Donderdag 22/10/2020

CoronaExitstrategie

Wie besloot wat, waarom en wanneer? Er komt meer transparantie over de exitstrategie

Professor Erika Vlieghe, hoofd van de GEES.Beeld BELGA

De adviezen van de GEES, de werkgroep belast met de exitstrategie uit de lockdown, worden morgen openbaar gemaakt. Een eerste, kleine stap op weg naar meer transparantie.

De GEES (Group of Experts for the Exit Strategy) is maar een van de vele werkgroepen, comités en taskforces die ons land de afgelopen maanden door de coronacrisis hebben geleid. Wat er juist beslist werd in deze organen, wanneer en waarom blijft voorlopig onduidelijk. Ze weigeren bijna allemaal om hun analyses, adviezen en rapporten over de crisis – die intussen aan ruim 9.580 Belgen het leven heeft gekost – openbaar te maken.

In België bepaalt de wet op openbaarheid van bestuur dat elke burger in principe het recht heeft om bestuursdocumenten in te kijken, om te kunnen controleren welke beslissingen de overheid neemt. In de praktijk is het al jarenlang zo dat overheidsinstellingen weigerachtig staan tegenover dit soort vragen. In de coronacrisis blijkt dit niet anders. Onder meer De Morgen en Knack werden recent wandelen gestuurd.

De Morgen schreef in april de GEES, de Risk Assessment Group, de Risk Management Group, het Wetenschappelijk Comité, de Vlaamse Taskforce Zorg, de Economic Risk Management Group die onder leiding staat van de Nationale Bank, en de overkoepelende werkgroep CELEVAL aan. Alleen de Vlaamse Taskforce Zorg ging in op het verzoek om haar verslagen over te maken.

Waakhond zonder tanden

Elders werd steeds afwijzend of terughoudend gereageerd. De Risk Assessment Group – het orgaan dat als taak heeft om het risiconiveau van de epidemie in te schatten – liet bijvoorbeeld per mail weten dat de vraag van De Morgen om alle verslagen van de werkgroep sinds december 2019 in te kijken geweigerd werd omdat het gaat om “werkdocumenten die niet bedoeld zijn om openbaar te worden gemaakt”.

Met die uitleg gaat de commissie tot toegang tot en hergebruik van bestuursdocumenten niet akkoord. De commissie, die toeziet op de naleving van de wet op openbaarheid van bestuur, oordeelt dat ook werkdocumenten publiek gemaakt moeten worden. Zeker gezien het “zware maatschappelijke belang in tijden van een zware gezondheidscrisis”. Alleen: de commissie is een waakhond zonder tanden. Overheidsinstellingen zijn niet verplicht om zich te schikken naar haar oordeel.

Nog een voorbeeld: Tom Auwers, de topman van de FOD Volksgezondheid en de voorzitter van de werkgroep CELEVAL, liet weten dat hij de vraag tot openbaarmaking niet kon beantwoorden binnen de wettelijk voorziene 30 dagen. Auwers vroeg 15 dagen extra, een uitzondering die in de wet voorzien is. Na 45 dagen meldde Auwers dat hij de CELEVAL wel voorzit, maar dat het orgaan “in de schoot” van Binnenlandse Zaken valt. De vraag om openbaarheid van bestuur moest dus aan deze dienst gericht worden.

Juridische diensten

Kortom: na anderhalve maand bleek de CELEVAL-voorzitter niet de juiste persoon om de adviezen van zijn eigen werkgroep bij te bekomen. Ernaar gevraagd reageert Auwers dat het niet de bedoeling was om de kwestie zo lang mogelijk te laten aanslepen. “Het heeft een heel werk gekost tussen verschillende juridische diensten om uit te maken wie bevoegdheid heeft om te antwoorden”, laat hij per mail weten.

Ook de GEES weigerde aanvankelijk haar verslagen openbaar te maken. Op de vraag van De Morgen antwoordde virologe Erika Vlieghe, die de werkgroep leidt, dat het orgaan juridisch gezien onder geen enkele overheid valt en bijgevolg ook niet onder de wet op openbaarheid van bestuur.

Intussen groeit wel de druk van buitenaf om de overheidsrapporten over de coronacrisis openbaar te maken. Op de twee regeringspartijen CD&V en Open Vld na zijn alle Vlaamse partijen het eens dat er veel meer transparantie moet komen over de beslissingen van de overheid tijdens de crisis, leert een recente rondvraag van Knack. Premier Sophie Wilmès (MR), die bestuurt bij gratie van de oppositie, lijkt rekening te willen houden met deze eis. Ze besloot twee weken geleden om de rapporten van de GEES vrij te geven. Morgen is het zover.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234