Maandag 30/11/2020

Schorsing Clarkson

Wie doet goudhaantje Jeremy Clarkson wat?

'Top Gear': extreem op alle vlakken, zowel in de actie als in het taalgebruik van de presentatoren.Beeld BBC Worldwide 2012

Jeremy Clarkson moet op het strafbankje. De presentator van Top Gear deelde een klap uit aan een medewerker en verdwijnt voor onbepaalde tijd van het scherm. Een schorsing die uitdraait op een machtsstrijd tussen de razend populaire Clarkson en de BBC.

Met 460.000 waren ze gisterenavond. Allemaal fans die Clarkson zo snel mogelijk terug op het scherm willen. Voor wie er nog aan twijfelt, Clarkson en Top Gear zijn ook na 22 seizoenen nog steeds razend populair. Niet alleen in het Verenigd Koninkrijk, ook in de rest van de wereld is het atypische autoprogramma een fenomeen. Wereldwijd is elke aflevering goed voor 350 miljoen kijkers.

Een van hen is Mark Coenen. De voormalig Canvasbaas gaf het programma jarenlang een prominente plaats in zijn zendschema en is ook nu nog fan. "Het is een programma met een gigantische production value, zoals dat in vaktermen heet. Er wordt veel geld tegenaan gegooid en dat zie je ook op het scherm. Ook de rolverdeling tussen de drie presentatoren zit helemaal goed. En dan is er nog Clarkson natuurlijk. Hij is het soort man dat we allemaal willen maar in de nabijheid van onze vrouw niet durven te zijn. Laat mannen zonder hun vrouw op reis gaan en binnen de vijf minuten worden ze allemaal een soort Clarksonkloon. Een typische English lad met een voorliefde voor snelle auto's, knappe vrouwen en een discutabel gevoel voor humor." Die humor in combinatie met zijn grote bek verklaren de enorme populariteit van Clarkson. "Britten zijn heel beleefd", zegt Lia Van Bekhoven, die als VRT-correspondente in Londen werkt. "Ze zijn als de dood om iemand voor het hoofd te stoten, maar vinden het wel fantastisch wanneer iemand anders de dingen zegt die zij niet durven."

Clarkson in november 2008: "Trucker zijn is zwaar: schakelen, moorden, schakelen, moorden."Beeld Belga/Corbis

De plompe, vrouwonvriendelijke en soms zelfs ronduit racistische opmerkingen van Clarkson mogen hem dan al tot televisieheld maken, ze brengen hem ook steeds nadrukkelijker in het vizier van progressief Engeland. Dat net een figuur als Carkson uitgroeide tot een van de grootste sterren van de openbare omroep is progressieve kringen steeds nadrukkelijker een doorn in het oog. "Niet geheel onbegrijpelijk", vindt Coenen. "Een programma als Top Gear staat haaks op zowat alle waarden die een openbare zender als de BBC hoog in het vaandel draagt."

Top Gear is inderdaad geen toonbeeld wat verkeersveiligheid betreft. In elke aflevering worden wel een paar auto's vernield en wie af en toe een straaljager chartert voor een race tegen een benzinezuipende supercar ligt niet meteen wakker van zijn ecologische voetafdruk. Toch is het niet zozeer de inhoud van het programma die op verzet stuit, zegt Van Bekhoven. "Het draait vooral om de gedragsregels die de openbare omroep haar personeel oplegt. Politiek correctheid is een absolute must. De BBC heeft heel strenge codes en Clarkson treedt die keer op keer met de voeten. Hij joeg de voorbije jaren hele volkeren tegen zich in het harnas."

Vorig jaar bijvoorbeeld dook een beeldfragment op waarin Clarkson in een aftelrijmpje het woord nigger in de mond nam. Het zoveelste incident in een lange rij. (zie kader) Het fragment haalde nooit het scherm maar Clarkson moest wel door het stof. "Ik schaam me diep. Ben ontsteld", liet hij in een videoboodschap weten. De BBC-top gaf hem nog een laatste kans. "Nog één aanstootgevende uitspraak, gelijk waar, gelijk wanneer, en ik word ontslagen", schreef Clarkson in The Sun. Uiteindelijk is het geen uitspraak, wel een klap die Clarkson fataal wordt. Toen er na een lange draaidag geen eten klaarstond ging de presentator over de rooie. In het daaropvolgende handgemeen deelde een van de programmamedewerkers in de klappen. De BBC zette Clarkson voor onbepaalde tijd op non-actief en zendt de drie resterende afleveringen van het 22ste Top Gear niet uit, in afwachting van verder onderzoek.

