Zaterdag 24/08/2019

Reportage

Wie IS ontvlucht, wacht de galg

Strijders van Islamitische Staat paraderend door de straten van Mosoel. (Archiefbeeld) Beeld ap

Door de aanhoudende bombardementen van de coalitie vluchten aanhangers van Islamitische Staat van Raqqa in Syrië naar Mosoel in Irak. Maar ook daar lijken de hoogtijdagen van IS voorbij. De steun is weg.

Nu IS in het nauw gedreven wordt en Koerden de voornaamste aanvoerroute naar Mosoel hebben doorgesneden, krijgen inwoners het daar paradoxaal genoeg iets beter. "De laatste tijd worden er veel minder mensen onthoofd", zegt Seif (23), een vluchteling uit de stad die zijn tante in Mosoel geregeld spreekt. "IS probeert de achtergebleven bevolking te vriend te houden."

De Koerden hebben in Irak de een groot deel van de snelweg tussen Mosul en Raqqa veroverd, en de internationale coalitie bombardeert IS-bolwerk Raqqa onophoudelijk. Via zandweggetjes in de woestijn van Irak vluchten leiders van IS met hun families nu naar Mosoel. Maar daar staat hen geen warm welkom te wachten.

Iraakse strijders tijdens een actie tegen IS ten noorden van Baiji, 17 oktober. Beeld AFP

Populariteit aangetast

Vluchtelingen uit de stad die contact hebben met achtergebleven familieleden, zeggen dat daar het besef doordringt dat de hoogtijdagen van IS voorbij zijn. Veel mensen proberen Mosoel te verlaten. Ruim een jaar van bruut geweld, schaarste, stijgende prijzen en aanhoudende bombardementen hebben de relatieve populariteit van IS aardig aangetast, zo blijkt uit een rondgang langs een half dozijn vluchtelingen. En niet alleen bewoners van Mosoel willen weg; ook IS-leden pakken steeds vaker hun biezen.

In Baharka, een vluchtelingenkamp nabij de Iraaks-Koerdische hoofdstad Erbil, zitten zo'n 500 inwoners van Mosoel te wachten op de dag dat IS verslagen wordt. De meeste mensen hier werkten vroeger voor leger, politie of overheid in Mosoel, staan daarom op de dodenlijst van IS en sloegen bij hun inval in juni vorig jaar direct op de vlucht.

Mohammed, een 25-jarige taxichauffeur, hield het nog bijna een jaar vol onder IS. Totdat IS aanklopte bij het huis van zijn neef, een gevluchte militair, en zei: als hij niet terugkomt en zich overgeeft, gaat zijn gezin eraan. Mohammed ontfermde zich over de familie en wist met hen na een barre tocht veiligheid in Koerdisch Irak te bereiken. Daarbij moest hij zich een weg door alle IS-checkpoints liegen, want IS heeft van Mosoel een gevangenis gemaakt.

"Ze gebruiken de bevolking als menselijk schild", zegt Mohammed. "IS weet heel goed dat als de burgers er niet waren, de coalitie de stad plat zou gooien."

"De zorgen over een leegloop zijn zo groot, dat IS nu alle reizen uit Mosoel verboden heeft. Wie betrapt wordt op vluchten, wacht de galg. Wie weg wil, moet IS'ers omkopen of met behulp van een smokkelaar tussen de controles doorglippen."

Geen elektriciteit

In een poging het defaitisme tegen te gaan, sloot IS eerder dit jaar zelfs een week lang de elektriciteit af, zodat Mosoels inwoners op tv niet konden zien dat Iraakse pro-regeringsmilities en legertroepen de terreurgroep hadden verdreven uit de strategisch gelegen stad Baji.

Maar ook zonder Baji was de elektriciteit al vaker uit dan aan. Brandstof is schaars, medische zorg is er nauwelijks, voedselprijzen zijn het afgelopen jaar enorm gestegen. En dan zijn er nog de draconische regels en strafmaatregelen van IS. Vrouwen mogen alleen hun ogen onbedekt laten, roken is verboden, mannen moeten een baard laten staan - een beleid dat het moeilijk moet maken voor aanvallende troepen om burgers van IS-leden te onderscheiden. Antwoord op overtredingen zijn lijfstraffen of de dood, en IS ruimt tegenstand meedogenloos uit de weg.

Aanvankelijk gaven veel inwoners van Mosoel IS het voordeel van de twijfel. De bevolking is grotendeels soennitisch, en tien jaar discriminatie door de regering onder sjiitisch beleid had hun vertrouwen in Bagdad tot het nulpunt doen dalen. IS beloofde een herstel.

Met name de havenots grepen hun kans, zegt de 30-jarige Sabhaan: "Sluit je aan bij IS, en je krijgt het huis van een gevluchte militair of christen, een salaris, macht. Ze waren verblind. Maar dat zijn de eersten die nu vertrekken; ze snappen dat ze er geweest zijn als Mosoel straks valt."

Voor wie een hekel heeft aan IS, is het allemaal hoopvol nieuws, maar dat wil niet zeggen dat het laatste uur voor de groep geslagen heeft. Grote vraag blijft nog altijd: wie moet de inname van Mosoel op haar rekening nemen? "De VS", zegt Mohammed. "Zij hebben de technologie en kennis", zegt Sabhaan. "IS is zwakker dan je denkt, een modern leger walst er zo overheen."

Beeld AP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden