Dinsdag 19/10/2021

Wie bestelde de helikopter?

De ontsnapping van de eeuw kende woensdag zijn beslag voor de rechtbank. Nordin Benallal werd veroordeeld tot tien jaar cel voor het doen kapen van een helikopter in de gevangenis van Ittre in 2007. De helikopter kwam echter niet voor hem, maar voor de Marokkaanse gangster Mohamed S.

door Douglas De Coninck

De juridische waarheid werd woensdag uitgesproken door de correctionele rechtbank in Nijvel. Nordin Benallal (32) werd veroordeeld tot tien, zijn kompaan Yacine Mejnoun (26) tot negen jaar gevangenisstraf. Voor Benallal komt de teller op 64 te staan. Als hij al zijn straffen uitzit, dan kan hij in 2075 als 96-jarige de gevangenis verlaten.

Benallal en Mejnoun danken de straffen aan het geweld dat ze pleegden tijdens wat na 28 oktober 2007 werd omschreven als 'de ontsnapping van de eeuw'.

Met zijn vierde ontsnapping in goed tien jaar was Benallal de onbetwiste Belgische ontsnappingskoning. Hier hadden we een gangster die voor niets terugdeinsde. Hoe of waar je hem ook opsluit, één minuut van gebrekkige aandacht en één gsm konden volstaan om ergens in Brussel een gewapend commando te mobiliseren. Tenminste, zo leek het. De Morgen kwam in het bezit van een kopie van strafdossier 93/07 van de Nijvelse onderzoeksrechter Lobet. Het toont aan dat waarheidsvinding ingewikkeld kan zijn als alle protagonisten criminelen zijn die zich houden aan de omertà, een afspraak om tegen politie enkel te zeggen: "Met uw soort spreek ik niet." Maar het dossier laat vooral zien dat de helikopter waarmee Benallal ontsnapte meer dan waarschijnlijk niet voor hem was bedoeld.

De ontsnapping van de eeuw begint in de zeer vroege ochtend van zondag 28 oktober in het Brusselse Koekelberg. Daar wordt een Volkswagen Golf gestolen. In de auto zullen later op de dag twee mannen zitten wachten aan de gevangenis van Ittre. De namen van die twee mannen zijn de eerste twee grote onbekenden in het dossier. Ze waren kleine radertjes in het geheel. Iets wat niet kan worden gezegd van de derde onbekende.

Hij is de man met de bivakmuts en de Noord-Afrikaanse tongval die om 17.34 uur samen met Yacine Mejnoun op het industriepark in Nijvel met een kalasjnikov de gebouwen van de nv Dynali Helicopters binnenstapt. Daar zijn zes mensen aanwezig: de directeur, vier klanten en de Franse helikopterpiloot Daniel Michau. Mejnoun beveelt hem om een heli startklaar te maken. De onbekende leidt de anderen naar de keuken en houdt hen onder schot. Als de piloot de instructies niet volgt, zal hij deze vijf mensen executeren.

In eerste instantie tracht Michau aan te voeren dat de door Mejnoun gekozen helikopter, een Dynali H2S, defect is. Waarop Mejnoun zijn wapen tegen het hoofd van de piloot zet: "We hebben hem gisteren nog zien vliegen." De daders hebben de operatie voorbereid, dat staat vast. Erg deskundig op het gebied van helikopters zijn ze nochtans niet, zo moet de piloot vaststellen: "Een van de twee gijzelnemers zei me dat hij op onze website had gezien dat de helikopter was 'gemaakt' voor 700 kilo. Ik heb hem erop gewezen dat het hier ging om het totale gewicht bij opstijgen, niet om het laadvermogen." Een vreselijk misverstand, zo zal blijken.

"Toen we de gevangenis naderden, werden twee koeren zichtbaar", aldus Daniel Michau, in een verhoor op 22 november 2007. "De gijzelnemer wees de koer aan waarop ik moest landen. Wat mij opviel, was dat één persoon rechtop stond in het midden. Er waren zo'n 30 mensen, één stond in het midden. De gijzelnemer zei dat ik voor deze persoon moest landen en ik heb gedaan wat hij vroeg. Alle andere gedetineerden stonden aan de zijkant, op een rij tegen de muur. Naar mijn gevoel staat het vast dat de gedetineerden ervan op de hoogte waren dat er een helikopter zou komen. Ik ben geland voor die ene gedetineerde."

Het is deze man die als eerste instapt. De naam van man staat in het dossier. Zijn naam is niet Benallal, maar Mohamed S. Hij is een 40-jarige Marokkaanse gangster die bij zijn ouders gedomicilieerd is in het Anderlechtse Kuregem.

