Zaterdag 04/07/2020

PortretPresidentsverkiezingen VS

Wie is Joe Biden, de Democratische uitdager van Trump?

Portet Joe Biden door de ogen van illustrator Gijs Kast.Beeld Gijs Kast

Over tweehonderd dagen weet Joe Biden of hij dan eindelijk president van Amerika is. Wie wil weten wie hij is, gaat het best naar de stadjes Scranton en Wilmington.

Joe Biden laat zijn verleden graag beginnen in Scranton, Pennsylvania, een mijnwerkersstadje van waaruit ooit lange treinen met antraciet naar de steden aan de oostkust vertrokken. Electric City werd het genoemd, omdat er in 1886 voor het eerst een trolley rondreed.

Aan het eind van die lijn werd op 20 november 1942 Joe geboren, eerste zoon van een katholieke Ierse fa­milie. Drie generaties Biden woonden samen in een houten huis op een heuvel met uitzicht op het lager gelegen deel van de stad. Aan deze plek zou Biden later zijn arbeidersverleden ontlenen, hoewel zijn vader toen al geregeld met een privévliegtuigje naar de bergen vloog om op herten en beren te jagen.

Als je nu op de deur van dat lichtblauwe huis klopt, doet Anne Kearns open, een gepensioneerde docent die hier al een halve eeuw woont. Twaalf jaar geleden deed ze zo ook voor het eerst open voor een man die ze alleen van tv kende.

Het was in 2008 dat Biden voor het eerst aanklopte bij zijn geboortehuis. Hij besefte dat dit een prachtige plek is om een verkiezingscampagne af te trappen, toen als running mate van Barack Obama.

Sindsdien is hij de ‘scrappy kid uit Scranton’ die ‘tegen alle verwachtingen in’ opklom tot succesvol senator. Het blauweboordenkarakter van het stadje was precies wat Biden en Obama in 2008 goed konden gebruiken om sleutelstaat Pennsylvania achter zich te krijgen.

Joe Biden is, na de opgave van Bernie Sanders, eindelijk de Democratische presidentskandidaat geworden. Hij probeerde het al in 1988 en 2008. Bij zijn derde poging lijkt kleurloosheid zijn kracht te zijn, althans in de voorverkiezingen. Hij strijdt voor ‘de ziel van Amerika’, zo stond op zijn tourbus. De zalen werden er niet voller door. Onuitgesproken als hij is, heeft hij weinig te zeggen over de toekomst. Hij brengt vooral zijn verleden mee.

Oudste president?

Biden is de man die al een halve eeuw in de politiek zit en, na in 1972 als een van de jongste senators aller tijden te zijn gekozen, nu de oudste president van Amerika hoopt te worden. Vijftig jaar politieke ervaring heeft hij – en vijftig jaar politieke geschiedenis sleept hij met zich mee.

Hij heeft gestemd over zaken als het schoolbusvervoer van zwarte en witte kinderen om rassensegregatie tegen te gaan (tegen); over strengere celstraffen voor – meestal zwarte – crackgebruikers dan voor – meestal witte – poedercocaïnegebruikers (voor); over fiscale voordelen en deregulering van banken (voor); over het homohuwelijk (tegen); over de benoeming van Clarence Thomas als opperrechter ondanks Anita Hills aantijgingen van seksueel misbruik (voor); en over de Irakoorlog (voor).

Al waren die keuzes toen niet uitzonderlijk, Biden is nu wel een van de weinige politici die zich ervoor moet verantwoorden. Zelfs Donald Trump, die met grote advertenties pleitte voor de doodstraf voor een stel onschuldige zwarte jongens, kan met zijn voorzichtige hervorming van het strafrechtstelsel nog positief afsteken tegen het verleden van zijn Democratische tegenstrever.

Het betekent niet dat Biden in die oude keuzes gelooft; hij is met zijn tijd mee veranderd. Nu is hij voor rassengelijkheid, voor rechtvaardiger strafrecht, voor het homohuwelijk en heeft hij gezegd dat hij ‘iets had moeten doen’ om Anita Hill ‘de hoorzitting te geven die ze verdiende’.

Naast die politieke ballast heeft hij manieren uit een andere eeuw. “Natuurlijk omhelzen we elkaar”, zegt Kearns, en ze wijst op een foto in een plakboek. “In Washington lachen ze daarom, maar dat is hoe we dat altijd doen in Scranton.”

Ongepaste aanrakingen

Biden komt uit een joviaal verleden, waarin aanrakingen niet direct handtastelijkheden zijn. Hij omhelst, kust, aait, snuffelt, pakt mensen bij de nek en bij de schouders, raakt met zijn voorhoofd een ander voorhoofd. Jarenlang liet iedereen die bij hem in de buurt kwam zich dat welgevallen. Biden, zo staat in zijn biografie te lezen, is altijd een ladies’ man geweest, een knappe en charmante jongen die wegkwam met gebaren die zowel begroeting als versierpoging konden zijn.

Het afgelopen jaar hebben zich acht vrouwen gemeld die dat minder prettig vonden. Een van hen, Tara Reade, zei vorig jaar tegen een krant in Californië dat Biden haar weleens ongepast had aangeraakt, met een vinger in haar nek, toen ze in 1993 voor zijn Senaatsteam werkte.

Vorige maand werd dat verhaal nog ernstiger en zei ze dat Biden met zijn hand onder haar rok was gegaan en haar met zijn vingers had gepenetreerd, in een gang van het Senaatsgebouw.

The New York Times publiceerde afgelopen week een uitgebreid onderzoeksverhaal over de beschuldigingen, en sprak één vriendin die het verhaal destijds van Reade had gehoord, maar kon verder geen aanwijzingen vinden. Team-Biden ontkent ten stelligste.

