Dinsdag 22/06/2021

Wie is nog bang voor Madame Eliane?

Ooit was iedereen bang voor Madame Eliane. In de jaren tachtig vervalste de vriendin van PS-minister Guy Mathot vrolijk cheques van miljoenen dollars, niets leek haar te kunnen deren. Wie aan Eliane Van Vreckom raakte, kreeg een telefoontje: 'We maken u kapot.' Ook Gery Van Exem kreeg er eentje. 'En ik mag zeggen: ik bén geruïneerd. Niet in de verre jaren tachtig, maar nu.' door Douglas De Coninck

Vijftien jaar geleden googelden we elkaar nog niet zo. Eliane Van Vreckom? De naam zei Gery Van Exem (63) niks. Hij was ex-gemeenteraadslid in Mechelen, actief in het vluchtelingenwerk en voorzitter van de vzw EBA, die humanitaire hulp verleende aan enkele kinderziekenhuizen in de Oekraïne. "We zamelden tweedehandse medische apparatuur, medicijnen en kleren in en brachten dat naar ginder.

"Ik ontmoette haar via een kennis. Ze had een dochter die paardreed en was op zoek naar verse springpaarden. Wij kenden in Oekraïne een man met een paardenfokkerij, die na de val van de Sovjet-Unie aan het verkommeren was. Hij had een paar paarden staan met een Britse stamboom, topkwaliteit. Mij zeiden die namen niks, Van Vreckom was enthousiast. Ze beloofde haar invloedrijke vrienden aan te spreken om donaties te doen voor onze vzw. Van die donaties hebben we nooit wat gezien. Geen erg, het was op zich al fijn dat we die man in contact konden brengen met een rijke dame. We boekten een extra ticket voor onze volgende reis: zij mee naar Oekraïne."

Het gezelschap vertrekt op 5 oktober 1993. Twee weken later keert Van Vreckom naar België terug als trotse eigenares van eerst vijf en uiteindelijk zeven springpaarden. In natura te betalen: 1 Lada per paard. Daarna lopen de versies uit elkaar. Van Vreckom beklaagt er zich over dat de paarden niet zo hoog kunnen springen als was beloofd. Van Exem vindt het niet kunnen dat zij, eens terug, op automarkten tweedehandse Lada's begint op te kopen. "Oké, het stond niet letterlijk in het contract, maar het was de bedoeling dat het nieuwe Lada's zouden zijn. Wat kostte een nieuwe Lada? Alleen in Oekraïne had je nog mensen die ermee wilden rijden."

Er ontstaat ruzie over de hotelfactuur, de kosten voor het paardentransport, over zowat alles. Van Vreckom eist dat de vzw haar vergoedt voor "geleden schade". No way, zegt Van Exem: "Wij deden aan humanitaire hulp. Springpaarden vielen daar een beetje buiten." De ruzie escaleert en aan het eind zegt Van Vreckom: "Ik maak u kapot."

Van Exem: "In Oekraïne had ze me overdonderd met verhalen over politici met wie ze ooit naar bed was gegaan en 'altijd kon bellen'. Ze beweerde overal connecties te hebben. Ik dacht: jaja."

Elgus. Zo heette de bar die Eliane Van Vreckom midden jaren zeventig uitbaatte in Maastricht, net over de grens. Met de 'el' van Eliane en de 'gus' van Gustaf Kreuder, haar Duitse vennoot. De bar had een séparé voor de meer gegoede klanten. Daar leerde ze Guy Mathot kennen, in 1977 minister van Openbare Werken, en later vicepremier en minister van Begroting voor de PS. Onder zijn bewind boekte het begrotingstekort het daarna nooit meer geëvenaarde record van 12,9 procent. Mathot sprak toen historische woorden: "Het begrotingstekort is er vanzelf gekomen en zal dus ook vanzelf weer verdwijnen."

Geen Belgische politicus kwam zo vaak in opspraak als de tot zijn dood in 2005 binnen zijn eigen partij "maffieus" genoemde Mathot. Een geschenk van 10 miljard frank aan enkele vastgoedtycoons in de Brusselse Noordwijk. De verdoken aankoop van BMW's op kosten van zijn kabinet. Een restaurantrekening van 2 miljoen frank. Misbruik van overheidsgeld bij de aanleg van het circuit van Francorchamps. En, tot slot, zijn ontslag na zijn ministeriële comeback in de nasleep van het Agustaschandaal.

Madame Eliane hoorde erbij, als de whiskygeur op de ministerraden met Mathot. In 1978 werd ze zijn "vriendin". Zwart-witfoto's in vergeelde archiefmappen laten een leuke blondine zien, die op 1 meivieringen tussen de PS-kopstukken opduikt, nu eens arm in arm met Mathot, dan weer verse maatjes in de mond van André Cools mikkend.

