Woensdag 04/08/2021

Wie is er bang van blote acteurs?

theater

in het buitenland is het een uitzondering, in nederland en vlaanderen is naakt op de scène zowat de regel

Naakt in een toneelstuk, in Nederland - maar ook in Vlaanderen - is het eerder regel dan uitzondering. Althans bij de toonaangevende makers van modern toneel. Bloot is altijd extreem, zegt de Vlaamse 'inwijkeling' Ivo van Hove. Maar liever geen sportschooltypes, aldus collega Theu Boermans, die een ander soort esthetiek voorstaat. Een Nederlandse - of Vlaamse for that matter - acteur die niet uit de kleren wil, zou nauwelijks emplooi hebben.

Amsterdam / de Volkskrant

Hein Janssen

'There will be some nudity on stage.' Zo staat het in het programmaboekje van de voorstelling The Graduate, die nu al ruim een jaar met veel succes te zien is in het Londense West End. Dames en heren, wees gewaarschuwd, er zal enig naakt te zien zijn. Die naaktscène in The Graduate bestaat uit het gestileerd laten vallen van een badjas waarna heel gevoileerd, in een David Hamilton-achtige setting, het lichaam van Kathleen Turner te voorschijn komt. Onder het publiek en in de Engelse pers was de blote Turner wekenlang onderwerp van gesprek. Pas op: bloot!, in Nederland en Vlaanderen zou er geen beginnen aan zijn.

Naaktloperij op het toneel is in de lage landen meer regel dan uitzondering. Een greep uit de voorstellingen van afgelopen jaar waarin prominent bloot te zien was: Woyzeck, Ruigoord I en II, Neverland, Driestuiversopera, Lulu, Ajax, True Love, Amlett, Jean Julie et Christine. En ook in het nog maar net begonnen seizoen zijn alweer de nodige acteurs en actrices uit de kleren gegaan: een bloot meisje in Les Liaisons Dangereuses, een blote koning in De koning sterft, een blote vader in het incestdrama Asem en een blote kont in Hoofd zonder wereld van 't Barre Land.

Niet alleen in Engeland, ook in Duitsland is naakt in het theater een uitzondering. Moet daar een acteur per se, om welke reden dan ook, zonder kleren op, dan doet hij meestal alsof in een strak zittend, vleeskleurig latexpak, desnoods met aangenaaide piemel. Een Nederlandse acteur die niet uit de kleren wil, zou nauwelijks emplooi hebben, als hij tenminste aan het werk wil bij regisseurs als Ivo van Hove, Johan Simons, Theu Boermans, Gerardjan Rijnders en Dirk Tanghe. Dat zijn de makers van het spraakmakende theater, waarin onder klassieke en nieuwe theaterteksten een geheel eigen handtekening wordt gezet.

Johan Simons laat hoofdrolspeler Bert Luppes een avond lang bloot spelen in Büchners klassieker Woyzeck. In True Love van Toneelgroep Amsterdam (naar een 'moderne' tekst van Charles Mee) laat Ivo van Hove een orgie aan seksuele perversiteiten zien met voornamelijk naakte spelers, waarbij Roeland Fernhout en passant op zijn intiemste plek wordt ingesmeerd met een slagroomtaart. En ook Lulu, die arme Lulu, toont haar bare lichaam in het gelijknamige stuk onder regie van Theu Boermans. Volgens Boermans is bloot bij hem nooit bedoeld als seksueel opwindend. "Gespierde jongemannen rechtstreeks van de sportschool, dat leidt alleen maar af van de tekst. Ik laat liever een lijf zien dat niet zo mooi is, een ander soort esthetiek, zoals de foto's die Rineke Dijkstra heeft gemaakt van vrouwen net na de bevalling."

