Donderdag 02/04/2020

Wie is Arthur Miller?

Arthur Miller? Is dat die lucky guy die...

... ooit getrouwd was met Marilyn Monroe? Inderdaad. Maar kunnen we het hier eerst een beetje over literatuur hebben? Dit is een serieuze krant.

Akkoord, akkoord. Kort lontje...

Oké, hier gaan we. Arthur Miller werd in 1915 geboren in New York, in een rijke Pools-Joodse familie. Zijn vader had een fabriek van vrouwenkleding en stelde 400 mensen tewerk. In 1929, bij de crash van Wall Street, verloor de familie hun fortuin. Miller ging studeren, werd journalist en ging schrijven voor een studentenblad. Toen zijn eerste toneelstuk meteen een succes werd, ging hij een opleiding toneelschrijven volgen.

In 1938 ging hij aan de slag bij het Federal Theater Project, een agentschap dat door de regering was gesticht om jobs te creëren in het theater. In 1938 werd het project stopgezet omdat de overheid vermoedde dat het vol communisten zat.

Was Miller dan een communist?

Hij had in elk geval linkse sympathieën. Hij zou ook een tijdje voor het tijdschrift van de Amerikaanse communistische partij geschreven hebben.

Dat kon je maar beter niet doen in de Verenigde Staten.

Inderdaad. In de jaren vijftig maakte het House Un-American Activities Committee van Joseph McCarthy jacht op vermeende communisten. Elia Kazan, de man die Arthur Millers bekende toneelstuk Death of a Salesman had gecreëerd, noemde namen van theatermensen die communistische sympathieën hadden. Miller, wiens naam niet genoemd werd, was woest en zou jarenlang niet meer met Kazan praten.

Is Miller dan ontsnapt aan de klauwen van die commissie?

Nee, niet echt. Toen hij in 1956 zijn paspoort wilde vernieuwen, werd hij gedagvaard door McCarthy. Hij kwam er getuigen over zijn eigen activiteiten, maar weigerde namen te noemen van medestanders. Dat leverde hem een boete op. Zijn paspoort werd ingetrokken en hij kwam op een zwarte lijst te staan. In 1958 werd die veroordeling wel ongedaan gemaakt.

En hoe zit dat dan met die Marilyn Monroe?

Miller was gehuwd met zijn jeugdliefde, Mary Slattery, maar in 1951 had hij een korte relatie met Monroe, die toen 25 was. In 1956 verliet hij Slattery en trouwde hij met de meest begeerde vrouw van die tijd. Hij schreef voor haar het script van The Misfits, maar tijdens de opnames van die film ging het mis. Monroe raakte totaal verslaafd en alcohol en pillen. In 1961 scheidde het paar. Anderhalf jaar later stierf Marilyn Monroe.

Is hij dan nog hertrouwd?

Jazeker. Met fotografe Inge Morath. Zij hadden een dochter en een zoon. Die laatste werd geboren met het syndroom van Down. Miller liet hem plaatsen in een instelling en wilde dat het kind verdween uit zijn leven. Zijn schoonzoon Daniel Day-Lewis slaagde er later toch in om het contact tussen vader en zoon te herstellen.

En ondertussen bleef hij schrijven.

Miller heeft enorm veel geschreven; vooral theater, essay en scenario's. Maar ook korte verhalen. Hij koos heel bewust voor het theater - Broadway dus - en niet voor film en Hollywood. Al op jonge leeftijd sloeg hij een aanbod van 20th Century Fox af om scenarist te worden.

In de hele wereld werd Miller bekend met zijn klassieke stukken: Death of a Salesman werd ook verfilmd met Dustin Hoffman in de hoofdrol. Het stuk zelf moet zo'n 750 keer gespeeld zijn in New York alleen al. In de Sovjet-Unie was zijn werk verboden omdat hij opkwam voor de dissidenten in dat land.

Miller bleef erg actief tot het einde van zijn leven. Zo schreef hij in 2004, een jaar voor zijn dood in februari 2005, nog het toneelstuk Finishing the Picture. Daarin voert hij een personage op dat geënt is op Agnes Barley.

Nooit van gehoord...

Agnes Barley is een kunstenares. Ze was 32 toen de 89-jarige Miller op haar verliefd werd. Zijn dochter Rebecca gooide Barley echter het huis uit. In elk geval, toen hij stierf aan de gevolgen van kanker, longontsteking en hartfalen, was Barley aan zijn zijde.

Mooi.

Je zegt het.

Nog een laatste bespiegeling?

Jazeker. Het is een schande dat Arthur Miller nooit de Nobelprijs kreeg. Hij was lange tijd in de running maar naar verluidt vondt het Nobelprijscomité de keuze "te evident".

Is hij dan écht zo goed?

Zijn theater heeft een grote eeuwigheidswaarde. Het is altijd schitterend geconstrueerd en het gáát over iets. Miller was een overtuigd antiracist die opkwam voor de rechten van minderheden, lang voor de jaren zestig. Hij doorgrondde ook het Amerikaanse kapitalistische systeem en leverde er scherp, maar ook diepmenselijk commentaar op. Dat is het thema van Death of a Salesman. Maar vooral The Crucible, een historisch drama over de heksenprocessen in Salem (VS), dat hij schreef ten tijde van McCarthy, is een universele aanklacht tegen vervolging van andersdenkenden. Ze zouden het een keertje in Guantánamo moeten spelen...

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234