Dinsdag 06/12/2022

Wie is die vrouw?Wax noemt de vrouw bij haar naamdoor Annelies VanbelleOdile Emery

Balthasar Klossowski de Rola (Balthus)Les beaux jours, olie op doek, 1944-1946Ze ligt langgerekt in een chaise longue. Daglicht valt aarzelend binnen op haar rechtergezichtshelft en haar ranke leden. In de spiegel bekijkt ze zelfbewust haar schaduwzijde. In een andere hoek van het schilderij knielt een man voor de open haard. Beiden lijken op te gaan in hun eigen bezigheid. Niets is minder waar. Want wat zich hier werkelijk afspeelt, is dit: het meisje, gespeend van de pudeur van een volwassen vrouw, en nauwelijks bewust van haar ontluikende seksualiteit, plaagt en verleidt. De man maakt het vuur aan als een soort surrogaathandeling. Het is ersatz voor dat wat niet mag: de al te prille vrouwenlust aanwakkeren. Vast van plan om zijn vingers niet te schroeien, grijpt hij zich vast aan de schouwmantel. Hij voert een gevecht tussen begeerte en zelfbeheersing. Het meisje is de zondeval, de man een wilde die ternauwernood is gedomesticeerd. Het schouwspel druipt van de ingehouden spanning. Er heerst een broeierige hitte die haast verstikkend is. In de cocon van deze kamer gebeurt dat wat het daglicht niet verdraagt.Les beaux jours is een werk van Balthus (1908-2001), de zwijgzame Franse schilder die vertikte zijn werk uit te leggen. Is de man aan de schouwmantel Balthus zelf, die zich weet in te tomen door kunst, die al zijn foute lust probeert te sublimeren? Was hij werkelijk die verguisde efebofiel, iets te hevig gelokt door en gelonkt naar lolita’s en ontluikende nimfen? Een stuk van het antwoord vinden we bij Odile Emery, die model stond voor Les Beaux jours. In een interview uit 1985 vertelt ze dat ze ongeveer veertien jaar was toen ze een onbekende man hoorde zeggen: “J’aimerai la peindre, celle-là!”Het oog van Balthus haperde aan haar toen ze met leeftijdgenootjes speelde bij gemeenschappelijke vrienden in Fribourg. Ze ging een drietal keer poseren bij Balthus thuis, de eerste keer met haar gouvernante als chaperonne, daarna alleen. Odile Emery, die zich naar eigen zeggen toen nog vooral bezighield met ‘touwtjespringen’, was erg geïmponeerd door die donkere, somber ogende man die mysterieus om haar heen draaide. Hij installeerde haar op de divan in een zeer gekunstelde houding, stopte haar slofjes toe in plaats van schoenen, en een spiegel. Daarop schoof hij haar jurk omhoog en maakte hij de halsuitsnijding ruimer. Ze voelde zich onbehaaglijk bij het stilzwijgende gebeuren en die vreemde gymnastiek. Eigenlijk wilde ze zo snel mogelijk naar huis.

Metaforisch

Odile Emery was deze episode uit haar jeugd totaal vergeten tot ze zoveel jaar geleden via een bevriend kunstenaar een catalogus in handen kreeg van een Balthusexpo in Beaubourg. Toen realiseerde ze zich pas dat die ‘Monsieur de Rola’ van destijds een heel bekende schilder was geworden. Haar portret laat zeker geen treffende gelijkenis zien, zegt ze. Herkenbaar is de morfologie van haar benen, handen, armen en haar hoge voorhoofd, maar meer ook niet. Ook het haardvuur en de heer waren er in werkelijkheid niet. Ze blijken geheel ontsproten te zijn aan de fantasie van Balthus, en daardoor des te metaforischer.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234