Lulu (Halina Reijn) roept mededogen op, geen erotische spanning, zoals zij daar staat in een ijskoude, tl-achtige omgeving. Haar blootheid is niet esthetisch zoals die van Kathleen Turner in The Graduate. De vrije Nederlandse mentaliteit, de open geest op de theateropleidingen en het bloeiende kleinezalencircuit waarin veel geëxperimenteerd wordt, noemt Theu Boermans als redenen voor het vele naakt in het Nederlandse theater. Dirk Tanghe ziet bloot vooral als een vorm van 'onbeschermd zijn'; zijn Tartuffe (Pieter Embrechts) beschikte indertijd over "een primaire seksualiteit, zijn naakte lichaam riep associaties op met Christus aan het kruis. Zoiets kun je niet laten zien met een doekje of een broekje."

Johan Simons vindt "geen kleren ook een vorm van kostumering", en de Vlaamse excentriekeling Jan Decorte ziet gewoon graag mooie meisjes op het toneel, zo liet hij zich vorige maand tijdens het Theaterfestival ontvallen. Kennelijk ziet hij ze het liefst naakt. Waarom anders danst Ofelia in Amlett minutenlang in haar blootje op een grote tafel terwijl Decorte zelf, als een Hamlet op leeftijd, toekijkt? De bedoeling werd tijdens de voorstelling maar niet duidelijk. Bloot om het bloot leidt maar af.

Toch is Decortes Ofelia vergelijkbaar met de jongen die Maarten Claeyssens speelt in True Love. Beiden zijn jong en mooi en hun naakt is bijna geposeerd. Maar in True Love klopt het volledig met de inhoud van het stuk, waarin een groepje randfiguren de verveling probeert te verdrijven en de seksuele fantasie op hol slaat.

Claeyssens: "Ik wist van tevoren dat Ivo zintuiglijk theater maakt en dat zoiets er dus in zat, ik ken zo'n beetje zijn schriftuur. Ik ging akkoord met zijn keuze, maar ik heb altijd gerepeteerd met onderbroek aan. Bloot lukt bij mij alleen als ik zeker ben van mijn rol en die zekerheid heb ik in True Love zo lang mogelijk uitgesteld."

Een van de meest opzienbarende blootscènes in het Nederlandse theater was de legendarische stoeipartij tussen Chris Nietvelt en Warre Borgmans in O'Neills Rijkemanshuis, in regie van Ivo van Hove. Een heftig fysieke confrontatie tussen twee naakte mensen, die op muziek van Bach minutenlang balanceren tussen worsteling en vrijpartij. Ivo van Hove: "Dat stuk ging over twee uitgebluste partners die in die bewuste scène hun relatie als het ware een doorstart proberen te geven. O'Neill schreef in zijn script 'kussen' voor, maar dat was in de jaren twintig en die kussen van toen zijn inmiddels iets anders geworden. "'We hebben in het repetitielokaal een lang traject moeten afwerken om tot dat resultaat te komen, zo heftig, zo fysiek dat het pijn doet. We hebben gerepeteerd op 'Rape Me' van Kurt Cobain, dat ik later heb vervangen door Bach." Chris Nietvelt: "Warre en ik noemden die scène 'het ballet van neuken in de ruimte'. Ik kende Warre heel goed, anders was het niet gelukt. Want je kunt nog zo lang repeteren en geïnspireerd raken door Kurt Cobain, er komt een moment dat die kleren uit moeten en dat zijn piemel tegen mijn borsten gaat bungelen. Ik was de schaamte toen al ver voorbij." De vriend van Chris Nietvelt kwam na afloop van de première de kleedkamer in en riep tegen haar tegenspeler: "Jongen, wat ben ik jaloers op je!"

Anders dan in de beeldende kunst of fotografie leidt bloot in het theater nauwelijks tot opschudding. Aanstootgevend of niet, het is niet aan de orde.

Ivo Van Hove: 'Voor mij is naakt heel extreem, ja. Ik ben katholiek, vergeet dat niet. In België zitten wij altijd achter de gordijnen'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234