Woensdag 16/06/2021

Wie haalt Rusland door het slijk?

Russische media zoeken een complot achter de beschuldigingen van fraude, corruptie en smeergeld.

Suzanna Jansen in Moskou

Een week lang hield Rusland zich angstvallig stil over de vermeende miljardenfraude via twee banken in New York. Corruptie in Rusland is niets nieuws. Pas nu de beschuldigingen zich uitbreiden naar het Kremlin, komen in Moskou de eerste reacties los.

De hele week al stapelen zich alarmerende berichten op over "mogelijk de grootste witwasaffaire ooit in de Verenigde Staten ontdekt". In het hart van het New Yorkse bankwezen zouden miljarden dollars aan Russisch geld, waaronder IMF-kredieten, op illegale wijze zijn doorgesluisd. Er gaat geen dag voorbij of er zijn nieuwe beschuldigingen. Toch lijkt het maar heel langzaam tot de Russen door te dringen dat het over hen gaat.

De melding vorige week dat de FBI een onderzoek is begonnen naar Russische rekeningen waarop 10 miljard dollar (380 miljard frank) crimineel geld zou zijn gewit, werd schouderophalend aangehoord. De reactie bleef lauw, ook toen bleek dat er twee medewerkers van de Bank of New York op non-actief waren gesteld, die, niet toevallig, getrouwd zijn met Russische zakenlui.

Pas op dinsdag kwam de eerste reactie, na een publicatie in de Wall Street Journal. Volgens die krant was ook 200 miljoen dollar (7,6 miljard frank) van een IMF-lening aan Rusland misbruikt. De Russische minister van Financiën Michaïl Kasjanov volstond met een ontkenning: elke dollar is volgens afspraak besteed, en zo is het ook gerapporteerd.

De dag erna, op woensdag, volgde de spectaculaire onthulling van de Italiaanse krant Corriere della Sera dat Jeltsin en zijn dochters Tatjana en Jelena in 1994 een miljoen dollar als 'zakgeld' hadden aangenomen van een Zwitsers bouwbedrijf, in ruil voor lucratieve renovatieopdrachten in het Kremlin. Dat geld zou via kredietkaarten zijn uitgegeven. Met name Jeltsins lievelingsdochter Tatjana had daar flink gebruik van gemaakt, door soms wel tienduizend dollar op een dag te spenderen.

De Russische media noch het publiek maakten er veel ophef over. Dat de kliek rond president Jeltsin, in de volksmond 'de familie' genoemd, door en door corrupt zou zijn, verbaast niemand meer. Vooral de 39-jarige Tatjana is daarom gehaat. De pers bericht regelmatig over het kasteeltje dat ze zou hebben laten bouwen, en over de dure Engelse kostschool waar haar 15-jarige zoon Boris naartoe gaat. Tatjana is wiskundige van beroep, maar werkt als haar vaders pr-adviseur.

Schoonzoon Viktor, getrouwd met Jeltsins oudste dochter Jelena, is als directeur van het staatsbedrijf Aeroflot ook al maanden in opspraak. Hij zou de valuta-inkomsten van de nationale luchtvaartmaatschappij via een obscuur bedrijfje in Zwitserland afromen. Ook van deze smeergeldaffaire raakte het land niet in rep en roer.

Maar het einde was nog niet in zicht. Op donderdag barstte een nog veel grotere bom. De Amerikaanse krant USA Today berichtte dat via de Bank of New York niet 10 maar 15 miljard dollar (575 miljard frank) zou zijn witgewassen, en wel in opdracht van Jeltsins regering. Twee derde van dat bedrag zou bestaan uit IMF-geld. Minstens vijf huidige of vroegere regeringsleden zouden worden onderzocht, inclusief Tatjana.

Het lijkt wel of de portee van de onthullingen maar niet tot Rusland wil doordringen: de fraudezaak kan de toekomstige IMF-kredieten torpederen. De eerstvolgende betaling van 640 miljoen dollar (24 miljard frank) wordt in september verwacht, maar dat stuit nu al op weerstand van het Amerikaans Congres.

Donderdagavond kon zelfs de staatsomroep RTR er niet meer omheen. In het staartje van het nieuws maakte de presentator melding van een "Amerikaans schandaal bij de Bank of New York". De enige band met Rusland was volgens hem dat een van de verdachte criminelen toevallig de Russische nationaliteit had. De nieuwslezer verzuimde te melden dat het Russisch openbaar ministerie die dag eindelijk een eigen onderzoek had aangekondigd. Openbaar aanklager Vladimir Oestinov verklaarde gisteren dat de veiligheidsdiensten hun medewerking zouden verlenen aan het onderzoek.

De kranten zoeken intussen naarstig naar een complot: wie zit hierachter, wie haalt Rusland door het slijk? Voor Izvestija is de situatie duidelijk: het gaat om een gecoördineerde campagne om de Russische leiders en daarmee het hele land in diskrediet te brengen. De liberale krant Segodnja schrijft dat Rusland het slachtoffer is geworden van de Amerikaanse verkiezingsstrijd. De Republikeinen gebruiken het witwasschandaal als munitie in de strijd om het presidentschap, omdat de Democratische vice-president Al Gore onvoldoende toezicht zou hebben gehouden op de IMF-leningen aan Rusland. "Is hij de hoeder van de Russische maffia?", vraagt Segodnja zich af.

Het einde van de fraudeput lijkt overigens nog niet in zicht. Een Amerikaans financieel expert betrokken bij het FBI-onderzoek naar de fraude liet gisteren optekenen: "Hoe meer we graven, hoe meer we vinden."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234