Zaterdag 24/07/2021

'Wie denkt dat het nu slecht gaat, denkt dat het slecht zal blijven'

Agence Future gaat op zoek naar de toekomst in Afrika

Antwerpen / Eigen berichtgeving

Wilfried Eetezonne

In Noorwegen zag ze het noorderlicht, vandaag vertrekt ze naar Afrika. Maya Van Leemput, onderzoekster verbonden aan de VUB, gaat voor de tweede keer op reis naar de toekomst. Met als trouwe gezellen haar fiets en fotograaf Bram Goots gaat ze op zoek naar hoe gewone en geleerde mensen in Afrika, een continent zonder toekomst, tegen morgen en het volgend millennium aankijken. Ze zal in deze krant geregeld verslag uitbrengen over haar reis.

Als het gesprek bijna is afgelopen, komt Bram Goots terug. Hij heeft zojuist de ondertussen bekende ligfietsen, waarmee de onderzoekers voor het project de wereld rondtrappen, naar Zaventem gebracht. Zeventig kilo wogen ze. Te veel, maar ze mogen richting Senegal. Van Leemput en Voorts zullen enkele dagen later volgen.

Nog even voor de goede orde. Van Leemput doctoreert aan The University of Westminster op een onderzoek naar de toekomstbeelden op de Britse televisie in de jaren negentig. Een doctoraat dat ze na terugkeer uit Afrika mag gaan verdedigen. Het thema van hoe mensen over de toekomst denken, fascineerde haar zo erg dat ze, in samenwerking met de VUB, aan het project Agence Future begon. Op alle continenten wil ze met tien gewone mensen praten over hun toekomstvisie, aangevuld met gesprekken met wetenschappers.

"Niet de voorspellingen interesseren ons", zegt Van Leemput. "Het onderzoek dient ook geen representatieve staal te worden. We willen immers een zo breed mogelijke waaier aan toekomstbeelden. Wel willen we tot een soort typologie komen. Het is een exploratief onderzoek dat later als basis kan dienen voor verder onderzoek."

Vorig jaar in juli vertrok het duo richting noorden (zie DM 10/07/2000): Duitsland, Polen, Litouwen en de Scandinavische landen. Nu zijn Senegal, Mali, Burkina Faso en Ghana aan de beurt. In een later stadium volgen nog Azië, Australië en de Amerika's.

"In Afrika gaan we vooral in op onderwerpen als verwoestijning, het internetgebruik en de Afrikaanse Virtuele Universiteit en de herstructurering van het Ghanese ministerie van Milieu. Ook bezoeken we een heksendorp, waarin vrouwen met kinderen terechtkomen die uitgestoten zijn, en iemand van het Afrikamuseum, die de orale overlevering van de rechtspraak inventariseert. Want met de opkomende urbanisatie is het belangrijk dat dit wordt bijgehouden voor de toekomst."

Wat zijn de voorlopige bevindingen?

"Wat erg opviel, was dat een redelijk grote groep vond dat ze niets te zeggen hadden over de toekomst, omdat ze daar zelf geen vat op hebben, en die dan vinden dat zo'n vraag iets is voor politici of wetenschappers. Voor ons is dat al een interessante bevinding om van daaruit te gaan kijken in welke mate dat voorkomt bij welke mensen en hoe ze dat motiveren. In Polen praat men niet graag over politiek en toekomst. Ze hebben daar het gevoel dat ze veel verandering hebben meegemaakt. Terwijl in een jong land als Litouwen men heel toekomstgericht bezig is. Dat kwam in de ontmoetingen heel sterk naar voren en iedereen wil er zijn ideeën duidelijk maken. De toekomst zit meer vooraan in hun bewustzijn.

"We kregen ook veel spontane reacties op materiële dingen. Als het over toekomst gaat, denken mensen op een trendy en een kleine schaal. Men kijkt nogal kortbij omdat veranderingen vaak niet direct voelbaar zijn. Verder zagen we dat mensen die denken dat het nu slecht gaat, denken dat het slecht zal blijven. Mensen die veeleer neutraal denken, hebben een neutraal toekomstbeeld en de optimisten zijn diegenen met de echt uitgesproken ideeën.

"Tot hiertoe merkten we ook dat mensen wel sterke ideeën hebben over wetenschap en technologie omdat men de informatie en communicatietechnologie sterk ziet veranderen. Er is veel vertrouwen in de wetenschap en in ontwikkelingen die de mens ten goede kan komen. Aan de andere kant heeft men minder vertrouwen in het eindresultaat van de technologie. Net zoals men nu al de negatieve kant van de gsm ziet."

Denkt u tot vergelijkbare antwoorden te komen in Afrika? Een continent dat volgens sommigen geen toekomst heeft.

"Er is een theorie die zegt dat wat er heel lang is, ook heel lang zal blijven. En Afrika is een heel oud continent. Vooral de verwoestijning interesseert ons, omdat de lokale bevolking hierop een directe impact heeft. Op dat gebied is de wereld een groot geheel. Ik vermoed dat wat experts zullen zeggen over hun professioneel gebied ongeveer zal overeenstemmen. Bij de algemene bevolking is dat nog maar de vraag. Iemand die vandaag honger heeft, denkt niet aan overmorgen. Die wil vandaag en morgen eten voor zijn kind."

Hoe begint u eigenlijk met iemand te praten over zoiets als toekomst?

"Je kunt mensen er makkelijk toe brengen als je begint over hun kinderen en kleinkinderen. Maar we werken met een semi-gestructureerde vragenlijst van open vragen. Dan kom je tot dieptegesprekken die makkelijk zo'n anderhalf uur kunnen duren. Je kunt het vergelijken met focusgroepen."

Is het niet cynisch om aan iemand die probeert te overleven te vragen naar zijn toekomstbeeld?

"Integendeel. Op die manier maak je juist duidelijk dat die mensen deel uitmaken van de toekomst en geef je hen een stem. Emotioneel en interviewtechnisch is het misschien problematischer. Maar we zijn nog niet echt aan de marginale bevolkingsgroepen toe. In Afrika mijden we ook de oorlogsgebieden omdat we dat een te gespecialiseerde job vinden en we willen onszelf niet overschatten."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234