witter dan wit. De Conservatieven daarentegen pakten deze week in de eerste sneuvelronde uit met het meest diverse én vrouwelijke platform aan kandidaten ooit in de Britse politiek, van Sunak tot Javid, van Suella Braverman tot Kemi Badenoch, van buitenlandminister Liz Truss tot handelsminister Penny Mordaunt (die het volgens peilingen goed doet onder de gewone partijleden). Moore: “Ik kook liever mijn eigen hoofd dan Tory te stemmen, maar links heeft daar een probleem. We kunnen dit zelfs structureel racisme en ingebouwde misogynie noemen.”

Tegelijk stipt Moore ook de dubbelzinnige houding aan van Conservatieven met migratiewortels tegenover migratie, zoals Sunak. “Als we over immigratie en brexit spreken, dan weten we dat veel immigranten van de tweede generatie tijdens het EU-referendum Leave stemden (ook Sunak, red.). Nee, ze waren niet blij met Roemenen en Litouwers die diensten en woningen gebruikten die zij als hun verdienste beschouwden.”

null Beeld REUTERS
Beeld REUTERS

Sunak werd er deze week ook fijntjes aan herinnerd dat hij als kabinetslid het bikkelharde migratiebeleid steunde van Johnsons hard-rechtse minister van Binnenlandse zaken Priti Patel, die mensen zonder papieren wil uitwijzen naar derde landen in Afrika.

Op sociale media wordt door zijn tegenstanders dan ook cynisch de draak gestoken met Sunaks positieve campagnefilmpje over migratie. “Laat ik je een verhaal vertellen over een jonge vrouw die op een vliegtuig stapte op zoek naar een beter leven…”, parafraseren ze hem. “Deze jonge vrouw is nu in het Brook House detentiecentrum, waar ze wacht op haar uitwijzing naar Rwanda.”

Hoe de Conservatieve parlementariërs en basisleden Sunaks verhaal en ministerschap afwegen, zien we de komende weken.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234