Dinsdag 06/12/2022

NieuwVaccins

WHO beveelt voor het eerst malariavaccin aan: ‘Een historisch moment’

Tedros Adhanom Ghebreyesus, directeur-generaal van de WHO. Beeld REUTERS
Tedros Adhanom Ghebreyesus, directeur-generaal van de WHO.Beeld REUTERS

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft groen licht gegeven voor het eerste malariavaccin. Een enorme doorbraak in de strijd tegen de infectieziekte, die elke twee minuten een kind doodt.

Jorn Lelong

Al honderd jaar wordt er gezocht naar een werkend vaccin tegen het dodelijke malaria, maar nu is er dan toch eentje dat volgens de WHO voldoende werkzaam is: RTS,S/AS01, verkocht onder de naam Mosquirix. Het vaccin is ontwikkeld in de Belgische vestiging van het Britse farmabedrijf GSK, in het Waals-Brabantse Waver.

Tedros Adhanom Ghebreyesus, directeur-generaal van de WHO, spreekt van “een historisch moment”. “Het langverwachte malariavaccin voor kinderen is een doorbraak voor de wetenschap, de gezondheid van kinderen en de bestrijding van malaria”, zegt hij, eraan toevoegend dat het “tienduizenden jonge levens per jaar zou kunnen redden”.

230 miljoen mensen besmet

Dat is geen overdrijving. Jaarlijks worden zo’n 230 miljoen mensen met malaria besmet. Volgens de WHO stierven in 2019 409.000 mensen door de infectieziekte, van wie 94 procent in Afrika. Malaria is erg dodelijk bij jonge kinderen. In 2019 waren bijna 7 op de 10 malariadoden kinderen onder de vijf jaar.

Malaria wordt veroorzaakt door een parasiet die via muggen wordt overgedragen op mensen. Dat het vaccin door een parasiet wordt veroorzaakt, maakt het veel moeilijker om een vaccin te ontwikkelen dan bij een virus of bacterie. Een parasiet is erg vaardig in het ontsnappen aan het menselijk immuunsysteem, en hij kan mensen jaar na jaar opnieuw infecteren. In veel landen in Sub-Saharaans Afrika worden kinderen wel tot zes keer per jaar besmet met malaria.

Gedaanteverwisselingen

“Anders dan een virus of bacterie ondergaat een parasiet voortdurend gedaantewisselingen”, zegt infectioloog Steven Callens (UZ Gent). “Zo heeft die heel andere eigenschappen in de lever en in de rode bloedcellen. Bij een vaccin moet je je dus de vraag stellen of je de parasiet wilt bestrijden voor de parasiet de lever bereikt, of bijvoorbeeld voor hij de rode bloedcellen bereikt.”

Het vaccin van GSK stimuleert het immuunsysteem om de parasiet te bestrijden vanaf het moment dat iemand gebeten wordt door de mug. Zo verhindert het dat de parasiet de lever bereikt, waar de parasiet volwassen wordt en zich vermenigvuldigt. Mosquirix werd in 2015 al aanbevolen door het Europees Geneesmiddelenagentschap (EMA). De WHO wilde echter ook data uit de echte wereld en zette grote studies op Kenia, Malawi en Ghana. Meer dan 2,3 miljoen doses werden uitgedeeld aan meer dan 800.000 kinderen. Het vaccin vereist namelijk vier doses.

Een baby krijgt meer dan tien jaar geleden een experimenteel vaccin tegen malaria in Kenia. Beeld AP
Een baby krijgt meer dan tien jaar geleden een experimenteel vaccin tegen malaria in Kenia.Beeld AP

De resultaten overtuigden de WHO. Het vaccin is veilig en biedt dertig procent bescherming tegen levensbedreigende malaria. Met die werkzaamheid zouden we bij een covidvaccin ontevreden zijn. “Maar de WHO heeft geredeneerd dat ook dit vaccin duizenden levens kan redden”, zegt Callens. “ Later kunnen er altijd nog betere vaccins bijkomen. Bovendien tonen recente resultaten een hogere efficientie wanneer kinderen daarnaast preventief behandeld worden met malariatherapie. Dat is een krachtige cocktail om veel levens te redden.”

Een studie van vorig jaar toonde al dat als het vaccin uitgerold zou worden in de landen die het hardst getroffen worden door malaria, dat het vaccin 5,4 miljoen besmettingen en de dood van 23.000 kinderen jonger dan vijf zou verhinderen.

Overwinning

Dat de experts van WHO overtuigd zijn, is alvast een grote overwinning. Begin volgend jaar zou GSK een aanvraag indienen om het officieel op de markt te kunnen brengen. Daarna ligt de bal in het kamp van Gavi, de vaccinalliantie, die het vaccin kan aankopen voor landen die het willen. De vaccinatiebereidheid zou alvast hoog moeten liggen. Weinig families in Afrika hebben geen familielid verloren door malaria.

De WHO stelt dat we niet al onze hoop op het vaccin mogen vestigen. Andere maatregelen, zoals muskietennetten met muggendodende spray, moeten blijven gebruikt worden. De WHO stelde al vast dat gezinnen die het vaccin kregen, evenveel bleven evenveel gebruikmaken van andere beschermingsmiddelen tegen malaria, zoals de geïmpregneerde muggennetten.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234