Zondag 05/12/2021

Antwerpen-Noord

Wie geld heeft, vlucht weg

null Beeld © Bob Van Mol
Beeld © Bob Van Mol

Antwerpen-Noord is en blijft de slechtste leerling van de stad. Geen burgemeester die dat rechtgetrokken krijgt. Is de multiculturele samenleving hier gedoemd om te falen? "Noord is een transitzone. Mensen klimmen op de sociale ladder en verhuizen dan."

"Voor hiphoppers is 2060 de coolste postcode die er is." Op een zonnige dag in Antwerpen-Noord is het best leuk vertoeven. Heel wat spelende kinderen op straat, drukte in de winkels van de Handelsstraat, kortom: volkse levendigheid. Maar achter die levendigheid schuilen slechte cijfers. Gisteren gaf De Tijd mee dat buitenlandse wijken in Antwerpen het in de statistieken opmerkelijk slechter doen dat de rest van de stad. Vooral Antwerpen-Noord kreeg het te verduren: 25,4 procent van de leerlingen in het secundair onderwijs kampt met minstens één jaar vertraging, tegenover 15,4 in de stad Antwerpen. De wijk telt 4,5 procent leegstand tegenover 0,5 gemiddeld in de andere wijken en zowel de werkloosheid als de leefloners zijn met minstens 10 procent meer dan elders.

null Beeld © Bob Van Mol
Beeld © Bob Van Mol

Terminal

Die cijfers lijken een slag in het gezicht van de vele organisaties die dagelijks de buurt te hulp schieten. "Er mag wel enige nuance aan de dag gelegd worden", zegt Ellen Van Doren. Van Doren werkt als medewerkster in het team arbeid van Samenlevingsopbouw, een organisatie aan het Willy Van Der Steenplein, gelegen in het hart van Antwerpen-Noord. Van Doren: "Je moet weten dat wij ons hier bevinden in een transitwijk. Buitenlanders komen hier terecht als zij naar Antwerpen afzakken en als zij hun zaakje op orde hebben, verhuizen zij naar een andere buurt. Zeker 90 procent van de handelaars in de Handelsstraat woont niet in Antwerpen-Noord. Zij zijn op de sociale ladder geklommen en wonen nu elders."

De terminal van Antwerpen, zo zou je Antwerpen-Noord kunnen noemen. Hoe dat komt? Omdat Antwerpen-Noord een broeihaard is van verschillende gemeenschappen. Van Doren: "Nieuwkomers spreken de taal niet en zoeken in de eerste plaats steun bij een gemeenschap die hen begrijpt. En dat vinden zij in deze buurt."

Antwerpen-Noord vervult ondanks zijn slechte cijfers dus wel degelijk een sociale functie. Natuurlijk kampt het met het grote nadeel dat het sociaal en financieel kapitaal steeds uit de wijk sijpelt. Dat verklaart meteen de slechte cijfers in de scholen. Van Doren: "Als de ouders geen Nederlands spreken, komt er sowieso 'achterstand' op het conto van het kind te staan. Daarbij valt het op dat kansrijke ouders uit de buurt hun kind elders school laten lopen."

Kansrijke ouders, ze bestaan trouwens in Antwerpen-Noord. De Tijd sprak over een witte vlucht: de kansrijke autochtoon die de wijk verlaat uit ellende. Het aantal autochtonen in Antwerpen-Noord is met de jaren inderdaad geslonken. Van 44,5 procent (2005) naar 40,9 (2010) naar 36,2 (2015). Van Doren: "Toch denk ik niet dat er sprake is van een witte vlucht. Oudere autochtonen verhuizen uit Antwerpen-Noord, maar jonge mensen niet. Dat blijkt uit onderzoek van Maarten Loopmans dat stelt dat jonge gezinnen net na het afstuderen hier komen wonen. Van het moment dat hun financiële situatie stijgt, of er kinderen bij komen, verhuizen zij wel, vaak naar de groene stadsrand." Kortom, weer die transit.

Van transit is er geen sprake in de cijfers, noch in de woorden van burgemeester Bart De Wever (N-VA). Hij heeft het over een collectief falen. Wij - met de nadruk op wij - zouden er niet in geslaagd zijn Antwerpen-Noord te redden. "Er is inderdaad te weinig gebeurd", geeft Van Doren toe. "Ik herinner me dat het eerste echte initiatief de bouw van de Permeke Bibliotheek was op De Coninckplein in 2005. De buurt werd altijd wel wat links gelaten. Aan de andere kant is Antwerpen-Noord historisch gezien altijd al een arme wijk geweest. Nu wonen er arme mensen van vreemde origine, decennia terug waren dat arme blanken. De buurt staat vol kleine arbeiderswoningen."

null Beeld RV
Beeld RV

Dweilen met de kraan open

Dat de armoede een historisch gegeven is, wil natuurlijk niet zeggen dat er niet aan gewerkt moet worden. Want Van Doren geeft toe dat het op vlak van armoede werkelijk dweilen is met de kraan open. Van Doren: "Hier komen mensen langs die vertellen dat zij nul euro op hun rekening hebben staan en geen eten thuis. Zulke personen dénken zelfs niet aan werk, maar aan een boterham voor hun kinderen."

Volgens haar ligt de oplossing bij het vereenvoudigen van de administratie voor kleinschalig ondernemen, een idee van Australische journalist Doug Saunders. De redenering: als men gemakkelijker een zaakje kan beginnen, klimt men sneller op de ladder en blijven zij weg van het OCMW. Nu is de administratieve rompslomp zelfs voor een autochtoon ingewikkeld, laat staan iemand die amper de taal machtig is.

Van Dorens collega Mohamed El Majjoudi vindt dat er vooral aan de perceptie gewerkt mag worden. "Mensen zijn tegenwoordig bang om postcode 2060 op hun cv te zetten", zegt hij. "Dat zijn effectief verhalen die wij te horen krijgen." 2060 heeft een stigma. "Er gebeuren nu ook positieve zaken. Probeer met de wagen op zaterdag of zondag maar eens de Handelsstraat te bereiken. Dat is onmogelijk, zo drukbezocht zijn de winkels."

Perceptie vindt Van Doren ook een zeer belangrijke kwestie. Van Doren: "De Chinese straat in Antwerpen maakt ook deel uit van Antwerpen-Noord, maar daar durven toeristen wel te komen. Men vindt het er charmant. Dat zegt men nooit over de Handelsstraat terwijl die straat ook een duidelijke identiteit heeft. De sociale cohesie is hier zeker niet klein. Mensen zitten hier 's avonds buiten op een stoel en in de zomer ruik je de barbecues in de straat." Maar die gezelligheid kan helaas niet gemeten worden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234