Zondag 13/06/2021

Wie is (er bang van) Julian Assange?

Het energiekeThe Fifth Estate, dat voor een deel in België werd opgenomen, trekt vandaag Film Fest Gent op gang. De journalistieke thriller ontsluiert de figuur van de opgejaagde en zonderlinge Julian Assange (WikiLeaks).

Voor wie niet mee zou zijn, WikiLeaks is de organisatie achter de website waarop sinds 2006 klokkenluiders dankzij een ingenieuze encryptie geclassificeerde informatie kunnen lekken zonder hun identiteit prijs te geven. Het zorgde in 2010 tot de reuzenlek van 91.000 documenten over de oorlog in Afghanistan, 400.000 documenten over de oorlog in Irak en 251.287 berichten van diplomatieke missies over heel de wereld. Daarbij gaf Bradley Manning zijn identiteit wel zelf prijs, alsook die van Adrian Lemo, de hacker die hem hielp, iets waar Assange mogelijk niet op gerekend had.

Assange wordt achternagezeten door allerhande autoriteiten, onder meer voor een vermeende verkrachtingszaak in Zweden. Op die zaak gaatThe Fifth Estateniet dieper in. Wel zie je hoe een paranoïde Assange uit de handen van de Amerikaanse veiligheidsdiensten wil blijven door geen vast domicilie te houden en voortdurend rond te reizen.

Falende media

Hoe begin je aan een verhaal dat nog geen einde kent? Scenarist Josh Singer (The West Wing) baseerde zich op de boekenWikiLeaksvan journalisten vanThe GuardianenInside WikiLeaksvan Daniel Domscheit-Berg. Tijdens zijn research mocht Singer het gaan uitleggen bij de FBI en werd zijn computer gehackt en binnenstebuiten gekeerd. Hij en regisseur Bill Condon (Gods and Monsters,Kinsey) maakten vanThe Fifth Estateeen thriller over hoe een anonieme hackersbeweging uitgroeit tot een wereldspeler, die niets minder dan een bypass betekent voor de falende klassieke media. Die zijn te log in het internettijdperk, gebonden door industriële belangen en lijken soms mee te heulen met depowers that be. Kan de burgerjournalistiek van WikiLeaks werkelijk de vijfde macht zijn die alle andere ter verantwoording roept? "Geen twee mensen hebben daarover dezelfde mening", zegt Condon. "Zelfs de insiders bij WikiLeaks niet. Ik heb dus geen pro of contra willen innemen, maar een hoe en waarom gebracht van wat WikiLeaks heeft gerealiseerd. We laten verschillende standpunten aan bod komen en werpen vragen op zodat je zelf je conclusies kan trekken."

Centraal inThe Fifth Estatestaat de vriendschap tussen Assange en Domscheit-Berg. Dat is een vroege bewonderaar van Assange die er uiteindelijk de brui aan geeft omdat hij zijn idealen en zijn vriendschap verraden ziet. Maar de film biedt inderdaad een verscheidenheid aan perspectieven. Dat van Domscheit-Berg in de eerste plaats, maar ook dat van de VS-diplomaten van wie het werk in gevaar werd gebracht door de revelaties van Manning, dat van de journalisten die met Assange samenwerkten en dat van Assange zelf die absolute vrijheid van informatie claimt en beweert dat hij het slachtoffer is van lastercampagnes.

Assange wilde niet meewerken aanThe Fifth Estate, maar hoofdrolspeler Cumberbatch kreeg hem wel aan het mailen. Cumberbatch: "Ja, we hebben elkaar op een gegeven moment gemaild. Wat hij precies heeft geschreven, blijft tussen mij en hem, maar het is geen geheim om te zeggen dat hij het niet leuk vond dat deze film gemaakt werd. Ik heb hem tegengesproken en uitgelegd waarom ik dacht dat het toch een positieve zaak was. Nee, ik vind hem geen held. Ik heb een mens neergezet met zijn fouten, maar ook met respect voor wat hij betekent."

Cumberbatch wist niet waaraan hij begon toen hij zich moest onderdompelen in de wereld van een man die 30 miljoen keer gegoogeld is, over wiens activiteiten meerdere boeken zijn geschreven en die toch een mysterieman blijft. Cumberbatch: "Assange gaf de wereld volgens mij wel degelijk iets wat zij nodig had. Ik ben in dit verhaal gestapt zonder echt een mening te hebben. Ik wist er zelfs niet zo veel over toen we aan de film begonnen. Ik heb me op zoveel mogelijk indirect bronmateriaal verlaten - niet alleen op zijn biografie - om te trachten een driedimensionaal karakter te verkrijgen. Ik wilde alleszins verder gaan dan wat de meeste mensen over hem weten. Dat is op niet veel meer gebaseerd dan wat neerbuigende krantenkoppen. We mogen niet vergeten wat hij met WikiLeaks heeft teweeggebracht. Zijn manier om autoriteit en de autoriteiten in vraag te stellen heeft onze kijk op de wereld veranderd."

Of Assange ook gelijk heeft om rücksichtslos gevoelige informatie prijs te geven en mogelijk mensen in gevaar te brengen, zo ver willen Cumberbatch of Condon niet gaan. Dat er een lijn getrokken moet worden tussen privacy en transparantie, tussen veiligheid en vrijheid, lijkt een antwoord datThe Fifth Estatewel biedt. De vraag waarmee de film op een debat aanstuurt, is waar we die lijn trekken. En vooral, wie die lijn moet trekken.

The Fifth Estateverschijnt op 4/12 in de zalen. Je kanThe Fifth Estatebekijken op het filmfestival van Gent www.filmfestival.be.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234