Maandag 19/04/2021

Portret

Wie is Mokhtar Belmokhtar, de terrorist gedood door de VS?

Mokhtar Belmokhtar eist in januari 2013 de aanslag op een gasveld in Algerije op in een videoboodschap. Beeld AFP
Mokhtar Belmokhtar eist in januari 2013 de aanslag op een gasveld in Algerije op in een videoboodschap.Beeld AFP

Het Amerikaanse leger heeft bij een aanval dit weekend de terroristenleider Mokhtar Belmokhtar gedood in Libië, zegt de erkende Libische regering. De VS erkennen de aanval, maar het Pentagon bevestigt zijn dood (nog) niet. Toen de terrorist in januari 2013 een bloedige aanslag pleegde op een gasveld in het Algerijnse Amenas, waarbij 37 buitenlanders omkwamen, schreven we dit portret van de 'gangster-islamist'.

De bloedige gijzeling van de gasinstallatie in oostelijk Algerije werd begin 2013 opgeëist door de 'Katiba des Moulathamine', of 'zij die met bloed tekenen' - de militie van Mokhtar Belmokhtar, die soms het alias Khaled Aboul Abbas gebruikt.

Het tijdstip en de motivatie van de aanval door de militie van de eenogige krijgsheer was een wraakactie voor de Franse aanval op islamistische militanten in Mali. Pas eind 2012 scheurde krijgsheer Belmokhtar zich nog af van de Noord-Afrikaanse terreurcoalitie al-Qaida in de Maghreb (AQIM) om in Mali te gaan samenwerken met de 'Mouvement pour l'unicité et le djihad en Afrique de l'Ouest' (Mujao), een islamistische beweging die in het oosten van Mali het gebied in en rond de stad Gao controleert. Belmokhtar kondigde zijn nieuwe alliantie begin december 2012 aan in een video, waarin hij voor het eerst ongemaskerd verscheen. Gewapend met een Kalasjnikov kondigde hij de breuk aan met AQMI en de oprichting van zijn nieuwe brigade, die volgens waarnemers uit minstens twee- tot driehonderd goedgetrainde militanten bestaat.

Belmokhtar was meer dan twee decennia actief als islamistische strijder. In 1972 geboren in Ghardaïa, een historische en heilige stad in het hart van de M'zabvallei in de Algerijnse Sahara, kreeg hij het islamisme als kind met de pap ingelepeld. In 1991 volgde hij zoals zovele werkloze jongeren de lokroep van de gewapende islamisten die in Algerije de wapens opnemen tegen de - door militairen gedomineerde - regering die de verkiezingsoverwinning van het Islamitisch Heilsfront (FIS) annuleerden.

Bonte coalitie

Volgens een video die hij zelf in 2007 postte kreeg Belmokhtar dat jaar nog een gevechtstraining in Afghanistan. In 1993 dook hij op aan de zijde van de beruchte Groupe islamique armé (GIA), die naast talrijke bloedbaden in eigen land ook aanslagen zal plegen op de metro in Parijs. Nog later stond hij mee aan de wieg van de Groupe salafiste pour la prédication et le combat (GSPC), die zich na het einde van de Algerijnse vuile oorlog in 2002, die honderdduizenden doden eiste, over alle Sahellanden zou verspreiden.

De GSPC groeide uit tot een bonte coalitie van rondzwervende islamistische milities. Na de aanslagen van 11 september 2001 herdoopten ze zichzelf tot 'al-Qaida in de Maghreb' - een merknaam om hun tegenstanders angst in te boezemen en om banden te smeden met al-Qaida in Afghanistan en Pakistan. Toch zou AQIM altijd meer een coalitie van rondtrekkende roversbendes zijn dan een politieke terreurbeweging.

Mokhtar Belmokhtar. Beeld AFP
Mokhtar Belmokhtar.Beeld AFP

'Mister Marlboro'

Zo hielden Belmokhtar en zijn twee bataljons zich op de grens met Mali vooral actief met georganiseerde misdaad om zichzelf te financieren. In ruil voor losgeld (en niet in naam van Allah) kidnapten ze toeristen - onder meer 32 Europeanen in 2003; 2 Oostenrijkers in 2008 en 2 Canadezen in 2009. De Algerijnse justitie veroordeelde hem ook tot levenslang voor de moord op tien grenswachten in 2007. Belmokhtar had zich dan al ontpopt tot een van de belangrijkste 'jihadistische gangsters' van de Sahara. Hij handelde in wapens en smokkelde sigaretten, wat hem onder de lokale bevolking de bijnaam 'Mister Marlboro' opleverde. Het lucratiefst werd zijn betrokkenheid in trafiek van allerlei vluchtende migranten en Latijns-Amerikaanse drugs, die beiden via de oude karavaanroutes door de Sahara van West- naar Noord- en Oost-Afrika werden gesmokkeld. Als kind van de Sahara was hij zijn mogelijke achtervolgers in de zandduinen telkens te snel af. De Franse inlichtingendiensten noemden hem 'De ongrijpbare'.

Toen in oktober 2011 de Libische leider Moammar Khadaffi werd gedood als orgelpunt van een bloedige rebellie in zijn land vonden talrijke wapens uit dat conflict hun weg door de Sahel. Krijgsheer Belmokhtar speelde een sleutelrol in de smokkel en smeedde banden met Toearegs en islamisten die in de woestijn van Noord-Mali met de wapens een offensief planden om zich af te scheiden van het West-Afrikaanse zuiden. Toen ze hun plan in de lente van 2012 succesvol ten uitvoer brachten stapte Belmokhtar mee in hun alliantie. De krijgsheer zag zijn kans schoon om zich los te maken van AQIM, met wie hij steeds meer in onmin leefde over de opbrengsten van zijn gangsteractiviteiten.

null Beeld AFP
Beeld AFP

Keuze respecteren

Belmokhtar vestigde zich in de 'nieuwe islamistische Toeareg-staat' in het noorden van Mali, waar hij strategisch Toeareg-vrouwen huwde en deel ging uitmaken van het bestuur in Gao. "Men moet de keuze respecteren van de Azawad-volkeren om op hun gronden de sharia toe te passen", zei hij eind november 2012 in een interview met de Mauritaanse krant Al-Akhbar. "Elk land dat nu zou proberen om tussenbeide te komen zal beschouwd worden als een onderdrukker, een agressor die een moslimvolk aanvalt dat de sharia op zijn grondgebied toepast."

Toen een internationale coalitie onder leiding van de Fransen zijn nieuwe rijk binnenviel liet hij zijn brigade terugslaan met de gijzelingsactie op de Algerijnse gasinstallatie. Dat leerde hij in zijn zandwoestijn van de schorpioen, die bij bedreiging onverhoeds en bijna blind indringers aanvalt - met als grootste risico er zelf fataal door te verzwakken.

Update

In maart van dit jaar eiste Mokhtar met zijn jihadistische groepering nog een bloedige aanslag op in Mali. Bij een schietpartij in een restaurant in Bamako vielen toen vijf doden, onder wie een Belg en een Fransman.

In een audioboodschap liet de groepering weten dat de aanslag gepleegd werd "om het beledigen en bespotten van onze profeet door het Westen te wreken en onze broer Ahmed Tilemsi". Die werd door het Franse leger in december van vorig jaar omgebracht.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234