Woensdag 19/01/2022

'Wie gaf het bevel onze jongens te doden?'

Dertien jaar na de feiten staat de vermoedelijke spilfiguur in de moord op de tien Belgische blauwhelmen terecht in ons land. De Rwandese oud-majoor Bernard Ntuyahaga bracht de para's bij het begin van de Rwandese genocide in april 1994 naar het militaire kamp waar ze werden afgeslacht.

Door Barbara Debusschere

Brussel l Mensen die bij de para's waren tijdens hun laatste gruwelijke uren komen tijdens het assisenproces, dat vandaag start, getuigen. 'Dit proces is onze hoop op de waarheid', zegt Martine Debatty, zus van een van de omgekomen militairen.

Debatty zegt uitgeput te zijn van alle interviews, maar haar stem verraadt enkel vurige vastberadenheid en, af en toe, immens verdriet. Bijvoorbeeld wanneer ze uitlegt dat ze van de getuigen in dit proces zeer precies wil horen hoe haar broer Alain en zijn collega's de dood zijn ingedreven.

"Ik kan niet blijven gissen. Aanvankelijk kregen wij het bericht dat ze snel gestorven zijn en nauwelijks geleden hebben, terwijl het zo lang heeft geduurd. Ze zaten zwaar in de problemen, maar niemand heeft willen helpen. Ze zijn langzaam naar de dood geleid", zegt ze geëmotioneerd. "Het klinkt vreemd, maar toen ik Ntuyahaga voor het eerst zag, wou ik hem aanraken, enkel en alleen omdat hij bij de dood van mijn broer was, omdat hij de laatste was met wie ze contact hadden."

Ntuyahaga wordt beschuldigd van de moord op de tien para's, op de toenmalige Rwandese premier, van misdaden tegen de menselijkheid en nog een reeks andere moorden bij het begin van de genocide die aan 800.000 tutsi's en gematigde hutu's het leven kostte. In de akte van beschuldiging staat dat hij de para's om de tuin heeft geleid en bewust de dood heeft ingestuurd.

De tien van het mortierspeleton uit Flawinne maakten deel uit van de VN-vredesmissie in Rwanda en kregen in de ochtend van 7 april 1994 de opdracht de gematigde premier Agathe Uwilingiyimana te bewaken. De vorige nacht was het vliegtuig van president Habyarimana neergehaald, waardoor de etnische spanningen tot een kookpunt kwamen. De Belgische blauwhelmen werden meteen geviseerd als moordenaars van de president.

In het huis van de niet veel later vermoorde premier namen Rwandese militairen de para's onder vuur en ze gaven hun wapens af. Samen met vijf Ghanese blauwhelmen bracht Ntuyahaga hen naar het militaire kamp Kigali, waar woedende soldaten de para's lynchten, terwijl de Ghanezen vrijuit gingen. Hij wordt ervan beschuldigd de Belgen bewust te hebben 'gevoederd' aan de door hem opgehitste soldaten.

De verdediging voert aan dat Ntuyahaga een toevallige passant was die de para's enkel een lift gaf en dat hij niet aanwezig was bij de lynchpartijen.

Tot nu toe is nog nooit een vermoedelijke (mede)dader in ons land berecht. Debatty: "Dit proces is het eindpunt van dertien jaar zoeken naar de waarheid."

Wat Debatty van Ntuyahaga vooral wil te weten komen, is waarom de para's in het huis van de premier hun wapens afgaven en wie de bevelen gaf. "Alain kwam net terug uit Somalië en had mij nog verteld: 'Als je in Afrika je wapen afgeeft, ben je dood.' Ik kan niet begrijpen dat hij en de anderen zomaar hun wapen afgegeven hebben. Ze werden toen al uren belaagd. Alle nabestaanden rekenen er hard op dat Ntuyahaga dat uitlegt én dat hij ook zegt wie hem heeft bevolen de Belgen in de val te lokken. Want een ding is duidelijk, de moorden op de Belgen waren gepland om zo de vredesmacht het land uit te jagen en Ntuyahaga moet orders gekregen hebben. Hij zou niet de enige mogen zijn op de beklaagdenbank."

Dat dat wel zo is en dat het al heel wat moeite heeft gekost deze ene Rwandese verdachte voor assisen te krijgen, stemt Debatty evenwel niet bitter. "Ja, dit is het proces van slechts een van de daders en het heeft lang geduurd. Maar dat maakt niet uit. We hebben er alles aan gedaan om voor onze jongens gerechtigheid te krijgen. Dát we dat doen is wat telt. Denk aan al die Rwandezen die nu moeten samenleven met de moordenaars en je beseft hoe nodig ieder proces, ieder stukje gerechtigheid is. Anderzijds koester ik geen illusies. De rechtspraak kan het leed verzachten, maar ze kan het nooit wegnemen."

Martine Debatty, zus van een van de omgekomen militairen:

Eén ding is duidelijk: de moorden op de Belgen waren gepland om de vredesmacht het land uit te jagen

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234