In 1982 dient een notaris uit Merelbeke een klacht in tegen haar, omdat ze hem voor 10 miljoen frank een vals schilderij verkocht van Jeroen Bosch. In 1984 is er de Feluyaffaire: een internationale zwendel omtrent de overname van een olieraffinaderij. De overnemers blijken fraudeurs die bij de Generale Bank vertrouwen hoopten te wekken met tien valse cheques van 10 miljoen dollar. Een eerste wordt onderschept in Genève. Ze blijkt door Van Vreckom te zijn gemaakt op de schrijfmachine van Mathot. "Ze is toen eerst nog aan ons kunnen ontsnappen door zich te verstoppen in de autokoffer van Mathot", herinnert een toenmalige speurder zich. "Ik zie zijn parlementair onschendbare Citroën CX nog voor onze neus wegrijden."

Van Vreckom wordt uiteindelijk toch gearresteerd, verdwijnt voor een jaar in de gevangenis en ziet zich eind 1989 veroordeeld tot vier jaar cel. Daarvan moet ze geen dag zitten. Binnen de kortste keren verleent koning Boudewijn haar genade. Van Vreckom, zo wordt gezegd, had overal connecties.

Dat wist Gery Van Exem allemaal dus niet. "Ze is, heb ik achteraf gezien, in januari 1994 begonnen met het indienen van klachten: eerst bij de rijkswacht in Vilvoorde, later bij de cel-Cools (die het onderzoek voerde naar de moord op PS-topman André Cools, DDC). De gekste dingen. Ik had zogezegd de kas van het OCMW van Vilvoorde gestolen. De voorzitter en de secretaris werden verhoord. Ze vielen compleet uit de lucht. Het stapelde zich op, het bleef maar doorgaan."

Krantenbericht, begin 1997: "Het parket in Gent heeft maatschappelijk assistent Gery Van Exem aangehouden op verdenking van oplichting en valsheid in geschrifte." Van Exem, stond er, zou asielzoekers hebben opgelicht met nepverblijfsattesten en zich schuldig hebben gemaakt aan "pedofiele praktijken".

Van Exem: "Leuk, om met zoiets in de krant in volle Dutrouxcrisis in de gevangenis te belanden. Ik heb tachtig dagen in voorarrest gezeten in Gent. Ik ben er doodziek uit gekomen. Ik was mijn job kwijt, de vzw elke geloofwaardigheid. Onze projecten in Oekraïne vielen stil, de juridische strijd die volgde, heeft me geruïneerd."

Van Exem is nooit vervolgd voor pedofilie. Het enige wat tegen hem pleitte en keer op keer de verlenging van zijn aanhoudingsmandaat wettigde, was een acht pagina's lange aangifte, afgelegd door Eliane Van Vreckom op 24 februari 1997. Ze heeft het over de reis naar Oekraïne, waar ze aan de zijde van ene Olga Barsova, een tolk, de absolute horror zegt te hebben meegemaakt.

Eliane Van Vreckom (in haar verhoor): "Ik was getuige van het feit dat Gery Van Exem aanwezig was in een zaal waar verschillende kinderen lagen. Hij deed in mijn aanwezigheid en van Olga spontaan zijn broek naar beneden en liet zich bevredigen door kinderen. Terwijl hij zich liet bevredigen, nam hij een baby van enkele maanden in de armen. Een kind nam het geslachtsdeel van Van Exem in de mond. Er waren kinderen bij die verbrand waren. Bij één kindje kwamen de darmen uit de buik. Ik zag daar veel flessen wodka staan. Ik zag dat Van Exem kinderen van enkele maanden wodka in de mond goot. Ik heb toen van Olga vernomen dat Van Exem dagelijks deze seksuele handelingen stelde."

Gery Van Exem: "En dat alles in een ziekenhuis in het zicht van artsen en verplegend personeel? En die mensen zouden dat allemaal hebben laten gebeuren? Ik zeg tegen die speurder: 'Ik moet hier toch niet echt op reageren?' Hij werd boos: 'We spreken hier wel over Madame Eliane, een beetje respect!' Die speurder is de vader van een senator van Open Vld. Gaandeweg werd me duidelijk hoe een hele groep mensen onder druk werd gezet om mij van al het mogelijke te beschuldigen. En dat voor een paar stomme paarden. Ik vraag me af wat ze met je doen als je hen echt kwaad berokkent.

