Vrijdag 24/01/2020

'Wie dakloos is, kan geen taal leren'

Elke dag opnieuw leest u over vluchtelingen en waar ze moeten worden opgevangen. Belangrijker dan waar is echter de vraag hoe. Met meer plichten verbonden aan het vluchtelingenstatuut, roept Open Vld. Zinloos, zeggen politicoloog Bilal Benyaich en Els Keytsman van Vluchtelingenwerk Vlaanderen.

aqsh Murtaza was televisiepresentator in Afghanistan toen hij op 2 januari 2013 met zijn moeder en zijn twee broers in een taxi in Kaboel stapte. Het idee was om naar Australië te vluchten, via Pakistan, Maleisië en Indonesië. Vorige week deed Murtaza zijn verhaal in The New York Times: over hoe hij eerst 3.000 (zo'n 2.680 euro) en dan nog eens 3.200 dollar (2.860 euro) betaalde, over hoe de boot waarmee ze uiteindelijk de laatste oversteek zouden maken op drift sloeg en de Australiërs hen niet redden. Indonesië deed dat wel en twee jaar later zit Murtaza nog altijd in Indonesië. Tien maanden geleden werd hij officieel erkend als vluchteling. Toen schreef hij: "All I can do is continue to wait."

Wachten dus. Eindeloos wachten tot iemand zich misschien realiseert dat Naqsh Murtaza (net als alle andere asielzoekers) een mens met capaciteiten is, een mens die een nieuw leven wil uitbouwen, een mens die wil werken. En zich op die manier zal integreren. En ook al is Indonesië Europa niet, het is niet zo moeilijk om parallellen te zien tussen deze televisiepresentator en de mensen die in Brussel rijen vormen in de hoop op erkenning. Want de realiteit is er. Vluchtelingen uit een land in oorlog zoals Syrië zullen die erkenning krijgen. Maar wat dan? Open Vld'ers Patrick Dewael en Gwendolyn Rutten lieten zich daar afgelopen weekend over uit. In De Standaard pleitte Dewael voor een verplichte gemeenschapsdienst voor erkende vluchtelingen, in De Tijd verbond Rutten voorwaarden aan de toekenning van een leefloon. "Werk en taal zouden criteria moeten zijn", aldus de Open Vld-voorzitter.

Violen gelijkstemmen

Is dat zo? Jazeker, zegt VUB-politicoloog Bilal Benyaich, maar: "Eerlijk gezegd heb ik dit weekend niets nieuws gehoord. Ik ben wel blij dat het debat over de inhoud wordt gevoerd, namelijk de integratie van erkende vluchtelingen, en dat het niet is afgedreven naar een zinloos debat over de wenselijkheid van de uitspraken van Bart De Wever. Het komt nu gewoon aan op het uitvoeren en het versterken van het bestaand beleid.

"Wat mevrouw Rutten zegt, is eigenlijk gewoon de bestaande regelgeving. Het verhaal van inburgering en integratie is er immers al een van rechten en plichten. Je komt automatisch uit bij dit traject. De gemeenschapsdienst die Patrick Dewael voorstelt, is een debat waard, maar je moet tegelijk oog hebben voor mogelijke concurrentievervalsing. Een negatief effect voor de reguliere maar ook de sociale economie - meer bepaald de lokale diensteneconomie, die goed werkt - valt niet uit te sluiten."

Volgens Benyaich ligt de oplossing van het inburgerings- en integratieprobleem op veel niveaus. Van Europees tot en met lokaal. "Het is sowieso zaak om op Europees vlak de violen gelijk te stemmen. De verschillen tussen hoe bijvoorbeeld Zweden aan de ene kant en Hongarije en Malta aan de andere kant met asielzoekers omgaan, zijn groot. Een harmonisering is nodig en een overkoepelend Europees financieringskanaal, een 'Europees asielfonds', is ook een debat waard. Maar eens we op Belgisch niveau komen, lijkt de bal me vooral in het kamp van de N-VA te liggen. Er is niet zozeer een nieuw initiatief nodig, maar wel de versterking van het bestaande. En dan zitten we bij de bevoegdheden van mevrouw Homans en bij beslissingen op lokaal niveau."

Els Keytsman van Vluchtelingenwerk Vlaanderen vraagt zich af of politici wel voldoende beseffen dat het overgrote deel van de vluchtelingen uit pakweg Syrië inderdaad zullen worden erkend. En dat het dan pas echt begint: eens er sprake is van de uitstroom uit de opvang. "Die mensen moeten een eigen huis vinden, een job, school voor de kinderen, de taal leren", zegt Keytsman. "Dat moet vaak binnen de drie, of zelfs maar twee maanden. Dat is veel te kort om dat allemaal zelf te regelen. Dat vraagt intensieve begeleiding; een taak van de gemeenten en van het Vlaams Agentschap Integratie en Inburgering. Dat moet niet meer worden opgericht, dat bestaat. Het is nu aan alle overheden om de klik te maken."