Wanneer de helikopter landt op de koer van de gevangenis zijn ongeveer 30 gedetineerden bezig aan hun avondwandeling. Die is begonnen om 18.00 uur. De gedetineerden zullen zich achteraf allemaal schikken naar de omertà. Eén gedetineerde doet dat niet, en die heeft daar zijn redenen voor. Aan het eind zal de helikopter crashen, zal de schroef met een waanzinnige snelheid door de lucht vliegen en eindigen in het been van de onfortuinlijke Omar Hadine, een 45-jarige kruimeldief.

Als Hadine op 29 oktober 2007 tussen twee spoedoperaties door wordt verhoord in het Sint-Pietersziekenhuis in Brussel is de omertà zo te horen de laatste van zijn zorgen. Hij vertelt de speurders wat hij zag gebeuren: "Zodra de helikopter landde, is Mohamed S. ingestapt." Niet Benallal, maar S. Dat is niet alleen de visie van Hadine, het staat zo ook op pagina 2 van een synthesenota waarmee de federale politie in Nijvel op 16 november 2007 de stand van het onderzoek samenvat:"Hij (de piloot, DDC) doet de helikopter landen op koer 3, waar een gedetineerde, Mohamed S., aan boord gaat."

S. kan bogen op een crimineel palmares dat niet meteen hoeft onder te doen voor dat van Benallal. Hij heeft 34 correctionele veroordelingen achter zijn naam staan voor vooral carjackings en gewapende overvallen. Vanuit zijn perspectief in oktober 2007 heeft S. weinig om naar uit te kijken. Hij heeft nog twaalf jaar gevangenisstraf te zitten. Hij had in principe eind 2008 in aanmerking kunnen komen voor een vervroegde vrijlating, maar ontsnapte in 2002 al eens uit de gevangenis van Vorst, met als gevolg dat hij slecht scoort voor het vak 'goed gedrag'.

Hadine kan ook zeggen wie de tweede gedetineerde is die achter S. aan in de helikopter is gesprongen: Nordin Benallal. Dat strookt met wat piloot Michau zich herinnert. Hij kan niet echt een persoonsbeschrijving geven van zijn passagiers. Hij spreekt van "een grote" en "een kleine". Mohamed S. is een kolos van meer dan 100 kilo, Benallal meet 1,63 meter.

Daniel Michau, in zijn verklaring: "De gijzelnemer riep 'Allez allez on y va', ondanks het feit dat ik hem had gezegd dat het niet ging. De heli is kunnen opstijgen tot op een hoogte van één tot anderhalve meter. De andere gedetineerden trachtten ons te helpen opstijgen door het landingsgestel op te tillen. Ik maakte me zorgen om onze stabiliteit. We hadden te veel gewicht. Er ging een knipperlicht af en er begon een alarm te zoemen. De helikopter is geland en ik denk dat ik toen tegen de gijzelnemer heb gezegd: 'Je ziet toch dat we te zwaar zijn?' Nu had hij het begrepen. Zodra we weer de grond raakten, zijn de twee passagiers uitgestapt en is de gijzelnemer weer rechts van me komen zitten. Hij zei: 'We zijn weg.' Ik ben onmiddellijk opgestegen."

CAMERABEELDEN

Terug in de lucht hoort Michau hoe zijn gijzelnemer een oproep ontvangt via zijn walkietalkie. Het is een bevel, komende van een Franstalige, blijkbaar ergens daar beneden, in de gevangenis. Het bevel luidt: terugkeren en opnieuw proberen. "Ik zag op de koer van de gevangenis opnieuw een man in het midden staan, terwijl de anderen zoals de eerste keer in een rij tegen de muur stonden", zegt de piloot. "De deur van de helikopter werd geopend en een gedetineerde is alleen ingestapt. Zijn silhouet stemde overeen met dat van de man die ik de eerste keer op de koer zag staan."

Blijkbaar onderneemt Benallal ook nu weer een poging om mee aan boord te geraken. Gealarmeerd door het geluid van de heli zijn cipiers Pol Pottiaux en Alain Grosjean toegesneld. In een flits zijn ze getuige van een schermutseling. "Ik heb gezien hoe één gedetineerde, die ik niet kan identificeren, in de helikopter is gestapt", zegt Pottiaux. "Maar dat was kennelijk niet de juiste persoon. Ik heb gezien dat de passagier van de helikopter hem wegduwde en deed uitstappen." Grosjean beschrijft het tafereel zo: "Ik kon niet zien wie het was, maar het ging duidelijk niet om de goede gedetineerde. De persoon in de helikopter heeft hem een paar meppen gegeven om hem uit de helikopter te krijgen."