"De rechtszaak sleepte tien jaar aan, je hele leven draait op de duur alleen nog daarrond. Ik ontmoette die notaris van die Jeroen Bosch, en een deurwaarder uit Schaarbeek met wie Van Vreckom ooit een relatie had en in wiens villa ze tot vandaag woont. Beide mannen verloren miljoenen en lachten me zowat uit toen ik zei dat ik me niet zou laten doen."

Het strafdossier laat zien hoe onder meer een toenmalige kabinetsmedewerker bij minister van Landbouw Karel Pinxten de deuren van justitie platloopt met verhalen over de monsterlijke daden die Van Exem in Oekraïne zou hebben gepleegd. Ook de zoon van de burgemeester van Lennik spaart kosten noch moeite.

In het dossier zit een brief van een ex-topfunctionaris van de Dienst Vreemdelingenzaken die zijn beklag doet over hoe de Brusselse gerechtelijke politie dagenlang de hele dienst kwam ondervragen, zoekend naar bewijzen van fraude tegen Van Exem en uiteindelijk bij gebrek daaraan ambtenaren onder druk zette om een fictieve verklaring à charge af te leggen.

"Van Exem stond bij ons bekend als een maatschappelijk assistent die vocht voor zijn dossiers", zegt de functionaris. "Hij deed veel meer voor hen dan de meeste advocaten. Wij werden tureluurs van hem, hij belde elke dag. Maar hij deed niks onwettigs. Bekeken vanuit het oogpunt van de asielzoeker was het ver zoeken naar meer gemotiveerde juridische bijstand."

Gery Van Exem: "Na een tijdje ga je alles lezen over de oude affaires van Mathot en Van Vreckom. Je denkt de hele tijd: de jaren tachtig, politieke prehistorie. Mijn verhaal speelt zich af van 1997 tot een jaar of drie geleden. Het blééf duren. Twee keer hing Mathot zelf aan de lijn: 'We maken u kapot.' (zucht) Altijd weer nieuwe manoeuvres, altijd nieuwe mensen die, blind voor elke logica, bleven voortgaan op de orders van Madame Eliane. Wat kon er nu simpeler zijn dan die Olga Barsova op te sporen of de mensen van dat kinderziekenhuis te vragen wat er allemaal van aan was? Dat is uiteindelijk gebeurd, nadat ik daar lang om had gesmeekt. Al wat ze konden zeggen, was dat de hen destijds als potentiële mecenas voorgespiegelde Van Vreckom nooit een stap in hun ziekenhuis had gezet en - ik citeer - 'deze mevrouw ziek moet zijn om dit allemaal te verzinnen'."

Van Exem moest wachten tot 17 september 2004, tot het Gentse hof van beroep hem vrijsprak van alle 51 aanklachten die zich in de loop der jaren tegen hem hadden opgestapeld. Hij sleepte prompt Van Vreckom en drie medestanders voor de rechter. Op 31 mei 2007 verwees de Gentse Kamer van Inbeschuldigingstelling het viertal naar de correctionele rechtbank, waar de debatten gisterochtend werden ingeleid. Met een oeverloos gevit over verjaringstermijnen, kwalificatie en ontvankelijkheid. Van Vreckom stuurde haar kat. Een vonnis is aangekondigd voor 14 december.

"Ik verwacht niet zoveel", zegt Van Exem. "Spreekt het hof veroordelingen uit voor laster, dan gaan die mensen in beroep en zijn we over drie jaar nog bezig. Er is tien jaar uit mijn leven gehapt. Van het bestaan dat ik had - reizen, collega, werken met vluchtelingen - schiet niks over. Ik woon nu in Antwerpen in een flatje, leefde lange tijd van het OCMW. Ik was 53 toen dit begon, ik ben nu 63. De verloren jaren krijg ik niet terug. Ik wil enkel dat de waarheid op een dag de vorm krijgt van een gerechtelijke waarheid."

Een poging tot het bekomen van een wederwoord bij de nu 59-jarige Eliane Van Vreckom strandt aan het stalen tuinhek voor de villa in Lennik. Ze is "in vergadering", heet het eerst, dan komt haar persoonlijke woordvoerder naar buiten. Hij heeft een mededeling in drie punten over te brengen. Of we daar dan ook akte van willen nemen:

1. Mevrouw Van Vreckom voelt zich momenteel ziek.

2 De heer Van Exem Gery is "een stuk crapuul".

3. Het zou mevrouw Van Vreckom ten zeerste behagen als we dan nu zouden beschikken.

Je denkt de hele tijd: de jaren tachtig, politieke prehistorie. Mijn verhaal speelt zich af van 1997 tot een jaar of drie geleden. Het blééf duren. Twee keer hing Mathot zelf nog aan de lijn: 'We maken u kapot'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234