Dat het kan, al die mensen inburgeren en kansen geven, daar zijn volgens Keytsman bewijzen van. Al in 2012 werd 'Gemeenten geven thuis' gepubliceerd, een brochure met tal van voorbeelden van hoe op gemeentelijk niveau initiatieven ontstonden met ngo's. Maar er is een maar. Een voorbeeld: "Hoe ver staat het met het huurwaarborgfonds?", vraagt Keytsman zich af. "Iemand die niets heeft, maar een huis wil vinden, kan dat vaak niet omdat de huurwaarborg niet kan worden betaald. Dat fonds zou dat moeten verhelpen. Het gevolg is evident. Mensen blijven dakloos. Maar wie dakloos is, kan geen job zoeken en kan geen taal leren. Verder zouden diploma's veel vlotter moeten worden erkend én zouden we als maatschappij ook de competentie van die mensen moeten erkennen."

Win-winsituatie

Dat laatste, zegt Benyaich, is in dezen niet te onderschatten. "In tegenstelling tot heel wat vluchtelingen uit Centraal-Afrikaanse of Centraal-Aziatische conflictgebieden, zijn veel Syrische vluchtelingen hoger opgeleide mensen met zeer relevantie werkervaring. Dat zijn dus mensen voor wie het integratietraject niet lang hoeft te duren en die een grote kans op slagen maken. Vluchtelingen zijn mensen die beschermd moeten worden, maar die ook pro-actief kunnen bijdragen aan de samenleving. Dat gaat trouwens het draagvlak voor de verzorgingsstaat ten goede komen en zal ervoor zorgen dat wie vandaag sceptisch is of zich aan de onderkant van de ladder bevindt en bedreigd wordt, ook die positieve dynamiek kan zien. Het kan een win-winsituatie worden. Natuurlijk moeten de voorwaarden en de criteria streng zijn, maar dat zijn ze onder Theo Francken. Maximaliseer dan de kansen op de arbeidsmarkt. Daar ligt een verantwoordelijkheid voor minister Muyters, opnieuw N-VA dus."

Het is die dynamiek die ook Els Keytsman onderstreept. "En daarom vind ik het zinloos om ideetjes als die gemeenschapsdienst te gaan lanceren. Zorg verdorie voor échte jobs. Wat nu gebeurt, bijvoorbeeld door mevrouw Rutten, is een groep mensen stigmatiseren. Ze zegt bijna letterlijk dat asielzoekers geen blanco cheque mogen krijgen. Alsof ze dat vandaag wel krijgen! Dat is absoluut niet zo. Maar sinds het interview van De Wever lijkt de bodem weggeslagen. In mijn mailbox kreeg ik dingen te lezen als: 'Ze moeten allemaal aan het gas.' Ik begrijp niet dat politici niet inzien welke voorbeeldfunctie ze hebben. Je zal maar gevlucht zijn voor IS, maandenlang onderweg geweest zijn, net niet in elkaar geslagen door politie in Griekenland of Italië en dan na uren aanschuiven in Brussel het verwijt krijgen dat je een profiteur bent. Wie vlucht, is geen profiteur. Er is nu beleid nodig, geen onverantwoorde uitspraken. Het is aan Open Vld, CD&V en N-VA om die verantwoordelijkheid op te nemen en ervoor te zorgen dat we over tien jaar niet gaan denken: we hebben daar kansen laten liggen."

Is er meer mogelijk? Of beter: volstaat het huidige inburgeringstraject met een cursus maatschappelijke oriëntatie, een cursus Nederlands als tweede taal, een loopbaanoriëntatie en een individuele trajectbegeleiding? "Het systeem zit stilaan op zijn tandvlees", vreest Benyaich. "De sector levert uitstekend werk, maar er is nood aan een groter aanbod én aan meer flexibiliteit in de organisatie ervan. Het moet mogelijk zijn dat mensen én werken én hun inburgeringstraject volgen. Hier zijn betere uren nodig die te combineren zijn met een job. Daar ligt een grote uitdaging. Inburgering is een vlaggenschip van de regering-Bourgeois, maar men mag niet vergeten dat de influx de volgende maanden en jaren niet zal verminderen. Integendeel: de begroting zal moeten volgen."

Dat er werk is, zien zowel Keytsman als Benayich. "Ook de OCMW's zitten niet allemaal op dezelfde lijn. Het ene OCMW-bestuur zal veel makkelijker een huurwaarborg garanderen of voor huisvesting zorgen dan het andere", zegt Keytsman. "Een Vlaamse richtlijn om dat op elkaar af te stemmen, zou een grote stap zijn."

Vrijheid en waardigheid

Naqsh Murtaza mag dit verhaal afsluiten. Want hij zegt iets bijzonders in The New York Times. "Mensen en landen die ons helpen, doen iets wat onze eigen landgenoten niet konden omdat ze te veel haat in zich droegen. Daar zijn we die mensen en landen zeer dankbaar voor. Maar op welk punt wordt een steeds weer verlengd wachten op erkenning en hervestiging een schending van de mensenrechten? Is dat na drie jaar? Vijf? Tien? Mensen met macht zouden naar onze verhalen moeten luisteren en zichzelf in onze schoenen plaatsen. We riskeren onze levens om uit ons vaderland te vluchten omdat we geen andere keuze hebben. En op het einde willen we alleen wat iedereen wil: een leven in vrijheid en waardigheid."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234