Een bewakingscamera pikte beelden op van de gebeurtenissen op koer 3. De camera begint te lopen om 18.21 uur, seconde 55. De beelden tonen een chaotische wirwar van gedetineerden. Wat volgt, komt uit het proces-verbaal dat de beelden beschrijft:

18.24.04. Een gedetineerde met donkere kledij klampt zich aan kant van de passagier vast aan het landingsgestel.

18.24.07. Een tweede gedetineerde met donkere kledij klampt zich aan kant van de piloot vast aan het landingsgestel.

18.24.10. De helikopter verliest zijn evenwicht en gaat met de neus 90 graden naar beneden. Alleen de staart van de helikopter blijft voor de camera zichtbaar, alvorens die volledig verdwijnt en neerstort.

Het plaatje is helder. De helikopter is een wrak, de camera volgt drie mannen die er ondanks het mogelijke gevaar voor ontploffing rond blijven draaien: Benallal, S. en Mejnoun. De andere gedetineerden kijken toe. Benallal heeft in het wrak van de helikopter een machinegeweer opgemerkt. Daarmee zal hij zich een weg naar buiten banen.

Wat de beelden niet tonen, is dat ook S. is getroffen door de schroef van de helikopter. Hij is er niet zo erg aan toe als Hadine, maar bloedt als een rund. Er zit niks anders op dan in de gevangenis achter te blijven. Benallal en Mejnoun zullen in de Golf stappen, en twee dagen later opduiken in Den Haag, waar ze worden betrapt bij een poging tot diefstal van een brommer en worden ingerekend door de Nederlandse politie. Ze zullen drie jaar worden opgesloten in de beruchte EBI-gevangenis in Vught.

Op 15 oktober 2010 wordt Benallal ondervraagd door onderzoeksrechter Georges Lobet. Het proces-verbaal van zijn verhoor biedt ons een inzicht in de psyche van de man die vaak wordt omschreven als maatschappelijke vijand nummer 1. Oog in oog met de magistraat lijkt Benallal niet weinig trots op zijn prestatie, daar in Ittre. Hij vertelt dat hij vooraf wist dat er een helikopter zou komen. Maar niet voor hem, benadrukt hij. Het is een merkwaardige verklaring, waarin de gangster er niet op uit lijkt een zware straf te ontlopen, maar wel mordicus ontkent dat hij als tweede in de heli stapte.

Onderzoeksrechter: "Kunt u ons zeggen hoe u het te weten kwam? Wie organiseerde het en wie had moeten ontsnappen?"

Benallal: "Ik moet u zeggen dat ik in de gevangenis een zekere bekendheid geniet als het gaat om ontsnappingen en het normaal is dat ik om raad word gevraagd door andere gedetineerden. Ik ga u niet vertellen wie het project heeft bedacht. Ik wist dat de ontsnapping zou gebeuren met een helikopter. Toen ik zag om wat voor model het ging, heb ik gezegd: 'Dat is Fisher-Price.' Dat ging niet lukken. Zo is het ook gegaan, het is niet gelukt. Toen de helikopter zich neerzette, zijn de mensen die moesten ontsnappen ingestapt, maar de helikopter is niet kunnen vertrekken want hij was te zwaar geladen en de motor was niet krachtig genoeg. De andere gedetineerden hebben geprobeerd hem op te tillen, maar dat veroorzaakte een windvlaag en ze zijn gestopt. (...) Wat later is de helikopter teruggekeerd. Toen heb ik me eraan vastgegrepen en is de helikopter gekanteld. Toen hij crashte, viel er een machinegeweer uit. Ik heb het gegrepen en ben ermee vertrokken. Een cipier nam zijn walkietalkie en zei tegen zijn collega's: 'Benallal is ontsnapt, hij is gewapend. Open alle poorten.' In minder dan 30 seconden was ik buiten. Buiten stond een Golf met mensen erin die op me wachtten. Ik ben met hen (en Mejnoun, DDC) naar Brussel gereden. De mensen in de Golf waren verrast om me te zien komen, want ik was niet degene op wie ze wachtten. Ze waren teleurgesteld, maar niet boos. Als je iemand ziet komen met een machinegeweer, kun je niet boos zijn."

Onderzoeksrechter: "Met wie bent u dan ontsnapt?"

Benallal: "Ik ontsnap helemaal alleen en wie me wil volgen, volgt me. Ik spreek alleen over mezelf en niet over anderen. Ik neem mijn verantwoordelijkheid. Aan anderen om de hunne te nemen."

Onderzoeksrechter: "Dus volgens wat u ons uitlegt, hebt u niets beraamd en hebt u de diefstal van de helikopter niet georganiseerd?"