Het incident plaatst de BBC voor een dilemma. Top Gear is immers veel meer dan zomaar een succesprogramma. De buitenlandse verkoop van het format is een goudmijn en ook de haast eindeloze reeks spin-offs doen de bankrekening van de BBC aardig aantikken. Top Gear en alle afgeleide producten zijn jaarlijks naar schatting goed voor 180 miljoen euro aan inkomsten. Coenen: "Met dat budget houdt de BBC twee zenders draaiende. Top Gear is een kip met gouden eieren. Die slacht je niet zomaar."

Clarkson in december 2011: "Waarom moet een trein stoppen als iemand zich ervoor gooit?"Beeld GETTY

Frisse pint

Ook communicatie-expert Jeroen Wils gelooft niet dat het effectief tot een ontslag komt. Meer nog: hij vermoedt achter het hele incident een uitgekiende strategie. "De schorsing van Clarkson is wereldnieuws. Het hele verhaal maakt de mythevorming rond de man nog groter." Al heeft die medaille een keerzijde. "Telkens als de BBC Clarkson op de vingers tikt, piekt zijn populariteit. Op den duur wordt hij onaantastbaar."

En dat is net de reden waarom Van Bekhoven vermoedt dat de BBC-top deze keer wel haar tanden zal laten zien. "Dit kunnen ze niet zomaar over hun kant laten gaan. De organisatie wil tonen dat ze groter is dan één man. Stel dat de BBC, na grondig onderzoek, besluit om de schorsing op te geven. Dan geeft ze het signaal dat al haar regels en richtlijnen nutteloos zijn. En wat met Clarkson zelf? Heeft hij nog wel zin om terug te komen? De overdreven politieke correctheid van de BBC stoot hem al langer tegen de borst. En reken maar dat de aanbiedingen van de concurrentie nu bij hem binnenstromen." Voor het geld hoeft Clarkson het alleszins niet meer te doen. Deze week nog liet de Britse krant The Guardian weten dat zijn bedrijfje vorig jaar bijna 850.000 euro winst maakte.

De presentator laat de hele kwestie niet aan zijn hart komen. "Ik ga een pint drinken en wachten tot deze hele storm overwaait", liet hij aan The Sun weten. Ondertussen zit hij thuis en grapt hij op Twitter met zijn medepresentatoren over welke film BBC2 zondagavond in de plaats van Top Gear kan programmeren. Ook zijn dochter laat zich horen in dezelfde ironische stijl van haar vader. "Oh God, BBC please take him back... He's started cooking..." Benieuwd of die daar oren naar heeft.

Beeld © IMAGEGLOBE
Beeld AP
Clarkson in januari 2012: "Iedereen die naar India gaat krijgt sowieso diarree."Beeld Imageglobe
Clarkson in 2011: "Ambtenaren die staken mogen van mij geëxecuteerd worden."Beeld AP

Het brokkenparcours van Jeremy Clarkson

• Oktober 1998
Tijdens de Birmingham Motor Show zegt Clarkson dat de werknemers van het Zuid-Koreaanse automerk Hyundai hond eten en dat de ontwerper van de Hyundai XG wellicht een cockerspaniël had verorberd voor hij het model van de auto had getekend.

• November 2008
In seizoen twaalf brengt Clarkson hulde aan truckers. "Een heel zwaar beroep", vertelt hij van achter het stuur van een tientonner. "Schakelen, schakelen, in je achteruitkijkspiegels kijken, een prostituée vermoorden, schakelen, schakelen, moorden. Dat is veel werk voor één dag."

• December 2011
In The One Show zegt Clarkson dat stakende ambtenaren wat hem betreft voor de ogen van hun familie geëxecuteerd mogen worden. Ook vraagt hij zich af waarom een trein moet stoppen als iemand zich ervoor gooit.

• Januari 2012
In een Top Gear-special in India rijdt Clarkson door een sloppenwijk in een Jaguar waarop een toilet is gemonteerd. "Perfect voor India. Iedereen die hier naartoe komt krijgt sowieso diarree."

• Maart 2014
In Myanmar zijdt Clarkson over een brug. "There's a slope on it", zegt hij. Een zin die je normaal gezien zou vertalen als 'het is een hellende brug'. Alleen is slope ook een Engels scheldwoord, vergelijkbaar met 'spleetoog'.

• Mei 2014
The Daily Mirror pakt uit met een beeldfragment waarin Clarkson tussen twee auto's kiest. Dat doet hij met een aftelrijmpje waarin het woord nigger voorkomt. Clarkson krijgt van de BBC een laatste kans.

• Oktober 2014
In Argentinië rijdt Clarkson rond met een Porsche met kenteken 'H982 FKL'. Volgens de Argentijnen een verwijzing naar de Falklandoorlog in 1982, die de Britten wonnen. De auto's van het Top Gear-team worden met bekogeld, en Clarkson en co. moeten in allerijl het land verlaten.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234