Biden heeft zich vorig jaar voor zijn gedrag in het algemeen verontschuldigd, zonder zich echt te verontschuldigen. “Sociale normen veranderen”, zei hij in een campagnefilmpje. “Ik heb het door.” Maar daaraan voegde hij toe niet te veel te veranderen. “Ik zal altijd blijven geloven dat regeren – en leven in het algemeen – gaat over verbinden.”

Zo ging dat in Scranton.

Even buiten het centrum van Wilmington, in de staat Delaware, in een wijk met dichtgetimmerde huizen, ligt een parkje. Oude mannen roken een sigaretje aan een vermolmde picknicktafel. Ernaast, uit een andere wereld, staat een lichtblauw wedstrijdzwembad. ‘Joseph R. Biden Aquatic Center’ staat erop. Hier is Joe Biden groot geworden.

Biden & the gang

Er wordt nogal gegniffeld om Bidens anekdotes, zeker als hij drie halve herinneringen samensmeedt tot een niet zo waargebeurd verhaal. Maar de belevenissen van Biden de badmeester berusten wel degelijk op waarheid. Hier, in dit parkje, in een wijk die begin jaren 1960 werd volgestopt met zwarte gezinnen, ging Biden als witte tiener toezicht houden op het openluchtgeplons.

Biden woonde in een wit voorstadje van Wilmington, zo’n wijk met aangeharkte gazons rond de bungalows en mannen met even aangeharkt haar. Hij wist niets van zwarte Amerikanen en wilde daar verandering in brengen. Later zou hij schrijven dat hij nooit zo veel had geleerd over wat mensen verdeelt en samenbrengt als in dat bad.

Toen Biden vorig jaar vertelde hoe hij als badmeester na sluitingstijd werd opgewacht door ene Corn Pop, een bendeleider die door Biden was beledigd en uit het bad gezet, werd dat als een verzinsel afgedaan. Zeker toen Biden vertelde dat Pop hem met een scheermes had bedreigd. Maar ze legden het bij en Biden genoot de rest van de zomer bescherming van de gang. Het leek iets te veel op een slechte film, maar The Washington Post zocht het uit en kwam uit bij de zus van Corn Pop, die in werkelijkheid William Morris bleek te heten. Alles was waar, vertelde zij.

De mannen aan de picknicktafels zijn pas halfweg de jaren 60 in de wijk komen wonen, zeggen ze, en hebben Biden niet als badmeester meegemaakt. Ze kennen hem vooral van de strenge three strikes out-wetten, die veel zwarte mannen voor lange tijd achter de tralies hebben gezet. Biden speelde daarbij als voorzitter van de juridische Senaatscommissie een belangrijke rol. “Toch ga ik op hem stemmen”, zegt Robert Johnson. “Joe Biden is van hier, en hij heeft zich hier bewezen.”

Biden omhelst, kust, aait, snuffelt, pakt mensen bij de nek en bij de schouders, raakt met zijn voorhoofd een ander voorhoofd. Hier met voormalig first lady Michelle Obama.Beeld EPA

Ritselaar

De progressieve senator Bernie Sanders kreeg tijdens zijn campagne vaak het compliment dat hij zo rechtlijnig is. Joe Biden krijgt dat compliment niet vaak, omdat hij inhoudelijk geen vergezichten heeft. Maar ook voor hem geldt een rode draad: sinds zijn eerste Senaatscampagne heeft hij besloten dat met iedereen valt samen te werken. Het bracht hem samen met een zwarte bendeleider, maar ook met de witte racistische collega Strom Thurmond, voor wie Biden in 2013 nog een grafrede hield.

Connecties zijn voor Biden belangrijker dan de inhoud: toen Sanders deze week zijn steun betuigde aan Biden, beloofde die dat hij zijn programma in progressieve zin zal aanpassen.

Biden is in Wilmington de ritselaar geworden. Als senator voor Delaware die in de jaren 1970 een gunstig belastingklimaat voor kredietkaartmaatschappijen schiep, verbond Biden zich voor decennia aan de financiële sector. Kredietkaartuitgever MBNA uit Wilmington werd Bidens belangrijkste donateur. Het bedrijf lobbyde voor nieuwe faillissementswetgeving, zodat particulieren moeilijker aan hun kredietkaartschulden konden ontsnappen – Biden hielp eraan mee. De wet kwam er in 2005.

Senator Elizabeth Warren was fel tegen, en noemde de wet een van de redenen waarom zo veel Amerikanen met flinke schulden zitten. Maar vorige week zei ze dat ze zal toestemmen als Biden haar als running mate vraagt.

Bidens zoon Hunter had overigens een baan bij MBNA – een verdachte driehoeksverhouding die zich later zou herhalen toen Hunter een baan kreeg bij het Oekraïense energiebedrijf Burisma.

Die relatie zou de aanleiding worden voor een ingewikkelde operatie van president Donald Trump om zijn politieke rivaal verdacht te maken, een kwestie die heeft geleid tot de impeachment (en vrijspraak) van Trump, maar die ook nog als een zwaard van Damocles boven Biden hangt.

We zijn een clan, zegt Biden over zijn familie. De tragiek is dat die aan stukken werd gescheurd toen zijn eerste vrouw Neilia en hun drie kinderen in 1972 op een kruispunt door een vrachtwagen werden geschept. Neilia en baby Naomi overleefden het niet. Vader Joe, die een maand later werd geïnstalleerd als senator, zou altijd met de trein blijven pendelen om ’s avonds bij zijn kinderen te kunnen zijn.

Zijn zoon Beau overleed in 2015 aan een hersen­tumor. Vader Joe heeft hem op zijn sterfbed beloofd dat hij actief zou blijven.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234