Vrijdag 09/12/2022

Kim Jong-nam

Wie gaf opdracht voor moord op halfbroer Kim Jong-un?

Agenten bewaken de poort van het ziekenhuis in Kuala Lumpur waar het lichaam van Kim Jong-nam ligt opgebaard. Beeld Getty Images
Agenten bewaken de poort van het ziekenhuis in Kuala Lumpur waar het lichaam van Kim Jong-nam ligt opgebaard.Beeld Getty Images

Wie zit er achter de spectaculaire moord op Kim Jong-nam, de halfbroer van de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un? Veel vingers in deze Aziatische whodunit wijzen naar de laatste, maar "dat staat helemaal niet vast". Kim Jong-nam was vooral "de verkeerde man op de verkeerde plek".

Fokke Obbema

Wie vermoordde afgelopen maandag de 46-jarige Noord-Koreaan Kim Jong-nam? En zeker zo belangrijk: wat was het motief? Zoals vaker bij een Noord-Koreaanse whodunit staan de antwoorden bol van de speculaties. Dus eerst maar de harde feiten. Er is een lijk, in de persoon van de oudste halfbroer van de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un. En er zijn twee vrouwelijke daders, aanvankelijk aangeduid als Noord-Koreaanse geheime agentes. Inmiddels staat vast dat een van hen Indonesisch is en de ander over een Vietnamees paspoort beschikt.

Afgelopen maandag blokkeerde een van hen in de vertrekhal van een Maleisisch vliegveld de doorgang van de Noord-Koreaan. Die kreeg meteen daarop een natte doek van achteren tegen zijn gezicht gedrukt door de andere vrouw. Waarna het tweetal zich uit de voeten maakte, Kim onwel werd en enkele uren later overleed.

Laughing Out Loud

Daags erna werden de vrouwen gearresteerd. Een van hen waagde het naar dezelfde luchthaven terug te keren met een wit T-shirt waarop LOL (Laughing Out Loud) in koeienletters stond. De vrouwen opereerden vrijwel zeker niet alleen. De politie maakt jacht op vier buitenlandse mannen, zo vertelde een Maleisisische regeringsbron aan persbureau Reuters zonder aan te geven of het om Noord-Koreanen ging.

Wat was het motief van dit zeskoppige moordcommando? Hier beginnen de speculaties, maar de meeste theorieën gaan ervan uit dat de opdrachtgever 'Pyongyang' is geweest, oftewel de Noord-Koreaanse regering. Daarmee is nog niet gezegd dat Kim Jong-un zijn eigen broer heeft laten liquideren. "Dat staat helemaal niet vast", stelt de Leidse hoogleraar Remco Breuker, kenner van Noord-Korea. Voor alle psychologische speculaties dat de 34-jarige Kim onzeker zou zijn en dus af zou willen van een potentiële concurrent "bestaat geen flinter bewijs", zegt hij.

Naast afschrikking van dissidenten past de dood van Kim Jong-nam in nog een andere strategie, 'het trimmen' van de koninklijke stamboom. Beeld REUTERS
Naast afschrikking van dissidenten past de dood van Kim Jong-nam in nog een andere strategie, 'het trimmen' van de koninklijke stamboom.Beeld REUTERS

Voor Breuker was Kim Jong-nam vooral "de verkeerde man op de verkeerde plek". Hij was even niet in zijn Chinese woonplaats Macau, waar hij onder politieke bescherming stond. En hij verscheen in Kuala Lumpur na enkele maanden waarin het Noord-Koreaanse regime publiekelijk was beschimpt. De daders: naar Zuid-Korea gevluchte landgenoten. "Anders dan velen denken is Pyongyang uiterst gevoelig voor het eigen internationale imago", zegt Breuker. Door Kim Jong-nam te vermoorden "is het signaal aan alle gevluchte Noord-Koreanen dat zij zich koest moeten houden. Dit komt bij die groep heel hard aan, ook omdat zij vaak nog familieleden in Noord-Korea hebben."

Naast afschrikking van dissidenten past de dood van Kim Jong-nam in nog een andere strategie, namelijk 'het trimmen' van de koninklijke stamboom. Zijn vader Kim Jong-il deed daar actief aan mee door diverse familieleden te laten verdwijnen. Maar daarmee is nog niet gezegd dat het zijn zoon is die nu de hand heeft in de dood van zijn broer.

Zeker is wel dat de twee elkaar nooit hebben ontmoet. Kim Jong-nam leefde vooral in het buitenland, waar hij feestte, gokte en bij verschillende vrouwen zes kinderen op de wereld zette. In 2012 vond er volgens de Zuid-Koreaanse inlichtingendienst een 'serieuze' aanslag op hem plaats. Het bracht hem ertoe een brief aan zijn halfbroer te schrijven met het verzoek hem van de executielijst af te halen: "Ik hoop dat je de opdracht tot straf voor mij en mijn familie wilt intrekken." Wanhopige woorden, die Pyongyang niet wisten te vermurwen.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234