Zondag 25/10/2020

Where no man has gone before

De uitdrukking 'het hol van Pluto' krijgt vanaf vandaag een nieuwe betekenis. Voor het eerst maakt een ruimtetuig een close-up van de verste dwergplaneet in ons zonnestelsel. Niemand die vandaag leeft zal ooit nog een nieuwe planeet van dichtbij zien. 'Dit is een beetje zoals de last picture show van NASA.'

Het is de meest eenzame en langste ruimtereis ooit, en meteen ook het einde van vijftig jaar planeetexploratie. New Horizons, een ruimtesonde met de afmeting van een mini-piano en volgepropt met menselijk vernuft, vlamt al 9,5 jaar na zijn lancering tegen 49.000 kilometer per uur naar de verste uithoek van ons zonnestelsel.

En daarbij kan het ruimtevaartuigje te pletter vliegen tegen een nog onontdekte maan of splintertje ijs. Door de duizelingwekkende kruissnelheid verandert zelfs een brokje ruimtepuin ter grootte van een rijstkorrel in een sloophamer.

Maar de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA is vol vertrouwen. Reisbeelden tonen een vrijgemaakt pad. Vandaag om iets voor twee in de namiddag bereikt New Horizons, het snelste ruimtetuig ooit, zijn doel: de bizarre dwergplaneet Pluto. Dat moment is een rendez-vous van de mens met het laatste bekende stuk van het zonnestelsel. Alle andere acht planeten hebben we de afgelopen vijftig jaar, sinds Mariner 2 in 1962 Venus in beeld bracht, benaderd en bestudeerd.

Pluto, in 2006 gedegradeerd van planeet tot dwergplaneet, is de meest onbereikbare en fascineert onderzoekers sinds zijn ontdekking in 1930 dan ook mateloos. Als eerbetoon draagt de sonde een beetje as van de ontdekker Clyde Tombaugh mee, naast onder andere postzegels en een Amerikaanse vlag en munten.

Walvis en donut

De dwergplaneet bestaat voor twee derde uit rots en voor een derde uit ijs, is slechts driekwart zo groot als onze maan en tot nu alleen bekend als vage lichtgevende pixel op 4,8 miljard kilometer van hier, aan de donkere rand van ons zonnestelsel, waar het tot min 233 graden moet zijn.

Dankzij de passage van New Horizons verandert dat lichtpuntje in een heuse profielfoto. Nu al leveren de eerste beelden bijzondere details op, zoals kraters, kliffen en ravijnen op Pluto's grootste maan Charon. Op Pluto zelf zijn contouren te zien in de vorm van een hart, een walvis en een donut. Die geven aan dat de dwergplaneet geen gelijkmatig oppervlak heeft.

Wanneer het tuig vandaag tot op zo'n 12.500 kilometer langs Pluto raast, kan de sonde nog veel meer beelden vastleggen. Mocht New Horizons vanop dezelfde afstand langs Manhattan snellen, dan zou de telescooplens zelfs de vijvertjes in beeld kunnen brengen, zegt Alan Stern, hoofdonderzoeker van deze missie van 655 miljoen euro.

Maar omdat de sonde zo snel reist dat ze niet kan stoppen, heeft de NASA maar één kans om de uitgebreide fotosessie van Pluto en zijn manen tot een goed einde te brengen. Daarom werkt New Horizons op automatische piloot een vooraf uitgekiende en geteste choreografie af.

De sonde is daar zo druk mee bezig dat ze dan niet met de aarde kan communiceren. Een boodschap van op 4,8 miljard kilometer versturen duurt sowieso 4,5 uur. Daardoor moeten de bloednerveuze wetenschappers in het controlecentrum tot morgenochtend wachten op de boodschap dat de passage goed is verlopen. De eerste foto's worden donderdag verwacht.

New Horizons heeft zeven hoogtechnologische instrumenten aan boord waarmee onder andere de bodem van Pluto, temperatuur en samenstelling van de atmosfeer wordt geanalyseerd. In totaal zal het anderhalf jaar duren om de enorme massa aan gegevens naar de aarde door te sturen. Daarna wordt besloten welke andere objecten in de buurt van Pluto New Horizons nog kan onderzoeken voor de sonde ons zonnestelsel verlaat.

"Wanneer dit lukt, is dat het begin van het einde van een hoofdstuk in onze exploratie. Niemand die vandaag leeft zal nog de eerste ontmoeting met een planeet meemaken", schrijft wetenschapsjournalist Dennis Overbye The New York Times.

Schemerzone

Maar het gaat om veel meer dan spektakel.

Het bezoek van New Horizons moet een licht werpen op het ontstaan van het zonnestelsel. Pluto is volgens specialisten samengesteld uit overgebleven bouwmateriaal uit de geboorteperiode van het zonnestelsel. Uit eventuele kraters hopen ze te kunnen aflezen hoe planeten ontstaan, en of reuzenplaneten als Saturnus en Jupiter altijd zo ver van de zon af stonden, dan wel of ze dichter bij de zon zijn ontstaan en daarna pas naar de 'buitenwijk' van ons zonnestelsel zijn verhuisd. Ook de miljoenen objecten die rondcirkelen in deze twilightzone zijn als een kelder vol memorabilia die kunnen uitwijzen hoe stof en gas tot planeten zijn geëvolueerd. Stern: "Hiermee gaan we de handboeken herschrijven."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234