Benallal: "Om te ontsnappen heb ik geen helikopter nodig om obstakels te omzeilen. Om te ontsnappen heb ik genoeg aan een koord. Ik heb ook geen ladder nodig. Ik kan springen."

Onderzoeksrechter: "U bekent een wapen te hebben gegrepen, maar niet dat u er cipiers mee hebt bedreigd?"

Benallal: "Ja, ik heb ze geviseerd. Ik beken dat ik hen heb bedreigd."

Onderzoeksrechter: "Dat heet gijzeling?"

Benallal: "Dat moeten jullie maar bekijken. Ik ben geen jurist."

HET GSM-NUMMER

De straffen die Benallal en Mejnoun vorige woensdag kregen zijn de straffen die ook een ander riskeert als hij in de gevangenis machinegeweren richt op cipiers. Er zijn wel een paar openstaande vragen. Wie was de tweede gijzelnemer? Wie zat in de Golf? Yacine Mejnoun hield het in zijn verhoren bondig. Hij spreekt uit principe niet met politiemensen. Dus restte de speurders enkel een paar materiële verificaties.

In de gevangenis van Ittre hebben alle gedetineerden een telefooncode. Ze kunnen pas een buitenlijn krijgen nadat ze die code hebben ingetoetst. Aan de hand van de code wordt maandelijks berekend hoeveel ze moeten betalen. Met de code van Benallal, zo blijkt nu, is in de dagen en weken voor de ontsnapping intens gebeld met het nummer 0499/907.366. Dat is de met een sim-kaart van Lyca Mobile gevulde gsm van Yacine Mejnoun. Op 25 oktober is vanuit de gevangenis van Ittre elf keer met de code van Benallal naar het nummer gebeld. Op 26 oktober gebeurde dat zes keer, op 27 oktober vijftien keer en op de dag van de ontsnapping zelf negen keer: een laatste keer om 18.06 uur. Dat is het ogenblik waarop Mejnoun met de onbekende kompaan vijf mensen aan het gijzelen is in het helikopterbedrijf. En daar stelt zich dan een probleem. Benallal bevindt zich vanaf 18.00 uur samen met 29 anderen op koer 3. Je kunt niet én op de koer lopen én in de telefooncel zitten.

Om helikopterontsnappingen tegen te gaan, geldt in Ittre een systeem waarbij de gedetineerden nooit vooraf weten op welke koer ze wandelen. Er zijn er meerdere, en er zit geen enkel systeem in de keuze van koer. Alles lijkt erop te wijzen dat het telefoontje van 18.06 uur is gepleegd door iemand die Mejnoun kort voor het opstijgen meldde dat koer 3 de goede was. Wat ons brengt bij een onbekende medeplichtige nummer vier.

Er rijst nog een probleem. Na de ontsnapping van Benallal bleef zijn code in Ittre opduiken in de telefoonlijsten. Gevangenisdirectrice Vinciane Alexandre lost het raadsel op in een verklaring aan de speurders op 31 oktober 2007: "Er is maar één mogelijkheid. Andere gedetineerden bellen met de code van Benallal. We hebben een klein onderzoek gedaan naar de nummers die ermee zijn gebeld. Zij verwijzen naar andere gedetineerden."

Het gebeurt wel vaker dat gedetineerden elkaars code pikken. Het maakt het mogelijk op andermans kosten te bellen en in geval van snode plannen de politie op het verkeerde been te zetten. Yacine Mejnoun riskeerde zijn leven om de ontsnapping tot een goed einde te brengen. Hij maakte deel uit van een team van minstens vijf mensen met wie afspraken moesten worden gemaakt, die in blind vertrouwen moesten samenwerken. Mejnoun verbleef sinds 31 mei 2007 zelf ook in de gevangenis van Ittre. Hij kreeg een eerste penitentiair verlof op 3 oktober, en een tweede op 25 oktober. Hij hoorde zich op 26 oktober weer te melden in de gevangenis, maar stuurde zijn kat.

Ondervraagd door de speurders wijst adjunct-directrice Karline Chenot er op 6 november 2007 op dat misschien niet alles is zoals het lijkt. Zij behandelde het dossier van Mejnoun: "Ik moet u erop wijzen dat Yacine Mejnoun een maand voor zijn niet-terugkeer in de cel naast die van S. zat. S. wordt verdacht door het personeel. Bij mijn weten is er niets naar boven gekomen dat wijst op een objectief verband tussen Benallal en Mejnoun."

Anders dan S. kende Benallal zijn latere medevluchter niet, trokken ze nooit met elkaar op en zaten ze nooit naast elkaar in de cel. Mohamed S. komt sinds kort in aanmerking voor vervroegde vrijlating en zou eerstdaags de gevangenis van Ittre mogen verlaten.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234